Sejba u aktar għarfien fuq il-Wari
Arkeologi fl-Amerika t’Isfel, dan l-aħħar sabu qabar mhux mimsus li jagħti dawl fuq iċ-ċivilizzazzjoni qadima u misterjuża tal-Wari. Dan wara li kixfu l-iġsma mummifikati ta’ tliet irġejjen, qrib teżori tad-deheb u sagrifiċċji makabri umani. It-tempju tal-mejtin, li għandu 1,200 sena, nstab fis-sit El Castillo de Huarmey, erba’ sigħat bogħod bil-karozza fin-naħa ta’ fuq tal-kapitali Peruvjana, Lima.
Dan il-qabar jagħti minjiera ta’ informazzjoni fuq l-imperu enigmatiku tal-Wari, li ħakmu ’l-Andes ħafna qabel is-suċċessuri magħrufin tagħhom, magħrufin bħala l-Incas. Milosz Giersz, arkeologu ewlieni fit-tim Pollakk-Peruvjan qal li: “għall-ewwel darba fl-istorja tal-arkeoloġija fil-Peru’, sibna qabar imperjali, li jmur lura għall-imperu u l-kultura tal-Wari.”
Ir-riċerkaturi qalu li din is-sejba se tgħinhom jgħaqqdu flimkien it-tip ta’ ħajja fl-Andes, sekli qabel ma nħoloq l-imperu tal-Incas, li nkiteb ferm fuqhom mill-Ispanjoli li rebħulhom u ħadulhom l-artijiet. Fil-mawsolew, f’piramida kostali, nstabu bċejjeċ tad-deheb, ċeramika u 63 skeletru ta’ madwar 1,300 sena ilu. Ir-riċerkaturi qalu li ħafna mill-iġsma misjuba fil-qabar, kienu ta’ nisa mummifikati bilqiegħda – ħaġa li tindika s-sinjurija u tixhed li n-nisa Wari kellhom aktar saħħa milli kien maħsub qabel.
L-arkeologa Patrycja Przadk qalet li n-nisa kienu midfunin b’imsielet ta’ metalli prezzjużi mnaqqxin, li hu mifhum li dari kienu jintlibsu biss mill-irġiel. Fost l-artefatti misjuba maġenb l-irġejjen mummifikati nstabu għodod tal-insiġ, magħmulin mid-deheb, skieken u mnanar ritwali, kikkri, kontenituri għall-weraq tal-coca, u numru sabih ta’ kontenituri taċ-ċeramika mżejnin b’mod sabiħ. L-istoriċi jemmnu li l-Wari, li ħakmu bejn is-sena 600 u l-1100 wara Kristu, kienu l-ewwel nies li rnexxielhom jgħaqqdu t-tribujiet diversi f’network wieħed sofistikat mad-dawra kollha ta’ dawk li llum huma l-Andes Peruvjani.
Il-bioarkeologu Wieslaw Wieckowski qal li sitt skeltri ma kinux imlibbsin, u dan jixhed li ntużaw bħala sagrifiċċji umani għall-elit mummifikati.Qattus spjun li nqatel mal-ewwel prova
Id-darba li ġejja, meta tkun se tmelles qattus għar-raqda ta’ wara nofsinhar, oqgħod attent li ma jkunx se jisraqlek xi sigrieti li jkollok. Almenu dan kien dak li fis-snin sittin, is-CIA kienet qed tittama li tagħmel, meta ħasbet li lill-qtates iddawwarhom fi spjuni. Bħala parti minn esperiment klandestin, magħruf bħala Operation Acoustic Kitty, veterinarju tqabbad jimpjanta microchip fil-kanal ta’ widna ta’ qattus u transmitter ċkejken fil-kranju tal-annimal, biex il-fil tal-antenna jinħeba fis-suf twil u abjad tiegħu.
Il-pjan kien biex il-qattus jagħmilha ta’ aġent sigriet u jkun kapaċi jikxef il-pjani tal-uffiċjali Russi u jispjunalhom il-konverżazzjonijiet privati tagħhom, sempliċiment billi jkun maġenbhom.
Iżda l-mexxejja tal-proġett malajr saru jafu li l-qtates, kontra l-klieb, la tant jieħdu ordnijiet u lanqas jitħarrġu malajr.
Dan l-esperiment jinsab imniżżel fil-ktieb ġdid bl-isem Frankenstein’s Cat: Cuddling up to Biotech’s Brave New Beasts.
Emily Anthes, l-awtriċi, kitbet li biex jippruvaw l-esperiment, l-uffiċjali tas-CIA ħadu lill-qattus, li semmewh James Bond, fi ġnien u ppruvaw jirrekordjaw konverżazzjoni bejn żewġt irġiel bilqiegħda fuq bank.
Iżda b’xorti ħażina, dan il-qattus ma wettaqx il-prova, għax ġera għat-triq, fejn mill-ewwel ittajjar minn karozza.
Wara dan il-każ diżastruż, Operation Acoustic Kitty twarrbet għal kollox wara li kien allegat li l-gvern kien nefaq 20 miljun dollaru biex mill-qattus traġiku jiġbor l-informazzjoni meħtieġa.
Karru ċkejken għal qażquż imweġġa’
Charles B. Spiteri
Qażquż ċkejken li kiser il-pelvis meta ommu waqgħet fuqu, sarlu karru biex jgħinu jibqa’ jimxi waqt li jfiq.
Il-qażquż, bl-isem ta’ Leon Trotsky kellu ġimagħtejn biss meta ommu tfixklet fih, waqgħet fuqu u kisritlu l-pelvis, b’konsegwenza li ma setax jimxi aktar. Iżda ruħ tajba ħadet lill-annimal ferut fil-Missjoni Edgar; 
Santwarju tal-annimali li ma jaħdimx għall-qligħ, f’Kilmore, l-Awstralja, fejn minkejja l-feriti tiegħu, Leon qed jagħmel progress kontinwu u jingħata l-kura.
Iżda peress li l-qażquż għadu ċkejken ħafna u l-għadam tiegħu hu rqiq, l-attenzjoni fuqu kellha tkun studjata sew. Barra minn hekk inħadem l-iżgħar karru li qatt inħadem, biex ma joħloqlux toqol fuq idejh.
Studju fuq l-eqdem statwa kbira fid-dinja
Xjenzjati fil-Ġermanja jinsabu qrib li jsibu d-data ta’ statwa antika tal-injam li skont huma fiha marki għal kodiċi sigrieti miktuba madwar 9,500 sena ilu – aktarx l-eqdem oġġett tax-xorti tiegħu, li nsibu fuq il-pjaneta. L-idolu tal-biża’ Shigir hu darbtejn eqdem mill-piramidi tal-Eġittu u kien imħares bħal kieku kien f’kapsula taż-żmien, fit-truf tal-Punent tas-Siberja. Issa, esperti Russi jgħidu li dan l-oġġett qadim fih kodifikazzjoni fuq il-ħolqien tad-dinja – li qed jitiqies bħala messaġġ għall-bniedem modern minn dawk tal-era Mesolitika ta’ żmien il-Ħaġar. Ix-xjenzjati Ġermaniżi issa jinsabu qrib li jagħtu d-data preċiża ta’ din l-istatwa, li hi artefatt mill-aqwa, u r-riżultati se jkunu magħrufa bejn Frar u Marzu li ġej.
Minn dak li ħareġ s’issa jingħad li l-istatwa ġiet imnaqqxa minn mgħarfa tal-ġebel fuq siġra konifera. Illum fiha tul ta’ 2.8 metri (disa’ piedi u żewġ pulzieri), iżda oriġinarjament kienet ta’ 5.3 metri (17-il pied u tliet pulzieri) għoli ta’ dar b’żewġ sulari.
Għalkemm kienet skolpita madwar 7,500 qabel Kristu, instabet fl-1890 f’Kirovgrad, fir-reġjun ta’ Sverdlovsk, fil-Muntanji Urali.
It-tul nieqes tagħha; madwar żewġ metri (sitt piedi u ħames pulzieri) ntilfu waqt it-taqlib politiku fir-Russja fis-seklu 20, għalkemm l-arkeologu Siberjan Vladimir Tolmachev kien laħaq pinġa l-immaġni kollha, u l-esperti jsostnu li l-messaġġi mnaqqxa fl-ornament għadhom misterju għall-bniedem modern.
Min skolpa l-istatwa, għamel fiha sebat uċuħ, li wieħed minnhom biss hu tri-dimensjonali.
Qed jingħad li l-uċuħ jistgħu jkunu ta’ spirti li għexu fid-dinja, fl-antik. Il-Professur Mikhail Zhilin, fittiex ewlieni mill-Akkademja Russa tax-Xjenza u l-Istitut tal-Arkeoloġija kien rappurtat li qal “Qed nistudjaw dan l-idolu b’rispett imħallat mal-biża’, għax inħossu li hu xi ħaġa ħajja u fl-istess waqt kumplikat għall-aħħar. Permezz ta’ dan l-idolu, in-nies kienu qed jgħaddu l-għarfien tagħhom lin-nies ta’ warajhom.”
Operazzjoni fuq ors
Lil ors ta’ 19-il sena, bl-isem ta’ Mango, ftit żmien ilu saritlu operazzjoni ta’ slip disc f’Iżrael, peress li minħabba l-uġigħ li kellu, ma setax iċaqlaq saqajh ta’ wara. Ħaddiema taz-zoo ndunaw li l-ors kannella Sirjan, ta’ 550 libbra, kellu problema meta rawh miexi b’mod stramb. It-tabib Merav Shamir, li mexxa l-operazzjoni, qal: “Kien fi stat akut. Għall-bidu ma setax iċaqlaq siequ ta’ wara tal-lemin u f’temp ta’ jumejn spiċċa paralizzat minn saqajh it-tnejn.” X-ray li saret fuq l-ors uriet li kellu xi ħsara fl-ispina. Għalhekk, il-veterinarji qaxxrulu parti mis-suf ta’ dahru, waqt li tawh il-loppju biex ilestuh għall-operazzjoni. Qegħdulu rasu mistrieħa fuq imħadda miksija f’borża tal-plastik u qabbdulu pajp ma’ 
ħalqu. Anki rabtulu ċ-ċinga tal-apparat tal-pressjoni, ma’ idu l-leminija. Waqt li proċeduri simili mhumiex komuni fuq annimali oħra fiċ-Ċentru Zooloġiku ta’ Ramat Gan, din kienet l-ewwel waħda lil qatt saret fuq ors.
ħalqu. Anki rabtulu ċ-ċinga tal-apparat tal-pressjoni, ma’ idu l-leminija. Waqt li proċeduri simili mhumiex komuni fuq annimali oħra fiċ-Ċentru Zooloġiku ta’ Ramat Gan, din kienet l-ewwel waħda lil qatt saret fuq ors. Is-sena li għaddiet, il-veterinarji użaw l-agupuntura biex jikkuraw infezzjoni kronika f’widna ta’ tigra Sumatrana ta’ 14-il sena, bl-isem ta’ Pedang. Shamir qal li dari, orsijiet bi problema bħal ta’ Mango kienu jitraqqdu u għalhekk din kienet l-ewwel darba li saret operazzjoni bħal din fuq Mango. Operazzjonijiet simili s’issa twettqu b’suċċess fuq klieb żgħar. Fi ftit ġimgħat oħra, il-veterinarji jkunu jafu jekk din l-opreazzjoni kinitx ta’ suċċess.
Storikament, l-orsijiet kannella Sirjani, kienu jinstabu fil-postijiet muntanjużi tat-Turkija, l-Eġittu, l-Iżrael, is-Sirja, il-Palestina, l-Iraq u partijiet oħra mill-Ewrasja. Madankollu, llum naqsu drastikament minn bosta pajjiżi.
Moda ġdida fuq Facebook
Charles B. Spiteri
Jidher li fi ftit żmien saret moda ġdida l-vidjos tat-trabi jduqu lumija għall-ewwel darba jew b’xi dehra stramba għall-aħħar.
Il-ġenn ġdid jinvolvi tfal ipinġu, oħrajn b’eyebrows mhux solti u mpinġijin fuq it-trabi biex jitteħdulhom ir-ritratti u numru ieħor ta’ tfal f’qagħdiet apposta u mhux tas-soltu biex jidhru fuq Facebook.
Kien hemm bosta li rriferew għal dan kollu bħala ‘krudeltà’ mat-tfal, waqt li l-ġenituri qed jinsistu li b’hekk mhuma jonqsu xejn lil uliedhom.
Forsi l-aktar li dehret bi kbira kien, għax ftit żmien qabel, ir-raġel ta’ Kim Kardashian kien akkużat li biddel l-eybrows ta’ bintu North, li kellha sitt xhur biss. Madankollu hu mill-ewwel ħareġ bl-attakk li bħala missier 
ma kien se jagħmel xejn li ’l quddiem ikerrah id-dehra tal-istess bintu. Żied jgħid li min juri nuqqas ta’ qbil ma’ dak li wettaq hu, hu bniedem marid.
Il-Qorti wara l-għajbien ta’ qattus
Charles B. Spiteri
Raġel separat, dan l-aħħar ittella’ l-Qorti akkużat li seraq lil ‘Marmalade’, il-qattus adorabbli tal-eks mara tiegħu. Dan għamlu ġimgħat wara s-separazzjoni tagħhom.
Jonathan Brewster ta’ 45 sena telaq minn daru f’Maidstone Kent u spiċċa akkużat li seraq il-pet ta’ 13-il sena. Martu Tracy, ta’ 52 sena iddedikat dawn ix-xhur tfittex lill-qattus u sa spiċċat tilfet ix-xogħol li kellha, biex tagħmel hekk ma’ bosta ħbieb tagħha.
Issa, Jonathan, li hu inġinier mekkaniku qed jallega li kellu bosta theddid għal ħajtu fuq l-akkuża li seraq il-qattus u rmieh. Wara li deher bħala akkużat fil-Qorti tal-Maġistrati f’Maidstone, ingħata l-ħelsien fuq pleġġ sa ma jibda jinstema’ l-ġuri f’Jannar li ġej.
Intqal li hekk kif ‘Marmalade’ ma rritornax id-dar, Tracy u l-ħbieb tagħha ġabru s-somma ta’ £1,300 għal min isibu u waqqfu bosta gruppi ta’ voluntiera, li qagħdu jfittxuh fit-toroq. Iżda t-tiftix ma ta l-ebda riżultat.
Terry qed tallega li l-qattus hu meqjus bħala binha u qed tgħix ħajja ddisprata mingħajru.
Imut l-itqal bniedem
Charles B. Spiteri
Miet il-Messikan li darba kien imniżżel bħala l-itqal bniedem tad-dinja. Kellu 48 sena.
Manuel Uribe, li fl-2006 kien ċertifikat mill-Guinness World Records bħala li jiżen 1,230 libbra kien naqas għal 867 libbra.
Il-mewt ta’ Uribe kienet konfermata minn uffiċjal fid-dipartiment tas-saħħa tal-istat ta’ Nuevo Leon, fejn tinsab il-belt ta’ Monterrey. Hu kien iddaħħal hemm snin qabel, peress li ma setax jimxi waħdu. Barra minn hekk kellu problemi bil-qalb. Biex twassal l-isptar kellu jintuża krejn mill-ħaddiema tal-emerġenza u tal-protezzjoni ċivili.
Fl-2008, Uribe żżewweġ lil Claudia u din l-okkażjoni kienet waħda mill-ftit li ġegħlitu joħroġ mid-dar fl-aħħar snin. Sa ma ġie biex jiżżewweġ u wara snin ta’ dieta, eżerċizzju u kura medika, Uribe tilef aktar minn 550 libbra. Kellu f’moħħu li fil-knisja jimxi sal-artal, iżda ma rnexxilux. Skont l-Associated Press, kellu jikri trakk biex jimtedd fuq sodda li nħadmet apposta, u meta wasal ħdejn l-għarusa tiegħu li dak iż-żmien kellha 38 sena, nfexx jibki, u lanqas daq il-kejk tat-tieġ tiegħu stess.
Aktar qabel, meta kien jiżen 280 libbra, Uribe kien miżżewweġ lil Solis, iżda meta beda jeħxien b’mod drammatiku, ir-relazzjoni tagħhom saret diffiċli, u talbet għad-divorzju.
Il-ħxuna enormi tiegħu bdiet tidher sew fl-1992. Imbagħad, fl-2007 stqarr mal-ABC News li għamel kull dieta li wieħed jista’ jimmaġina, iżda ma kiseb ebda riżultat.
Sa mis-sajf tal-2002 Uribe spiċċa fis-sodda, jiddependi minn ommu u l-ħbieb biex jitimgħuh u jnaddfuh.
Metro lussuża fl-Arabja Sawdija
Charles B. Spiteri
Il-passiġġieri tal-Underground f’Londra dalwaqt jibdew jgħiru għall-aktar sistema tal-metro lussuża fid-dinja li se tkun lesta fi ftit snin.
B’dehra minn ġewwa li titqies bħala lukanda b’ħames stilel, ix-xogħol propost f’Riyadh, fl-Arabja Sawdija, se kollu disinn spazjali, b’passaġġi tal-irħam, ħitan miksijin bid-deheb u naturalment — peress li hu post sħun immens – sistema mill-aqwa ta’ arja kundizzjonata.
Il-faċċata se tkun magħmula b’mod li taċċetta li d-dawl jidħol ġewwa, waqt li fl-istess ħin tilqa’ s-sħana ħarxa tad-deżert.
Il-binja se jkollha sitt linji differenti li jitħaddmu flimkien, u sar il-ftehim mir-Re Abdullah li trid titlesta f’erba’ snin biss – l-istess żmien li ħadu l-bennejja fi New York biex irrinovaw stazzjon wieħed.
Li aktar jiffrusta lill-Ingliżi ta’ Londra hu l-fatt li din is-sistema ġdida għall-Għarab, kienet disinjata minn Zaha Hadid, perit nofsu Ingliż, li wettaq numru ta’ żviluppi moderni mad-dinja kollha.
Dan il-perit bl-uffiċċju f’Londra hu nofsi Iraqin u kien il-moħħ wara l-iżviluppi fil-Pjazza tal-Kapitali Hoxton u f’Eaton Place, kif ukoll fi proġetti internazzjonali fi bliet, fosthom New York, Singapore u Dubaj.
Meravilja Ċiniża fl-ikbar bini dinji
Charles B. Spiteri
Għaċ-Ċiniżi, il-bini hu xi ħaġa tal-meravilja. Dan l-aħħar għadhom kif inawguraw l-akbar bini tad-dinja, li kapaċi jesa’ 20 Opera Houses daqs ta’ Sydney jew tliet Pentagons.
In-New Century Global Center f’Chengdu, proviniċja ta’ Sichuan fih kobor ta’ 19-il miljun pied kwadru u fih ċentri sħaħ ta’ ħwienet, villaġġ Mediterranju, water park, ice-skating rink u numru ta’ lukandi.
Naturalment, il-viżitaturi f’dan il-bini msaqqaf bil-ħġieġ, m’għandhomx għax jinkwetaw minħabba t-temp, għax dan il-kumpless ġgantesk għandu x-xemx artifiċjali tiegħu.
Bħala qisien, il-binja hi twila 500 metru b’400 metru wisa’ u mitt metru għoli. Skont l-uffiċjali Ċiniżi, in-New Century Global Centre hu l-ikbar bini fid-dinja u ħadilhom tliet snin biex lestewh.
Liu Xun, gwida Ċiniż qal li din il-‘belt’ mibnija mill-umani, għandha fiha xemx artifiċjali li tipprovdi dawl u sħana għal 24 siegħa kuljum, għal dawk li jkunu jridu jagħmlu x-xirja tagħhom jew l-oħrajn li jridu jżuru l-400,000 metru kwadru ta’ ħwienet u mħażen.