Żwieġ mingħajr namur bejn koppja ‘matura’

Charles B. Spiteri

altMinn Charles B. Spiteri

Għal George Borg u Dolores Grima, qatt ma eżista namur. Bdew mill-ewwel bl-għerusija. George kien mill-Furjana u Dolores minn Bormla. Iżda fil-gwerra, il-familja tagħha marret toqgħod Birżebbuġa.

George, li kien wieħed minn ħdax-il wild, li sitta biss baqgħu ħajjin kien jaħdem man-Navy, f’Ħal Far. Dolores kienu ħames aħwa, li minnhom baqa’ tnejn biss ħajjin.

altFil-kċina fejn kien jaħdem George, kien imur Malti pajżan, ċertu  Emanuel  li sar ħabib tiegħu, għax George kien jgħaddilu xi platt ikel. Dan il-pjaċir tant kien apprezzat, li meta Emanuel ġie biex jiżżewweġ, stiednu għat-tieġ.

Inzerta li dakinhar tat-tieġ, is-Sibt, George kien xogħol u filgħaxija kellu ċans jinżel sa Birżebbuġa, fejn kien it-tieġ. Hemm lanqas biss ra lil Dolores.

L-għada l-Ħadd, kienet il-festa tal-Madonna tal-Grazzja. Dolores kellha ziju joqgħod Ħaż-Żabbar u kienu mistednin għandu. George, li dakinhar spiċċa mix-xogħol, kien qed jirritorna d-dar bil-karrozza tal-linja. Fiha, telgħet il-familja ta’ Emanuel. George, lil missierha biss kien jaf, għax kien jaħdem fl-istess post tiegħu, bħala chargeman tal-labourers.  Metalemaħ lil George staqsieh kif inhu, tkellmu ftit sa ma niżlu Ħaż-Żabbar.

Stedina għand ħabibu

Dak iż-żmien, wara t-tiġijiet, ħadd ma kien imur għal qamar il-għasel. Allura wara xi erbat ijiem, Emanuel ra lil George u staqsieh kellux tfajla. George, li di;a’ kellu 22 sena, wieġbu li ma kellu lil ħadd. Għalhekk stiednu jmur sa għandu, fi Triq San Mikiel, ħalli jlaqqgħu ma’ tfajla, għax qallu li kellu waħda għalih. Mar u sab lil Dolores.

Dolores tgħid li sa dak il-ħin, hi ma kienet taf b’xejn, għajr li ħuha kien stedinha wkoll biex tmur għandu.

Meta George wasal, ingħata merħba u ħadu grokk ilkoll flimkien. L-għada, Emanuel staqsa lil George x’deherlu minndik it-tfajla. Hu wieġeb li kien ħa grazzja magħha u Emanuel qallu li dik kienet oħtu. Stiednu jħalli kollox f’idejh.

George u Dolores jemmnu li ħuha kien informa b’kollox lill-ġenituri tiegħu u ommha qaltilha li ma riditx namurbarra. Taħseb li riedet hekk, l-ewwelnett għax ommha kienet ta’ dixxiplina kbira u għax hi kienet l-unika tifla tal-familja.

Ġimgħa wara, il-familja ta’ Dolores stiednu lil George id-dar, l-istess dar li fiha joqogħdu huma llum u minndakinhar kienu aċċettati bħala għarajjes. Spiss, George kien imur id-dar għand il-familja ta’ Dolores biex jiltaqa’ mal-għarusa tiegħu.

Passiġġati bit-tfal

Ġieli kienu joħorġu għal xi passiġġata sa Wied il-Buni. Iżda jgħidu li biex jagħmlu hekk, kien ikollhom iġorru magħhom tliet persuni oħra. Dawn kienu l-oħt iċ-ċkejkna ta’ Dolores u żewġt itfal tal-kuġina tagħha. Hekk kienet in-norma għal dak iż-żmien.

George qatt ma oġġezzjona għal dan il-fatt. Jgħid li dak iż-żmien is-sess ma kienx fil-menti taż-żgħażagħ, u dan minħabba d-dixxiplina u l-istess biża’ mill-ħażen li kien jeżisti. Allura, mhux talli kien jieħu gost li dawk it-tfal joħorġu magħhom, talli kien jixtrilhom ħelu u ċikkulati biex jarahom kuntenti. Ġieli wkoll kien joħodhom miegħu meta jmorru jaraw xi filmat il-Lido, li kien iċ-ċinema ta’ Birżebbuġa. Ikompli li ladarba kien fin-Navy, il-paga li kellu, għal dak iż-żmien, ma kinitx ħażina.

Ma damux wisq ma ħadu ċ-ċurkett tal-għerusija. George jiftakar li kien xtara ċurkett lill-maħbuba tiegħu, li ħaditu għand il-konfessur tagħha, Dun Rikard Attard u berikhulha. Minn naħa tiegħu, lil George beriklu ċ-ċurkett tal-għerusija, kuġinuh Dun Godwin Saliba, il-Furjana stess. Għal din l-okkażjoni ma għamlu l-ebda festin.

Wara xi żmien, ommha staqsietu meta kellu l-ħsieb li jiżżewweġ lil bintha. Hu jirrakkonta li lemħilhom kalendarju mdendel mal-ħajt, resaq lejh u flimkien ma’ Dolores qatgħuha li jiżżewġu fl-14 ta’ Jannar.

L-għarusa aċċettata

Ferħan, George mar itarraf l-aħbar taż-żwieġ lil ommu, peress li missieru kien diġa’ mejjet. Din, minnnaħatagħha marret għand il-ġenituri tax-xbejba, biex jagħmlu konoxxenza, u malli hi u ħut George raw lil Dolores, mill-ewwel ukoll ħadu grazzja magħha u laqgħuha f’familthom b’idejhom miftuħin.

Għalhekk kien wasal iż-żmien għalihom li jfittxu fejn jikru. Dolores xtaqet li ssib post Birżebbuġa, biex tkun qrib ommha u George ma oġġezzjonax. Iżda billi dik il-ħabta, f’Birżebbuġa kienu joqogħdu ħafna nies tas-Servizzi, ma kienx faċli għalihom li jsibu fejn joqogħdu.

Metarat hekk, omm Dolores ħasbet li jkun jagħmel sens jekk hi tieħu l-offerta ta’ ħuha, li tmur toqgħod għandu u lil bintha u żewġha, tagħtihom id-dar tagħha. B’hekk, Dolores u George sabu dar lesta. Kulma kellhom jagħmlu hu li jixtru l-għamara. U minndak iż-żmien ’l hawn ma ċċaqalqu qatt.

Iżżewġu s-Sibt, 14 ta’ Jannar tal-1950, filgħaxija, fil-parroċċa San Pietru, Birżebbuġa, li l-art tagħha kienet għadha tal-konkos. Iċ-ċerimonja taż-żwieġ, għax dari ma kinitx tkun bil-quddiesa, saritilhom mill-Kappillan Dun An; Fenech. Mill-knisja, il-miżżewġin friski marru għand l-Oxford Photo Studio, Raħal Ġdid fejn inġibdilhom ir-ritratt tagħhom weħidhom u ieħor max-xhieda. Wara, reġgħu marru Birżebbuġa, fejn kellhom festin fis-Siro’s Bar ħdejn il-venda.

Żmien il-‘boogie boogie’

altL-ikel u l-ħelu tat-tieġ għamilhulhom Tony, ħu Dolores, li kien dulċier u li sab l-għajnuna ta’ George innifsu. Jiftakru li kien tieġ gustuż, li għalih kellhom ukoll mużika adattata wkoll peress li z-ziju tal-għarus kien idoqq il-vjolin u għalhekk sab pjanist u ieħor tal-jazz ħbieb tiegħu u malajr iffurmaw grupp. Waqt it-tieġ infetaħ iż-żfin, u Dolores tiftakar li kienet għadha kif bdiet il-Boogie boogie u allura ħafna mill-mistednin qamu jiżfnu.

Hekk kif intemm it-tieġ, l-għarajjes marru d-dar tagħhom. Qamar il-għasel ma kellhomx. Jiftakru li l-għada filgħodu daħlu l-Belt, semgħu quddiesa fil-knisja San Franġisk, daru ftit mat-toroq tal-kapitali u wara rritornaw id-dar fejn omm Dolores ħejjitilhom l-ikel.

Ftit inqas minn sena wara ż-żwieġ il-koppja Borg kellhom l-ewwel tarbija tifla, Rita, illum miżżewġa lil Johnnie Grech u għandhom żewġt itfal Stephanie u Liann. Stephanie hi miżżewġa lil Alex Esposito u għandhom tifla, Erika.

Wara Rita twieled Emanuel li hu miżżewweġ lil Mary Rose u għandhom żewġt itfal, Francesca u Mark. Imbagħad twieldet Marianne, illum miżżewġa lil Salvu Galea u għandhom żewġt itfal, Lindsay u Stacey.

Ir-raba’ tarbija ta’ George u Dolores hi Josephine, illum miżżewġa lil Raymond Darmanin u għandhom żewġ subien, Nathan u Neil. Fl-aħħar kellhom lil Charlie, miżżewweġ lil Doreen u għandhom tlett itfal. Eleonor, Gabriella u Martina.

B’hekk, wara 64 sena żwieġ magħqud, George u Dolores jistgħu jiftaħru li s’issa huma nanniet ta’ ħdax u bużnanniet ta’ waħda.

Assenti fit-twelid

George ifakkar ukoll li peress li kien jaħdem man-Navy, ġieli kien isiefer u għalhekk kien ikollu jħalli ’l-familja warajh. Tant li meta martu welldet tnejn mit-tfal tagħhom, lil Josephine u lil Charlie, hu kien fuq il-baħar. Iżda jirringrazzja lil Alla li l-kuġina ta’ Dolores, li kienet toqgħod bieb ma’ bieb u ommha stess, kienu jagħtuha l-għajnuna kollha meħtieġa kemm idum fuq il-baħar.

B’ċerta kburija u sens reliġjuż u doveruż, Dolores tenfasizza li waqt li żewġha kien ikun imsiefer, hi dejjem waqfet mal-ħtiġiet spiritwali ta’ uliedha. Kienet tħejjihom filgħodu kmieni għall-quddiesa u wara l-kolazzjon twassalhom l-iskola. Filgħaxija toħodhom id-duttrina u jgħidu r-rużarju ta’ kuljum.

Waqt li t-tfal bdew jikbru, il-koppja Borg tgħid li qatt ma sawtet lil uliedha. Kienet tħares bl-ikreh lejhom, u jobdu. Għadhom sa llum tiġihom suddizzjoni minnommhom u missierhom.

L-ubbidjenza saż-żmien li ttellgħu uliedhom kienet għadha fl-aqwa tagħhom, tant li Dolores tirrakkonta li ħu George, li kien jgħix l-Ingilterra, kien qal lil ħuh u lil martu, biex iħallu lil Rita tmur għandhom, peress li dak iż-żmien, Johnnie Grech kien jaħdem hemmhekk mad-ditta Mars. Iżda huma ma ppremettewx dan. Kulma qaltilha ommha kien li sakemm għadha xebba, kienet fir-responsabbilta’ tagħha. Rita ma merietx il-kelma ta’ ommha, għax kienet ubbidjenti. Min-naħa tiegħu Johnnie ġie kemm-il darba Maltau l-għerusija u ż-żwieġ għamluhom hawnhekk.

Id-differenza li George u Dolores jaraw fit-trobbija ta’ llum hi l-liberta’ żejda li qed tingħatalhom. George jgħid li llum, qabel ma ġuvni u xebba jintrabtu bi żwieġ, ikunu diġa’ ilhom joħorġu flimkien ħdax u tnax-il sena. F’dan il-perijodu hekk twil flimkien, ikunu diġa’ qishom miżżewġin u l-ħażin jingħoġob ferm aktar mit-tajjeb.

It-twarrib ta’ Alla

Filwaqt li Dolores taqbel ma’ żewġha tkompli li min iwarrab lil Alla minnħajtu ma jsibx irkaptu. U llum daħlet ċerta kunfidenza bejn irġiel u nisa miżżewġin, li qed twassal għall-ġlied fil-familji.

alt

Madankollu la George u lanqas Dolores ma jagħtu tort lill-ġenituri. Jirraġunaw li ebda missier jew omm ma jridu l-ħsara lil uliedhom, iżda l-għażla tal-ħbieb li jkollhom mhix tkun studjata sew mill-ġenituri. U kif qalu, l-eżempju jkaxkar.

Bħala parir lill-għarajjes ta’ llum, George u Dolores jgħidulhom biex fuq kollox jafdaw u jitolbu lil Alla kuljum u biex ħajjithom joħduha tarġa tarġa, mhux jidħlu f’dar li tkun mgħammra b’kollox. Li tibni ftit ftit, fih sodisfazzjon u sagrifiċċju. Li jkollhom il-kumidta’ kollha qabel ma jidħlu fid-dar, ikun ifisser li qed ikabbru d-dejn li jkollhom mal-Banek. U mal-iċken tilwima, jiġu f’pożizzjoni li ma jkunux jistgħu jħallsu l-pagamenti.

Terġa’ llum, bil-mara miżżewġa taħdem, qed nesperjenzaw ukoll każi ta’ familji xejn magħqudin, fejn xħin jasal ir-raġel mix-xogħol, toħroġ il-mara għax-xogħol tagħha u viċi versa, u s-suppost barka ta’ taħt is-saqaf ta’ darhom, mhix tkun imfissra kif suppost.

Meta George u Dolores għalqu 55sena miżżewġin kellhom quddiesa fil-kappella ta’ San Ġorġ u qaddsilhom Dun Alfred Micallef. Wara l-quddiesa marra l-Lukanda San Ġorġ fejn kellhom ikla familjari.