Minn Los Angeles sa San Francisco f’nofs siegħa!

Charles B. Spiteri
altAktar minn seklu qabel ma Elon Musk ħaseb li jagħmel il-Hyperloop, fl-Amerika diġà kien hemm sistema ta’ tubi pnewmatici rivoluzzjonarji, li fihom iġorru l-posta. Din kienet twassal il-posta f’kapsuli madwar il-Belt ta’ New York – minn ftit piedi taħt l-art.
 
Inawgurata fl-1897, is-sistema ‘sparat’ kważi 100,000 ittra kuljum madwar il-metropoli b’ħeffa ta’ 35 mil fis-siegħa – u ftit jiem ilu, l-inventur biljunarju Musk stqarr li s-super tube li jivvjaġġa bi 800 mil fis-siegħa  minn Los Angeles sa San Francisco, hu dixxendent dirett tas-sistema pnewmatika tal-posta.
 
Madankollu, bix-xewqa li jaraw min se jkun l-ewwel bniedem li juża s-sistema ta’ trasport b’ħeffa enormi,  li għad trid issir, sar magħruf li meta tħaddmu għall-ewwel darba t-tubi tal-posta fi New York, l-ewwel ‘passiġġier’ kien qattus iswed.
Dak iż-żmien kienet sistema avangardista li minn taħt l-art u fi żmien qasir titwassal il-posta minn Brooklyn għal Harlem għal Times Square u l-Grand Central Terminal. U meta nbniet, fis-snin 1890, is-sistema b’arja ppressata, swiet $4 miljun. Iżda minkejja li dak iż-żmien kien wasal tmiem is-seklu, is-sistema kienet effettiva mmens, hekk li rapport tal-Kungress, tal-1914 jirrakkonta kif  f’jum partikulari ta’ xitwa qalila, ‘mit-toroq ta’ New York ħadd ma seta’ jgħaddi, madankollu kulħadd irċieva l-ittri tiegħu fil-ħin!’
 
altDawn is-sistemi tant kisbu suċċess fl-ewwel għaxar snin, li Charles Emory Smith, Postmaster General  tal-Istati Uniti kien qal lill-Brooklyn Eagle fl-1900, li fil-futur, kull dar fil-pajjiż tkun imqabbda mat-tubi pnewmatiċi u eventwalment, jitqabbdu wkoll l-Ewropa u l-Amerika. L-ewwel posta pnewmatika fi New York intbagħtet fis-7 ta’ Ottubru tal-1897, mill-ħaddiem tal-posta Howard Wallace Connelly.
 
Fl-awtobijografija tiegħu, Connelly jiddeskrivi kif l-uffiċjali tal-posta qagħdu skantati jistennew it-tubi jaslu. Jikteb kif l-ewwel tubu li wasal u nfetaħ, ħoloq tbissima għax fih kien hemm ħawħa artifiċjali. Minuta altwara wasal it-tieni tubu pnewmatiku b’suċċess. Minnu ħareġ qattus iswed li ntbagħat minn Manhattan sa Brooklyn.
 
Fuq l-istess sistema, Elon Musk qed jippjana l-hyperloop  tiegħu minn LA sa San Francisco. Hu beħsiebu jibni tubu għall-passiġġieri, li jidħol f’ieħor airtight u jiġi sparat għad-destinazzjoni tiegħu. Musk jemmen li permezz tal-ivvjaġġar li għandu f’moħħu, il-passiġġieri jaslu minn Los Angeles sa San Francisco fi 30 minuta. Anki l-karozzi jistgħu jintbagħtu bl-istess sistema. Din l-idea għandha tieħu bejn seba’ u għaxar snin biex tinbena u għaliha qed jaħseb li jonfoq erba’ biljun lira.
 
altL-intraprenditur ħoloq il-fortuna tiegħu bis-sistema tal-ħlas Pay Pal fuq l-internet. Imbagħad qaleb għall-ħiliet tiegħu li jiżviluppa s-sistema tar-rocket Falcon għan-Nasa u l-karozza elettrika Tesla.