Ħsieb: Joseph Henry Abela

Ħajjitna tiġbor ħolm, stħajjil, ħsibijiet, xewqat, kilbiet, ħlewwiet, imrar, dieqa, hena u stennija – kollha stampi żgħar li jgħaqqdu xbieha kbira.

Jista’ jkollna qrusa għax ma rnexxejniex f’li xtaqna u ninsabu ssikkati meta kieku konna ferħana.

Il-kokka ’l uliedha tara l-isbaħ, u fil-ħajja moħħok jgħinek iżżid jew ifixklek. Tħallix lil moħħok jgħasrek imma ntelaq u ħadmu moħħok. Jekk għadek ma fhimtx, fittex kemm kemm lil EPICURUS (Twieled 341 BC u miet 270 BC), filosofu li jagħtik tagħrif li jista jkun ta’ siwi.

Ħajtek tifhimha meta aktarx tħares lura. Bħalissa madwarek tara ċaflis maż-żmien joqgħod kollox, u tibda tara li rnexxejt int ukoll mhux kif ħsibt imma aħjar!  

minn Joseph Henry Abela, Qassis

It-toroq iżjed ma jkunu meħlusin minn gandotti, karozzi weqfin, inċidenti, protesti, u bejjiegħa weqfin f’kantuniera iżjed in-nies jiltaqgħu.

Inqas nervi, għadab u ġenn u l-kotra tas-sewwieqa jkunu f’sikkithom. Imma f’moħħna jrid ikollna li hemm sewwieqa oħrajn. Hemm sewwieq iżomm max-xellug u l-ieħor li ġej bil-maqlub jagħmel l-istess, jista’ jkun hemm wisgħa f’nofs it-triq biex tgħaddi, ambulanza jew karozza tal-pulizija jew ħaddieħor li jrid jasal l-isptar.

Jekk ma taħsibx minn qabel tista’ teħel. Hemm żebgħa fl-art fit-triq biex ma tieqafx fuqha, kaxxa safra waħda minnhom, oħrajn il-faxxi bojod tal-passiġieri jew kaxxa safra merfugħa għal min għandu diżabilita. Il-mitt xejn qatlu ħmar.

Forsi wasal il-waqt li tagħlim u t-tagħrif fuq il-karozza, fuq sewqan bil-karozza jibda jsir minn għaxar snin sa ħmistax-il sena. B’hekk regoli u mġieba jkunu daħlu żgur fil-moħħ u nħarsu bosta ħajjiet ta’ sewwieqa u passiġieri.

F’Malta u Għawdex m’aħniex imxaqilbin fuq il-mixi jew is-sewqan tar-roti; għalkemm hawn ġibda u xewqa u ħajra għaċ-ċaqliq tal-ġisem: tlielaq, roti. Maratona li seħħet fit-22 ta’ Frar 2015. Hemm waqtiet fejn ikollna nħallu l-karozza u nimxu: il-mixi hu sagrosant, bih ngħixu, bih niltaqgħu, tajjeb li niftakru u nwettqu mġiba ta’ ħarsien.

Int u miexi ħares ’l hemm u ’l hawn. Ara fejn miexi ħaddieħor, tiqafx titkellem taħt il-bankini; hemm jgħaddu l-karozzi suppost jarawk u jevitawk. Imma mhux kull sewwieq ta’ karozza jagħmel hekk.

Ara daqsxejn il-gazzetti, isma’ r-radju jew televizjoni u tintebaħ kemm tfal, żgħażagħ, mdaħħlin fiż-żmien ħallew ħajjithom jew huma u jaqsmu fuq il-faxxi bojod tat-traffiku jew fuq bankini jistennew tal-linja u dak li qabel kien ġisem sabiħ u b’saħħtu jew jgħaddi, issa jinsab mkisser jew bla ħajja.

Ħadd ma jaħsillek wiċċek biex tkun aħjar minnu u anqas fit-toroq u fuq il-bankini. Ħu ħsieb saħħtek, ilbes ħwejjeġ jixegħlu bil-lejl fejn tagħti fil-għajn u tidher: b’hekk sewwieqa ta’ karozza u roti jarawk. Taqsamx bl-addoċċ! Ieqaf u ħares u erġa’ ħares. Aħjar uff milli ahh. Saħħtek tiswa: ħarisha u ħalliha sħiħa.

Is-Saħħa t-tajba !

Weħidna l-ħajja bla ħajra! Flimkien inħossuna aħjar u niksbu iżjed saħħa u qawwa. Jiġri minħabba f’hekk li nieħdu s-saħħa u nitħabbtu jekk insibu rifda, għajnuna u sehem min ħaddieħor. Għalkemm dan ta’ minn ifaħħru jista’ jtaqqalna u jbikkimna.

Il-ħajja dderrina nqumu fuq saqajna u nibqgħu għaddejjin meta sħabna jħalluna: mewt, mard, jew jaqilbuhielna jew jgħiru għalina. Wisq nintelqu għax inħossu l-weġgħa u nintebħu li għamlulna l-ħsara u daħku bina. Din ma tiswa ta’ ebda ġid. Iżda nibqgħu għaddejjin! Din mhux ta kemm tgħidha għax iebsa bil-bosta.

Imma jekk naħsbu għaliha u jekk nsaqsu fuqha nkunu nistgħu nidħlula. Se tiġi żgur għax l-istorja tad-dinja turina dan minn żmien għal żmien. Tkunx dawl mitfi, tknunx għadira la ilma , imma fawwara li tarmi l-ħsibijiet: għalik !  

Ilsienna fih ħlewwa fir-reqqa. F’idejn l-imgħallmin joħloq xibka ta’ ħsieb u salott ta’ ġenn. Min jisma’ u min jaqra jitpaxxa u jithenna bil-ġenna ta’ ħsieb.

Nieħdu l-kelma ‘ħajta’.

Għandi ħajta deni.
Bla ħajta f’ilsieni
B’ħajta ma lħaqthiex

Hemm ġibda fil-bniedem li jibda u ma jkomplix, jitħajjar u jieqaf fin-nofs, jiġġennen u mbagħad jibred. Dil biċċa xogħol tagħmel bniedem bandla, ċaqlembuta, qabel ikellmek se tgħid: Isma’ dan se jasal, dan kliemu ċirasa u għemilu xott, dan iwegħdek il-ġenna u jdaħħlek fil-purgatorju? Naf għadd ġmielu ta’ min hu hekk. Imma qabel ngħaġġel, nista naħseb, jekk jien inhiex hekk ?

Għal ħajta nħalli l-ħidma nieqsa, mhix mitmuma, tixxejjer mar-riħ?

Hi n-naqra li timla, li ttemm, li tagħmel sħiħ, jekk tkun fost dawk li tibda tispiċċa taqbel mal-qawl “Kull mibdi, mitmum”. Hawn bosta li joħolqu uġigħ, għax jinqagħtalhom il-ħabel: tkunx wieħed minnhom!  

Għalqet is-sena u bdiet oħra. Mingħajr ma rridu nħarsu u niftakru, jew ninsew x’għamilna jew xi xtaqna nwettqu. Insibu li ħarbulna xi ġrajjiet, ħidmiet li ma għamilnihomx is-sena ta’ qabel u ta’ qabel, nixxennqu u nixtiequ u nibqgħu fl-istess ilma.

Meta ndaħħlu f’rasna li jekk niktbu u nagħtu ħin insibu li nlaħħqu u jibqgħalna ħafna ħin: ġrajja lanqas biss titwemmen. Dak li tagħmel sew u bir-reqqa m’għandekx għaliex terġa’ ddurru, għax wettaqtu sew u mill-ewwel.

Hekk ħu ħsieb saħħtek: tibżax mit-tabib, idħollu l-mixi. Xi darba se tmut, xi darba timrad, imma tistedinhomx b’idejk. Żur il-ħbieb u l-qraba, siefer, kul, għożż li għandek madwarek biex xħin tkun marbut ġo sodda jew mifxul min moħħok, dak li kellek tagħmel għamiltu u sew, u s-sena il-ġdida ma’ ġġiblekx uġigħ tal-qalb, imma tressaqlek ħidmiet ġodda.

Is-Sena t-Tajba.  

Fil-ħajja ta’ ġiri u ġenn, infiq u tberbiq, titkaxkar iżjed biex tixtri u jkollok milli tagħmel inti.

Kumpanija, kliem, xorb, tbissim, tgħanniq biex tkompli ttajjar xorta jħalluk kif kont: xott, iebes, imdejjaq u mħawwad. Aktarx jekk ħarstek teħel ma’ xi bambin taf tara l-ġulbiena ħdejh. X’inhi l-ġulbiena? Żerriegħa skura li xxarrabha jumejn, tqegħidha f’bieqja u żżommha fid-dlam u ssaqqiha. Din tkun qiegħdha f’ħamrija jew tajjar sakemm tikber u wara toħroġha biex iżżejjen.

Taf tagħmilha? Ma waqgħetx id-dinja jekk le; imma jekk taf tagħmel xi ħaġa sempliċi teħodlok il-ħin, tħaddimlek moħħok b’mod li sserrħu, tħossok tiġġedded.

Il-ħin li qatt ma kellek issibu u ssib iktar u iżjed ukoll, għax mhux kustjoni ta’ ħin, imma kif iġġib ruħek bli jidħol f’moħħok. Għandek bżonn ġulbiena aħseb!  

Aħna rridu nibqgħu hawn. Ma rridux ninqalgħu ukoll jekk għemilna bla ħsieb iqarribna lejn il-mewt. Aħna bħal vapur irridu l-ankra biex insorġu, nieqfu, inkunu marbutin għax nafu li rridu nparpru. Għalhekk inħallu tifkiriet.

Il-kittieb jaħseb u jaħseb fuq li jaħseb u jnaqqas u jiġbor u jlaqqam u joħroġ fi ktieb dak li jaħseb jew dak li ma jaħsibx skont il-qarrejja xi jkunu jistennew. Bis-saħħa tal-kittieb għandna tifkiriet u ġrajjiet li kieku ntesew u marru mar-riħ.

Il-kittieb ibati, jgħeja, jitħabat, iħabbat wiċċu ma’ bosta saram biex fl-aħħar joħroġ il-ktieb li fl-aħħar ma jinxtarax mhux għax ma jkunx tajjeb imma għax min jixtiequ, il-but tiegħu ma jasalx.

Grazzi kittieb ta’ dejjem li tħabbatt u ġbart ħsibijiet u kitbiet li bis-saħħa tagħhom aħna aħjar.

Aqra l-kitttieba Griegi, Rumani, Taljani, Ingliżi, Franċiżi, Spanjoli, Russi u ssoff id-dehen mistur u miġbur fil-karti li jferrħu lilek u lili.  

Dejjem nimxu ’l quddiem, inkunu f’pajjiżi differenti u ’l bogħod minn xulxin u nitkellmu u naraw lil xulxin bla tbatija; ġenn tat-teknoloġija. Illum qisu naħtfu kollox taħt idejna u qrib. Ta’ qabilna ma kellhomx dal-ġenn tal-moħħ u ħwejjeġ kbar.

Fi żmien Neruni Imperatur kienu joħolqu taqtiegħat kbar bl-iġfna u dan f’imkien li ma jkunx hemm ilma. Kienu jġibu l-ilma minn kanali apposta u jimlew u jinqdew sewwa.

Inbnew djar bis-sengħa li jaħsbu għas-sħana u għal-kesħa u tgħidx x’moħħ kellhom. Il-piramidi, l-kejl tas-smewwiet, l-għarfien ta’ l-arloġġ ukoll bl-injam.

Tal-bieraħt lura mhux bilfors kienu lura aktarx kienu ’l quddiem u aħna ngħożżu s-sejbiet u s-seħer ta’ ħajjithom.

Kemm hu sew inħarsu madwarna u qabel nordmu u neqirdu, nsaqsu u ngħożżu biex ta’ warajna jgħidu grazzi li ħallejnilhom bla mittiefes, dak li kien fil-bidu ħaj u frisk.

Il-ħlewwa tiġbdek u l-gost ipaxxik u għalhekk minn barra jidher li kollox b’saħħtu. Trid tara ġewwa x’hemm. Meta bniedem tal-affari tiegħu jixtri dar, ifittex perit biex jgħarbel jekk id-dar fihiex nuqqasijiet moħbija u b’hekk ikollu rasu mistrieħa li daru soda.

F’dak kollu li tagħmel, li tfittex, li jseħħ f’ħajtek, ħares ‘il quddiem u għid għaxar snin oħra kif se nkun, u kif inħossni mhux biex tkun issikkat f’ħajtek, iżda jkollok inqas dispjaċir ‘il quddiem u inqas kobob li ma tistax tħoll. Ħafna kienu dawk li fetħu toroq u daħlu fi sqaqin għax ma xtarrux għażilthom qabel. Idħol fil-qalba, ara x’hemm b’hekk biss ma jkollokx kollox immermer mingħajr ma taf.

Għax mhux kull ma jleqq deheb u dak li jsaħħar issa jista’ jbikki bil-qawwa wara tul ta’snin.

Din id-drawwa li ninqdew u narmu, li nbiddlu dak li ma jogħġobniex tista’ tagħmilna bnedmin tal-qoxra u li naqtgħu mingħajr ma’ naħsbu.

Min jaqta mingħajr ma jqis, minn mitt jarda ma’ joħroġx qmis! Aħseb u erġa’ aħseb jaqbel lilek.