Page Status: Pending

The Lucas family lived in Cleethorpes, a suburb of Blackpool in the Fifties. Grandfather Peter and his grandson John were both fanatic supporters of Blackpool FC and, rain or shine, never missed a home game.

The grandfather, then in his sixties, used to recount to his grandson, then in his late teens, how often times he and his best pal Billy Watts, used to travel to matches together and attend to classic games in which football greats of yesteryear took part. The grandson was thrilled to hear about the famous British football legends whose names were known not only in England but all over the world.

As the Lucases were season ticket holders of the ‘Seasiders’ matches, they qualified for Wembley tickets when Blackpool reached the FA Cup Final in May 1953. Both were looking forward to travel together to London and give vociferous support to their team on the big day.

But a fortnight before the Cup Final the grandfather passed away. The boy cried as he had lost not only a dear grandfather but also a friend and a good story teller too. The marvelous football stories that his grandfather had recounted to him over the years passed through his mind.

As his own father had no interest in football, the grandson decided to trace his grandfather’s old friend and ask him whether he would like to see the Cup Final with him. He discovered that he had moved to nearby Fleetwood. If his grandfather could not go to Wembley, who better to take his place than his old pal, with whom he had attended so many great games in the past?

The grandson managed to track down his grandfather’s old friend and phoned him. He was despondent to hear the news that his great friend had died. But he agreed to take his place on the trip to Wembley with the grandson. John was delighted that he had made his grandfather’s friend so happy. When the big day came, John went to Fleetwood to meet his grandfather’s old friend so that together they would travel to London and see Blackpool play Bolton Wanderers in the Cup Final. But shock awaited him. His grandfather’s friend was blind and had been so all his life. His grandfather, he learned, had accompanied his blind friend to all those games of yesteryear and had given him a running commentary of the action taking place on the field.

After overcoming his initial surprise, the grandson felt great pride that he should now be taking his grandfather’s place and take his pal to Wembley where he would, like his grandfather did before him, give him a commentary of the entire proceedings of the game. And so it went. John commented on the electric atmosphere before the start of the game. It was a thrilling Cup Final. Blackpool had some famous names in their team that day – Stanley Matthews, then 38 years old, on the right wing; Stanley Mortensen at centre forward; Harry Johnston at centre half and George Farm in goal.

But a few minutes after half time Blackpool were 3 – 1 down and the outcome looked pretty grim. Young John Lucas and old Bill Watts sat huddled together with other disappointed ‘Pool’ supporters. “It’s impossible now Bill” John lamented with tears in his eyes. “Blackpool cannot come back from 3 goals down”, he continued. But old Bill had more spirit. “Have faith lad, have faith! More impossible things have happened in the past. Blackpool have some great ball players. They have courage and fighting spirit. Have faith!”

It is at this point that Blackpool captain Harry Johnston rallied his team mates; he was shouting, encouraging and directing them as if the fate of the world depended on them.

John was commenting in Billy’s ear. “It’s Matthews now with the ball, dribbling past one player, past another, past another. What a player! He centres to Mortensen who is waiting in the penalty area. A high ball; Morty gets it and shoots. A goal! A goal!” Both got up instantly with all other ‘Pool’ fans and cheered, sang and made enormous noise with their rattles. The score was now 3 – 2 and Bolton still in the lead. It was a titanic battle now. Only two minutes of normal time remains. John took up the commentary again – “Mortensen is taking a free kick some 20 yards from the Bolton goal. Can he do it? All the Bolton players form a tight wall.” But Morty sees a gap between the Bolton players. He walks five paces back. A hush descends on both set of fans as they waited to see what Morty could do. Morty gives it everything he has. It’s a thunderbolt of a shot. It got through the wall. A goal! A goal! The score is now 3 – 3. There was no need for John to tell Bill what was happening on the field. Blackpool have come from the dead. The normal 90 minutes have passed. A minute of injury time remains to be played. John grasps Billy’s hand and continues his commentary in gasps – “Matthews has the ball now; starts a dribbling run down the right flank; beating one player, two players, three players!! He is near the corner flag now; there’s Morty and Perry galloping towards the penalty area; Matthews centres the ball; Morty lets it roll past him but it reaches Perry on the left; he shoots straight at the Bolton post. A goal! A goal!”
There is pandemonium all over the ground. Blackpool have won the Cup by 4 goals to 3. The impossible became the possible! Unbelievable!

John and Bill hug each other. What a wonderful moment. There is singing and cheering, an incredible noise. Young John leans towards old Bill – “Harry Johnston is now going up the Royal Box; the Queen is presenting him with the FA Cup; all the other Blackpool players are behind Harry; they advance one by one; shake hands with the Queen; she gives them a medal which they hang over their necks; it’s Matthews now; the crowd is enthusiastic; the Queen is talking to him. What a sight!!” Bill listens attentively to John‘s words. He is so happy!
The great Wembley spectacle is over. As young John takes old Bill’s hand and escorts him out of the Stadium amid the mad celebrations of the Blackpool supporters, the old man stops, turns towards his friend’s grandson and says – “I’ve been blind all my life, but I’ll tell you this my lad, after this game I’ve seen it all now!!”  

minn Charles B. Spiteri

Il-misterju fl-istorja ta’ Jack the Ripper, li skantat lid-dinja mill-ewwel qtil li sar f’Londra ta’ żmien ir-Reġina Vitorja, nħall għal kollox wara 125 sena, minn eks ditektiv tal-iskwadra tal-qtil.

L-aħbar ħażina għall-miljuni ta’ dilettanti li xtaqu jsibu lil dan il-qattiel notorju hi li dan is-‘serial killer’ qatt ma eżista.

Il-personalità ta’ Jack kienet inħolqot minn ġurnalist sakranazz, bl-isem ta’ Thomas Bulling, li ffalsifika ittra li bagħat lil Scotland Yard fl-1888, u li fiha ppretenda li kien ‘Jack’. Dan għamlu biex ikollu storja sensazzjonali għall-gazzetta li kien jaħdem magħha.

Fuq dan l-imbierek ‘Jack the Ripper’ inkitbu aktar minn 300 ktieb u tużżani ta’ filmati u programmi televiżivi. Bejniethom semmew aktar minn mitt raġel differenti, li seta’ kien il-qattiel u dan għamluh bl-inqas xhieda possibbli. Skont ma dejjem ingħad, il-qattiel qatel u ħanxar gerżumt ħames nisa u wara qalagħhom imsarinhom. Dejjem kien rappurtat li l-qtil sar fit-toroq ta’ Whitechapel, li kienu mixgħulin b’lampi tal-gass.

Is-suspettati nkludew lil kulħadd, min-neputi tar-Reġina Vitorja, id-Duka ta’ Clarence sa Lewis Carroll, l-awtur tar-rumanz Alice in Wonderland. Kien hemm ukoll min qal li l-qattiel kien gwerrier Indjan Sioux, bl-isem ta’ Black Elk, li dar mal-Gran Britannja flimkien ma’ ‘Buffalo Bill’s Wild West Show’ fis-snin 1880.

Iżda Trevor Marriott, li kien jaħdem bħala ditektiv fl-iskwadra tal-qtil, f’Bedfordshire, qatta’ 11-il sena jistudja l-każi ta’ qtil u jqalleb il-fajls ta’ Scotland Yard. Spiċċa wkoll jagħmel użu mit-tekniċi moderni mħaddma mill-pulizija.
Hu qal li tul is-snin, il-fatti ta’ dawn ta’ dawn il-każi kienu mħawda u l-pubbliku ġie mqarraq totalment minn numru ta’ awturi u pubblikaturi.  

Fil-ħajja ta’ ġiri u ġenn, infiq u tberbiq, titkaxkar iżjed biex tixtri u jkollok milli tagħmel inti.

Kumpanija, kliem, xorb, tbissim, tgħanniq biex tkompli ttajjar xorta jħalluk kif kont: xott, iebes, imdejjaq u mħawwad. Aktarx jekk ħarstek teħel ma’ xi bambin taf tara l-ġulbiena ħdejh. X’inhi l-ġulbiena? Żerriegħa skura li xxarrabha jumejn, tqegħidha f’bieqja u żżommha fid-dlam u ssaqqiha. Din tkun qiegħdha f’ħamrija jew tajjar sakemm tikber u wara toħroġha biex iżżejjen.

Taf tagħmilha? Ma waqgħetx id-dinja jekk le; imma jekk taf tagħmel xi ħaġa sempliċi teħodlok il-ħin, tħaddimlek moħħok b’mod li sserrħu, tħossok tiġġedded.

Il-ħin li qatt ma kellek issibu u ssib iktar u iżjed ukoll, għax mhux kustjoni ta’ ħin, imma kif iġġib ruħek bli jidħol f’moħħok. Għandek bżonn ġulbiena aħseb!  

Minn Charles B. Spiteri

Kollox imur lura għal meta Marlene kellha 17-il sena. Kienet għadha tattendi l-iskola sekondarja, meta tal-Azzjoni Kattolika kienu għażluha flimkien ma’ xbejbiet oħra biex jieħdu sehem f’reċta tal-Milied li kellha ssir fl-Istitut Kattoliku. Marlene ingħatat il-parti ta’ anġlu.
“Is-suġġeritur ma kien ħadd għajr Joe Attard. Kien għadu żagħżugħ, b’ras xagħar kollha nokkli. Ħbiebi lkoll ħarġu għalih bl-istess laqam, iżda jien ħadt grazzja miegħu. Ħarisna lejn xulxin kemm-il darba.”
Wara ftit jiem, Joe bagħat jgħidilha ma’ ħabib li xtaq ikellimha, iżda peress li Marlene kienet se tagħmel l-eżamijiet tal-‘O Level’, għarrfitu b’dan u qaltlu wkoll li kienet għadha żgħira. Għalhekk ma bdewx jiltaqgħu kif xtaq Joe, għalkemm kull fejn jiltaqgħu, kienu jsellmu lil xulxin u jgħidu xi kelma jew tnejn.
Joe jiftakar li dak iż-żmien, hu kien diġa’ jaħdem it-Tarzna u kellu dawk il-25 sena. Stenna lil Marlene ittemm l-eżamijiet, u reġa’ pprova jkellimha. Din id-darba ma kellux problemi. Marlene aċċettat li tkellmu.
Sew missier Joe, li hu Għawdxi pur u sew missier Marlene, li hu Slimiż kienu fin-Navy u għalhekk ma kinux ikunu Malta. Iżda Marlene issemmi li nannuha Ġorġ Azzopardi; missier ommha, li kien jilgħab mal-Furjana, u kien fih raġel, kien jagħmilha ta’ missierha wkoll u kien bniedem ta’ dixxiplina kbira. Lil iben Ġorġ, Charles Azzopardi, player u maniġer tal-Barclay Bank, kienu jgħidulu l-Gross.
Darba, Joe u Marlene iltaqgħu u ntasbu fuq bank il-Mall. F’ħin minnhom, Marlene rat lil nannuha ġej mill-bogħod. Għarrfet b’dan lil Joe u ħarbet tiġri. Joe bil-fixla, tkebbeb kobba taħt il-bank, u n-nannu Ġorġ baqa’ għaddej qisu ma kien ġara xejn.
Filgħaxija, meta Marlene daħlet id-dar, qalilha: “Jaħasra, kien hemm ġuvni ħdejn il-funtana, waħdu; x’kien qiegħed jagħmel?” Allura Marlene qaltlu li kien il-ħabib tagħha. U nannuha qalilha biex tgħidlu li ried ikellmu.

Il-laqgħa ma’ nannuha

Min-naħa tiegħu Joe irrakkuntali li l-laqgħa kienet saret fil-ħanut tas-sigarretti, magħruf bħala tan-Nifs, taħt il-loġoġ tal-Furjana. Nannuha kien widdbu li ħażin ikun għalih jekk jipprova jgħaddi ż-żmien b’Marlene, għax jaqsmu fuq irkopptu, waqt li jekk jagħraf iħobbha u jirrispettatha, lilu jsibu miegħu f’kulma jinħtieġ.
Joe qabel ma’ dak kollu li qallu n-nannu ta’ Marlene, u allura n-nannu qallu li ma ridhomx joqogħdu barra. B’hekk bdiet il-ħajja tal-imħabba bejn Joe u Marlene. Hu kien imur id-dar ta’ Marlene, joħorġu dawra u jirritornaw id-dar.
Marlene issemmi li dejjem tħallew joħorġu weħidhom, iżda dan ma fissirx li t-tliet ħutha s-subien – li huma iżgħar minnha – ma kinux jintbagħtu biex ‘jagħmlulhom l-għassa’. U joħorġu xħin joħorġu u jmorru fejn imorru, inkluż iċ-ċinema, riedu jkunu d-dar sat-8.30p.m. Hemmhekk kienu jixorbu xi ħaġa u Joe ilesti biex jitlaq.
Marlene kienet tinżel isfel miegħu, (tliet sulari) biex twasslu sal-bieb, fejn ‘jisirqu’ l-bewsa ta’ qabel l-irqad! U tabilħaqq bis-serqa, għax fid-dar bi tliet sulari; isfel kienet toqgħod in-nanna u n-nannu, fin-nofs il-familja taz-zija ta’ Marlene u fuqnett, hi ommha u ħutha, li fosthom kellha lill-magħruf, Sunny Monte.

Il-kera tad-dar

Damu għarajjes erba’ snin peress li omm Marlene ma ridithiex tiżżewweġ żgħira. Allura stenniet sa ma kellha 21 sena u għamlu d-data. Darba, b’kumbinazzjoni, waqt li Marlene kienet qed tqalleb ġurnal, lemħet avviż ta’ post fil-Furjana, għall-kiri, faċċata tal-Port il-Kbir. Qalet bih lil Joe u mill-ewwel kitbet fl-indirizz li kien hemm.
Ma damitx ma kellha żjara minn sid il-post, li ried ikellem lill-ġenituri tagħha. U hekk kif daħal għandhom, lemaħ ritratt ta’ zijuha Charles, li kien jaħdem il-Bank bħalu.
Lil omm Marlene qalilha li xtaq jara l-intenzjoni ta’ bintha, peress li kienet l-unika mara li kitbet għall-post. Ħaseb li seta’ kellha intenzjonijiet ħżiena. Sadattant wasal għandhom Joe, li kellem ukoll lis-sid, u tant ħa grazzja magħhom, li krihulhom.
Ladarba kellhom id-dar, xtraw iċ-ċrieket tal-għerusija u tgħarrsu. Berkilhom iċ-ċrieket, Mons Carmelo Xuereb, li kien l-Arċipriet tal-Furjana u joqgħod faċċata tagħhom. Mons Xuereb kien ħabib kbir ta’ Joe u xtaq ukoll li jżewwiġhom hu.
Iżda Joe, li kien jattendi l-Azzjoni Kattolika fejn kien hemm Mons Salvatore Laspina, xtaq li jżewwiġhom hu. Lil dan il-Monsinjur, Joe jattribwilu l-edukazzjoni kollha li jaf, peress li għenu ferm jimxi ’l quddiem wara li missieru miet fl-eta’ ta’ 54 sena.
Joe kien jattendi l-iskola Stella Maris u ta’ 11-il sena kien diġà tiela’ fit-tieni sena sekondarja. Iżda mal-mewt ta’ missieru, ommu ma kellhiex mnejn tħallaslu u għalhekk għamel l-eżami għad-Dockyard School. Bro Domenic, li dak iż-żmien kien ir-Rettur, kien staqsieh għaliex se jaqleb l-iskola, u biex Joe ma jistqarrx il-verità, wieġbu li kien iddejjaq jistudja. Għall-eżami tad-Dockyard kien hemm 1,480 u hu ġie fil-25 post. L-eżaminaturi kienu Ingliżi u wara li tgħaddi minn tliet suġġetti, tagħmel l-oral.
Lura għall-istorja tal-imħabba. Madwar sena wara, Joe u Marlene kellhom jiżżewġu. Kien għadu ż-żmien tad-dota, fejn omm l-għarusa tagħmlilha kollox hi, inkluż it-tieġ u l-għarus iħallas il-karrozzi u l-ilbiesi tal-kiri. Għall-okkażjoni, missier Marlene, li kien għadu fin-Navy Merkantili, ġie Malta u qatta’ xi jiem hawn.

Il-libsa tat-tieġ

Marlene tiftakarha sew tħit il-libsa tat-tieġ tagħha hi stess, fil-ħinijiet ta’ wara x-xogħol, peress li kienet taħdem bħala supervisor ma’ Bluebell. Terġa’, meta Joe kien imur għandhom, Marlene kienet tieqaf mill-ħjata għax lil Joe ma riditx turihielu qabel dakinhar li jtejġu, minħabba x-xorti ħażina.
Iż-żwieġ tagħhom sar il-ġimgħa filgħodu, tas-6 ta’ Jannar, 1967, jum l-Epifanija, li kienet festa kmandata. Sar fil-knisja arċipretali San Publiju, l-Furjana u l-festin kien fil-Lukanda Phoenicia. Kien daqqilhom il-grupp ta’ Vinnie Vella u ibnu Vinnie Jr. kien kantalhom.
Qamar il-għasel ma marrux, iżda jiftakru li l-għada kienu marru jżuru lil oħt Joe, li kienet tqila, u li minħabba f’din il-kundizzjoni, lanqas kienet attendiet għaż-żwieġ tagħhom. Aktar tard, missier u omm Marlene marru għalihom bil-karrozza tagħhom u ħaduhom jieklu barra.
L-ewwel tarbija tal-koppja Attard mititilhom qabel iż-żmien, iżda wara kellhom lil Herman, Elaine u Julian. Elaine ngħatat dan l-isem għax twieldet fl-isptar Santa Katarina, f’Jum il-festa ta’ Sant Elena.

It-trobbija tal-lum

Għar-rigward tat-trobbija tat-tfal tal-lum, Joe u Marlene huma tal-fehma li llum, il-fsied iħassar lill-ulied. It-tfal ma jafux x’inhu sagrifiċċju. Jekk iridu jmorru l-iskola, il-privat, joħorġu u jmorru fejn imorru, isibu lil xi ħadd mill-ġenituri li jwassalhom. Fid-dar ma jingħataw jagħmlu xejn u għalhekk jidraw bla ħajra biex imiddu jdejhom.
Apparti dan kollu, is-sistema edukattiva tbiddlet għal kollox. It-tfal, meta jilħqu l-adolexxenza tagħhom qed isibu homeworks enormi u dan meta s-suġġetti saru diffiċli ferm. Għalhekk il-ħruġ li joħorġu, jrid isir bilfors wara li jlestu, u fit-tard. B’hekk, ladarba joħorġu f’xi d-9.00p.m. Ħadd ma jippretendihom jidħlu kmieni. U darba jiġri dan, filgħodu jqumu mfarrkin u ma jmiddux idejhom.
Anki d-dixxiplina spiċċat. Fejn dari, jien staħbejt wara l-bank meta rajt lil nannuha, illum, tant xejn m’hu xejn, li fit-toroq il-ħin kollu tara l-filmati tal-imħabba — mingħajr ħlas! Imbagħad hemm oħra. Għadhom għarajjes u tarahom sejrin vaganza, u jorqdu flimkien.
Imbagħad, ħaġa li għaliha jikkundannaw lill-ġenituri, hi l-ilbies fuq ċerti xbejbiet, l-aktar dawk li joħorġu mid-dar b’dublett ta’ sitt pulzieri biex imorru Paceville. Dawn bla dubju, jservu ta’ tentazzjoni għal bosta.
Joe jirrakkonta li ommu kienet tgħid li hi taħlef għal uliedha sa ma jduru l-kantuniera. Iżda dejjem kienet tarahom ħerġin b’mod onest.
Fuq l-imħabba wara numru sew ta’ snin, Joe u Marlene jaqblu li jekk din tkun ġenwina, tibqa’ ġol-individwu, iżda jekk tkun imħabba passjonali, tispiċċa maż-żmien. L-imħabba fiż-żwieġ Nisrani hi responsabbiltà kbira, fejn l-għarajjes iwiegħdu lil xulxin quddiem Alla li jintrabtu flimkien kemm għall-ġid; għad-deni; għas-saħħa; għall-mard u għal kollox. Jemmnu li l-imħabba fiż-żwieġ għandha tkun l-istess imħabba bħalma tkun fl-għerusija, waqt li l-koppja tirrispetta l-opinjoni ta’ xulxin.  

Miktuba minn Fiona Vella

Kont ilni nixtieq niltaqa’ ma’ Chev. Dr. Anthony J. Abela Medici minħabba li għal bosta snin, huwa kien id-Direttur tal-Laboratorju Xjentifiku Forensiku tal-Pulizija ta’ Malta. Madanakollu, hekk kif dil-ġimgħa rnexxieli nisraqlu siegħa, minflok dwar il-forensika, sibt ruħi nitkellem miegħu dwar passjoni kbira li daħlet f’ħajtu qajla qajla filwaqt li hu kien qiegħed isegwi passatemp ieħor.

Iffissat dwar l-istorja postali ta’ Malta

“Minn mindu kont żgħir kont iffissat dwar l-istorja postali ta’ Malta,” stqarr mill-ewwel Abela Medici. “Iz-ziju ta’ ommi kien jiġbor il-bolol u ħajjarni biex nibda nġemmagħhom jien ukoll. Dak iż-żmien, niftakar li Godwin Said kien ħareġ l-ewwel katalogu żgħir bi tliet fuljetti tal-marki postali tal-irħula u xtrajthom. U fost il-listi li kien fihom, nilmaħ dik ta’ Ħad-Dingli; ir-raħal li jien trabbejt fih man-nanna u maz-zijiet.”

“Fl-1964 kelli 14 il-sena u tħajjart nixtri l-ewwel bolla komuni iżda li kellha t-timbru ta’ Ħad-Dingli. Kienet tiswa erbatax il-xelin u għamilt sena u nofs inġemmgħa l-flus għaliha, sakemm fl-aħħar xtrajtha. Imbagħad dort għat-timbri l-oħra u maż-żmient, għaqqadt kollezzjoni kbira mhux ħażin. Biex insibhom, kont indur in-negozjanti kollha tal-bolol li kien hemm il-Belt. Dak iż-żmien kien hemm ħafna għalkemm illum ma baqa’ ħadd minnhom.”

Il-fieri tal-filatelija u l-kartolini postali

Il-kollezzjoni kompliet tiżdied u tespandi sakemm darba minnhom, huwa sar jaf bil-fieri tal-filatelija li kienu jittellgħu f’pajjiżna.

“Bdejna mmorru jien u l-mara nfittxu għal timbri differenti tal-posta ta’ Malta,” kompla jirrakkonta Abela Medici. “Issa dawn it-timbri ħafna minnhom kont issibhom fuq il-kartolini li kienu jkunu f’pakketti sħaħ. Min jaf kemm il-darba kelli nixtri pakkett sabiex nakkwista timbru wieħed li kien jinteressani! B’hekk ftit ftit, bla ma oriġinarjament kelli l-ħsieb, sibt ruħi niġbor kwantità kbira ta’ kartolini li finalment anki huma ħadu l-forma ta’ kollezzjoni u għalhekk bdejt nikkatalogahom.”

Minn dawn il-kartolini, huwa sab ruħu wkoll jinteressa ruħu fl-istorja ta’ pajjiżna, tant li huwa wettaq riċerka sfieqa, partikolarment fejn tidħol il-filatelija.

Katalogi tal-kartolini postali

“Meta fl-2008 bdejt naħseb biex nirtira, uliedi ħajjruni biex nibda nippubblika r-riċerka li kont għamilt ħalli b’hekk ix-xogħol kollu li għamilt matul diversi snin ma jtirx mar-riħ.”

Hekk tnissel l-ewwel volum ta’ Abela Medici fejn jidħlu dawn il-kartolini: Maltese Picture Postcards: The Definitive Catalogue (Volume 1: The Early Years 1898 – 1906).

“Għalkemm forsi ħafna minna jgħoddu l-kartolini bħala xi ħaġa komuni, fir-realtà, huma jiffurmaw parti mill-istorja viżiva ta’ pajjiżna. Kif spjega sewwa Dr Giovanni Bonello fl-introduzzjoni ta’ dan il-ktieb, dawn il-kartolini jipprovdu riserva sinifikanti ferm ta’ xbiehat ta’ niesna, tal-kultura tagħna u ta’ pajjiżna illi probabbli, li kieku ma kienx għal dan il-mezz ta’ kommunikazzjoni, kienu jintilfu kompletament. Barra minn hekk, għal ħafna minn dawk li għexu fil-perjodu ta’ qabel l-Ewwel Gwerra Dinjija, il-kartolini kienu l-uniku mod kif wieħed seta’ jara xeni ta’ pajjiżi oħra, speċjalment dawk li kienu pjuttost diffiċli biex iżżurhom,” spjegali.

L-ewwel kartolina postali

“Fatt interessanti huwa illi l-ewwel kartolina postali ħarġet fuq rakkomandazzjoni ta’ Dr Emanuel Herrmann, li kien Kanċillier tal-Ministeru tal-Kummerċ Awstrijakk. Huwa ssuġġerixxa din l-idea f’artiklu tiegħu li ġie ppubblikat fl-1969 u hekk kif il-gvern tal-imperu Awstrijo-Ungeriż aċċettaha, bdew jiġu stampati dawn il-kartolini li ħarġu għaċ-ċirkulazzjoni. Ma għaddiex wisq żmien biex tħajjru pajjiżi oħra u b’hekk bdiet din id-drawwa li jintbagħtu l-kartolini. Ftit ftit, in-nies bidlet din id-drawwa f’passatemp hekk kif ħabta u sabta, nibtu bosta kolletturi u l-kartolini bdew jiġu stampati fi kwantitajiet kbar. Hekk jew hekk kienet ferm irħas li tibgħat kartolina milli li tibgħat ittra bl-envelop.”

L-ewwel xbieha ta’ Malta li ġiet użata bħala kartolina

“L-ewwel stampa li nafu biha s’issa bi xbieha ta’ Malta li ġiet użata bħala kartolina, ġiet impustatata fl-1872 u kienet turi xena tal-Port il-Kbir. Din l-istampa kienet tifforma parti minn serje ta’ ritratti li ġew ippubblikati minn kumpanija tat-tbaħħir fl-1857.”

“Min-naħa l-oħra, l-Uffiċċju Postali ta’ Malta ġie trasferit lill-gvern kolonjali lokali f’Jannar tal-1885 u l-awtoritajiet postali Maltin ħarġu l-ewwel kartolini postali fl-istess xahar. Dawn kienu juru xbieha ta’ ras ir-Reġina Vittorja.”

Kartolini jgħinu biex tiġi rkuprata l-istorja

Qallibt dan il-katalogu b’interess hekk kif bdejt nara dawn il-kartolini b’għajnejn oħra. Fhimt illi ktieb bħal dan ma kienx iservi biss għall-kollezzjonisti u n-negozjanti tal-kartolini postali imma anki għal dawk li kellhom interess fl-istorja u fis-soċjetà Maltija.

“Għandek tkun taf li mhux darba u tnejn li dawn ix-xbiehat għenu sabiex tiġi rkuprata l-istorja ta’ pajjiżna, ngħidu aħna fejn jidħol ir-restawr ta’ xi bini antik,” għarrafni Abela Medici. “Każ minnhom kien dak tal-funtana li tinsab ir-Rabat Malta, filwaqt li eżempju ieħor kien il-proġett ta’ Biagio Steps fejn kien hemm il-ħtieġa li jiġi kkonfermat kif kienu t-twieqi oriġinali tal-post li kienu waqgħu waqt il-gwerra.”

Ħadt gost nifli x-xeni Maltin li kienu jidhru fuq dawn il-kartolini ta’ dari hekk kif bdejt inqabbilhom ma’ dawk ta’ llum. Uħud għarafthom imma oħrajn ilhom snin li għosfru mill-ambjent Malti u għaldaqstant, apprezzajt il-kartolini aktar u aktar għax kieku ma kien ikolli qatt iċ-ċans li narahom b’għajnejja.

Meta ntebaħ bl-entużjażmu tiegħi, Abela Medici beda jurini partijiet mill-kollezzjoni tiegħu ta’ kartolini li llum tlaħħaq il-fuq minn 40,000 kartolina!

“Ħassejtni obbligat li naqsam dak kollu li rnexxieli niġbor u niskopri flimkien mal-pubbliku,” huwa stqarr. “Permezz ta’ din il-kollezzjoni vasta, ħarġu kartolini antiki ferm li qatt ma kienu ddokumentati qabel. M’għandix dubju li hemm ħafna individwi li se jsibu din il-kollezzjoni utli jew interessanti għalihom, speċjalment dawk li japprezzaw il-Melitensia.”

Abela Medici poġġieli f’idejja t-tieni volum li għadu kif ħareġ – Maltese Picture Postcards: The Definitive Catalogue (Volume 2: The Divided Backs 1904-1914 (A-G)).

“Wara tant ħidma, issa lestejt ukoll it-tieni volum. U hekk kif kiteb Dr William Zammit fl-introduzzjoni ta’ dan il-ktieb, din il-pubblikazzjoni dokumentata b’riċerka dettaljata, mill-llum il-quddiem se tibda tifforma parti mill-memorja kollettiva nazzjonali ta’ pajjiżna għall-ġenerazzjonijiet li jmiss.”

Infatti l-kartolini maqsuma fi stampi, diżinji, pitturi u ritratti li ħarġu matul is-snin imsemmija jservu bħala vetrina ħelwa ta’ dak kollu li jagħmilna Maltin.

Kien impossibbli li nara l-kartolini kollha minħabba l-ammont kbir li għandu Abela Medici u għalhekk se jkolli nistenna l-pubblikazzjoni tal-volumi li jmiss. Min jaf jekk hux il-volumi kollha, bħat-tnejn li diġà ħarġu, hux ser ikunu ddedikati lil Snoopy, il-kelb tiegħu li ma telaqx għal mument wieħed lil sidu u li għal siegħat twal akkumpanjah matul dan ix-xogħol tiegħu.

(Dan l-artiklu ġie ppubblikat fis-sensiela KOBOR IL-MALTI (29 Parti) fit-Torċa tal-21 ta’ Diċembru 2014)

Jack and Jill were preparing for their first long voyage to the United States. They were ticking the list of necessities to put in their luggage – dresses and suits, shirts and scarves, coats, underwear, presents and other items required for their month long stay with their daughter Marge and her American husband Chuck.

“Don’t forget the raspberry cake,” he reminded his jittery wife. “Our Marge liked them so much when she was here.” “OK Jack, and the mince pies and the apple pie too!” she added. Their only daughter, now five years living in the States, was their treasure and they were so excited to see her and their granddaughter Cindy, now six months old.

Marge, a typical English rose, had met Chuck when she was working as a stenographer with the London legal firm of ‘Saunders and Anderson’. Chuck, a lawyer by profession with an American firm in New York, had been assigned a six month period of practice with the London firm in order to learn the intricacies of the British legal system.

They fell in love as soon as they clapped eyes on each other and were married after a six month courtship. They immediately set sail for the United States where they set up home in Albany near Chuck’s parents. Jack and Jill missed her terribly. When their granddaughter Cindy was born, they decided to visit them in New York.

This would be Jack’s and Jill’s first experience of a sea voyage and, indeed, of visiting any other country. They had never left the shores of England before. Therefore they made essential arrangements for their long sea voyage as well as preparations to ensure that everything goes according to plan.

After preparing their suitcases and travel documents, they went to sleep intending to catch an early train to Southampton on the morrow. When they woke up however they found that they had overslept. They panicked, hurried downstairs, dressed in a flash, grabbed their suitcases, went to the station and took the first train to Southampton. All throughout the journey, they prayed that they would be in time.

As soon as the train arrived at the station, they took a taxi to the port from where they would board the ship for their long voyage. They insisted with the taxi driver to drive faster. Everything was done in a hurry as time was running out.

As soon as they arrived, they saw that the ship was just sailing out. They were too late! The passengers on board, all in a happy mood, were lining the ship’s deck and waving to relatives and friends on the quay. A band was playing a marching tune. It was a joyous departure. They had just missed it! With tears in their eyes, they both stared sadly at the big passenger ship “Titanic” as it sailed away to her fateful destiny in history.  

Dawn huma ritratti bħal f’dar tal-ispirti, iżda l-affarijiet li jidhru huma kollha kif ħallewhom is-sidien aktar minn ħamsin sena ilu. Magħrufa bħala d-Dwejra l-Imgħawġa, din id-dar ċkejkna u misterjuża f’Hertfordshire, għad fiha fost l-oħrajn, is-sodda ta’ bi tnejn, vażetti biċ-ċawsli u kalendarju, bis-sena u xahar ta’ Diċembru 1956.

Jingħad li fiha kienet toqgħod koppja miżżewġa. Meta r-raġel miet, martu baqgħet tgħix fl-istess dar sakemm ittieħdet toqgħod f’għar.

Oġġetti oħra fid-dwejra huma rota tan-nisa, forn antik ferm u ritratti tal-familja, li lkoll juru li tħallew kif kienu, is-snin fuq is-snin.

L-affarijiet f’din id-dwejra nstabu minn Toby Batchelor, fotografu tal-ambjent urban li jħobb jesplora postijiet mhux tas-soltu. U kif sabhom, qal li qatt ma kien jistenna xi ħaġa aħjar!

Żied jgħid li għall-ewwel ħaseb li kien jinsab f’dar ċkejkna tal-films, għax kien hemm ilbies ta’ żminijiet qodma maħruġin mill-kxaxen u dak kollu li l-produtturi tal-films ifttxu għall-filmati tagħhom.

Id-dwejra, li fis-sular ta’ fuq fiha kamra waħda biss għandha l-pedament mikul b’mod li mielet u għalhekk ħadet l-isem tad-Dwejra l-Imgħawġa.

Għalqet is-sena u bdiet oħra. Mingħajr ma rridu nħarsu u niftakru, jew ninsew x’għamilna jew xi xtaqna nwettqu. Insibu li ħarbulna xi ġrajjiet, ħidmiet li ma għamilnihomx is-sena ta’ qabel u ta’ qabel, nixxennqu u nixtiequ u nibqgħu fl-istess ilma.

Meta ndaħħlu f’rasna li jekk niktbu u nagħtu ħin insibu li nlaħħqu u jibqgħalna ħafna ħin: ġrajja lanqas biss titwemmen. Dak li tagħmel sew u bir-reqqa m’għandekx għaliex terġa’ ddurru, għax wettaqtu sew u mill-ewwel.

Hekk ħu ħsieb saħħtek: tibżax mit-tabib, idħollu l-mixi. Xi darba se tmut, xi darba timrad, imma tistedinhomx b’idejk. Żur il-ħbieb u l-qraba, siefer, kul, għożż li għandek madwarek biex xħin tkun marbut ġo sodda jew mifxul min moħħok, dak li kellek tagħmel għamiltu u sew, u s-sena il-ġdida ma’ ġġiblekx uġigħ tal-qalb, imma tressaqlek ħidmiet ġodda.

Is-Sena t-Tajba.  

Minn Charles B. Spiteri

Għas-sajf, il-familji Grech u Busuttil kellhom dar kull wieħed maġenb xulxin qrib il-bajja ta’ Birżebbuġa. F’waħda kien joqgħod John iben Vincent u Marija, li fix-xitwa kienu joqogħdu fil-limiti ta’ Ħal Luqa, u fl-oħra Frida, bint George u Ginnie, li bid-dar residenzjali kienu joqogħdu Raħal Ġdid.

Minn tfal ċkejknin kienu jiltaqgħu għat-tliet xhur tas-sajf fil-villeġġjatura rispettiva tal-ġenituri tagħhom, li mhux biss kienu saru ħbieb ta’ xulxin, iżda b’uliedhom imorru wieħed għand l-oħra u viċi versa. Kien minn ewl id-dinja, li l-laqgħat għal tliet xhur sħaħ fis-sena, rawhom jikbru flimkien u jinġibdu lejn xulxin. Dan kien fil-bidu tas-snin ħamsin.

Frida tirrakkonta li meta ommha rat li bintha nisslet ċerta ġibda lejn John, żammitilha, minkejja li issa kellha 19-il sena. Kien żmien l-ubbidjenza u d-dixxiplina, tant li tiftakar li dak iż-żmien lanqas lipstick ma kien permess fuq ix-xebbiet. Allura, lanqas għall-quddies ma kienu jitħallew imorru weħidhom. Dan kollu kien iseħħ għat-tliet xhur sajfin.

Twassil ta’ messaġġi

Fix-xitwa ma kienu jiltaqgħu xejn, iżda qlubhom xorta sabu lill-kupidu li kien iwassal kull messaġġ ta’ mħabba lil xulxin. Dan peress li John kien għadu jattendi l-Kulleġġ San Alwiġi u hemm kien imur ukoll wieħed minn ħut Frida, iżgħar minnha. Kien hu li minn darba għall-oħra kien iwassal l-ittri minn dar għal skola u minn skola għad-dar. Jgħaddu d-disa’ xhur tax-xitwa u l-qlub safjin ta’ John u Frida, jerġgħu jitħeġġu għal xulxin hekk kif iż-żewġ familji jħejju biex jitilgħu fil-villeġġatura. Iżda l-ħruġ weħidhom ma kien permess qatt.

Huma għadhom jiftakru li biex darba marru jaraw filmat, marru magħhom il-ġenituri tiegħu u tagħha. Kienu jieħdu filliera sħiħa, u John kien jidħol l-aħħar wieħed, fid-dlam, biex joqgħod f’xifer ta’ filliera, ħalli meta jasal l-intervall joħroġ l-ewwel wieħed biex jiltaqa’ għal ftit sekondi max-xbejba tiegħu.

Frida għadha tal-fehma li s-sikkatura ta’ dari hi bżonjuża, għax minn kif qed naraw illum, mingħajrha jsaltan id-dnub u l-libertinaġġ, li qed jisfaxxa lil numru kbir ta’ familji.
Mitluba tgħid xi ħaġa fuq kif ħaduha l-ġenituri tagħha meta saru jafu li tixtieq tkellem lil John bis-serjeta’, Frida qalet li għall-ewwel ma tantx ħadu gost, peress li John kien għadu l-iskola, iżda ladarba temm l-istudju tieg[u u kellu mpjieg fis-sod, allura aċċettawh bil-qalb.

Min-naħa tiegħu John jirrakkonta li qabel l-għerusija tagħhom, u minkejja li l-familji kienu jafu lil xulxin, dari xorta waħda kienu jindagaw fuq xulxin, anki biex jaraw l-istat ta’ saħħa u jekk hemmx xi mard. Iżda fil-każ tagħhom, baqgħu għaddejjin bl-għerusija.

Riċeviment kbir

L-għerusija ta’ John u Frida saret fid-dar tal-ġenituri tagħha f’Raħal Ġdid, li kienet waħda enormi, peress li missierha kien neguzjant. Berkilhom iċ-ċrieket Dun Pawl Micallef, li jiġi minn Frida u wara kellhom riċeviment kbir fil-ġnien, li għalih kienu mistednin ħafna familjari, għax ħbieb ma kellhomx. Sa qassmu s-souvenirs u kellhom fotografu għall-okkażjoni li ġibdilhom album sħiħ tar-ritratti li għadhom jgħożżu sa llum.
Ta’ min isemmi wkoll li John u Frida kienu koppja minn tal-bidunett li bdiet tattendi l-laqgħat ta’ Kana. Jiftakru li l-ewwel laqgħa kienet saret f’Palazzo Caraffa. Wara, il-Moviment ta’ Kana beda jorganizza l-laqgħat tiegħu fid-djar tal-membri, f’kull pajjiż, iżda dan ma baqax isir.
Il-koppja Grech qaltli wkoll li xi snin ilu, il-Moviment ta’ Kana tahom tifkira peress li kienu minn tal-ewwel li attendew dawn il-korsijiet.
John u Frida damu għarajjes sentejn. Meta missier l-għarusa ra li kienu mexjin b’serjeta’ u rettezza, xtralhom dar fi Triq Żabbar, Raħal Ġdid, kif wara għamel ma’ kull wild ieħor mill-ħamsa li kellu. F’dik id-dar, il-koppja Grech damet tgħix 25 sena.

Iż-Żwieġ

Iżżewġu fid-19 ta’ Mejju, 1957, fil-parroċċa Kristu Re. Żewwiġhom il-Kappillan, Mons Francesco Xuereb, li kien jaf lill-ġenituri ta’ Frida mindu kienu għadhom tfal. Wara ż-żwieġ kellhom jistenniehom riċeviment mill-aqwa, fil-ballroom tal-Lukanda Phoenicia, il-Furjana.

Fis-sular ta’ fuq tal-Lukanda, intramaw xejn inqas minn 14-il mejda biex fuqhom jitqiegħdu r-rigali. Dari kienet id-drawwa li l-koppja ġġorr ir-rigali li tkun qalgħet fis-sala, biex il-mistednin jarawhom. Allura dan il-ġarr kien jippreżenta biċċa xogħol kbira għall-familja. Kellhom iqabbdu wkoll pulizija biex joqgħod għassa mar-rigali tul il-lejl.
Fost ir-rigali li qalgħu kellhom washing machine, makna tal-ħjata bil-cabinet, senduq, diversi oġġetti tal-fidda kif ukoll frames. Dawn kienu skjerati fis-sala ta’ fuq u jidhru fir-ritratti tal-album tat-tieġ li għadu jġedded il-memorja ta’ John u Frida.

Isfel, fil-ballroom sar ir-riċeviment, li għalih kienu mistednin aktar minn 800 ruħ. Iddoqq kellhom lill-orkestra ta’ Vinny Valente u l-kejk tat-tieġ kien oriġinalissimu. John, li hu dilettant ħafna tad-disinji, kien mar għand id-dulċier Carmelo Borg Bonaci u ordnalu kejk forma tal-knisja li tidher fis-santa ta’ Kana. Dak għamilhulu kif xtaq u kien tabilħaqq għaxqa fuq il-mejda tar-repo’.
Fit-tieġ qassmu wkoll is-santi ta’ Kana bit-tifkira taż-żwieġ tagħhom fuq wara u wkoll is-souvenirs.

Meta wara nofsinhar intemm ir-riċeviment tat-tieġ, John u Frida rħewlha għas-Seabank Hotel u l-familjari kellhom biċċa xogħol iebsa, jittrasportaw ir-rigali kollha fid-dar tagħhom!
Aktar tard filgħaxija, il-koppja miżżewġa friska kellha żjara mill-familjirispettivi u meta telqu, huma qattgħu l-ewwel lejl tagħhom fil-lukanda. L-għada niżlu fid-dar ġdida tagħhom mnejn bdew iħejju għas-safra ta’ qamar il-għasel.

Marru ġimgħa Napli u wara telgħu ġimgħa Ruma, fejn marru l-Vatikan. Ftit qabel xtraw kwadru tal-Qalb ta’ Ġesu’ u l-Qalb ta’ Marija. Kellhom udjenza mal-Papa Piju XII, li mhux talli berkilhom il-kwadru talli tahom ukoll rigal. Il-kwadru għadu mdendel fil-kamra tal-ikel, fid-dar tagħhom t’issa, f’Birżebbuġa.

It-tfal

Wara sena żwieġ kellhom lill-ewwel tarbija tagħhom Marika, illum miżżewġa lil Frank Gauci. Huma għandhom żewġt ibniet, Alison u Bernice. Tliet snin wara twieled Noel, li hu miżżewweġ lil Marthese nee Cassar u għandhom żewġ subien, Ryan u Ian. Wara tliet snin mit-twelid ta’ Noel kellhom lil Josiah li żżewweġ lil Lilian nee Balzan u għandhom erbat itfal Juanita, Andre’, Stefan u Philip. L-aħħar tarbija tifel tal-koppja Grech twieldet tmien snin wara l-aħħar wild u dan kien Bernard, li hu miżżewweġ lil Anne Marie nee Micallef u għandhom żewġt itfal; Maria u Neil. B’hekk, John u Frida huma nanniet ta’ għaxar neputijiet.

F’għeluq il-25 sena żwieġ it-tfal organizzawlhom festin b’sorpriża. Ħaduhom għal quddiesa fil-parroċċa ta’ Birżebbuġa, fejn qaddsilhom il-ħabib tagħhom Mons Victor Grech. Hemm sabu wkoll lill-familjari, lill-bridesmaids li kellhom, lix-xhieda u liż-żewġt iħbieb li kellhom. Wara ħaduhom f’sala f’Birżebbuġa stess, fejn sabu numru ta’ mistednin oħra jistennewhom.

Kellhom sala armata bi fjuri, waiters iqassmu l-ikel u x-xorb, santi bħalma kellhom fit-tieġ, biex jibqa’ l-istess simbolu taż-żwieġ u souvenirs. Kien qisu tieġ ieħor.
L-istess reġgħu għamlulhom f’għeluq il-50 sena. Krewlhom karrozza bis-sewwieq u wara li ħadu minn moħħ missierhom fejn xtaq li jkollhom il-quddiesa ta’ tifkira, organizzawhielu fil-Kulleġġ San Alwiġi. Il-knisja kienet armata bit-tapit aħmar u qaddsilhom ħabib ieħor – Patri Ugolin Scerri. Jgħinuh kellu lil Dun Vinċenz Deguara u Patri Krispin Tabone. Jiftakru li kellhom quddiesa mill-isbaħ, fejn Patri Ugolin reġa’ berkilhom iċ-ċrieket u talab fuqhom.

Mill-knisja ttieħdu l-Lukanda Suncrest, fejn kellhom ikla familjari. Waqt l-istess festin, uliedhom ippre]entawlhom ċertifikat tal-Papa, imbierek minnu stess u bl-ismijiet ta’ uliedhom fuqu. Kien jum li jibqgħu jiftakruh għal dejjem.

Parir

Mitlubin jgħaddu parir lill-għarajjes żgħażagħ, Frida hi tal-fehma li għandhom ikollhom tħejjija soda, inkella ma jersqux lejn żwieġ. It-tieni; meta jkunu fuq l-artal u jaħilfu mħabbithom lil xulxin għal dejjem, iridu jiftakru li fosthom hemm Alla għal dejjem. Jekk f’kull mument ta’ ħajjithom ma jgorrux lil Alla magħhom, iż-żwieġ ikun impossibbli jirnexxi. Bil-ħila tagħna m’aħna kapaċi nagħmlu xejn. Nimxu biss, bil-ħila ta’ Alla. Barra minn hekk nippruvaw nevitaw dan id-diżastru li għandna bħalissa, fl-ilbies; fit-televiżjoni, li m’hu jagħti ebda tagħlim tajjeb għall-erwieħ tat-tfal.

Min-naħa tiegħu John jgħid li l-miżżewġin għandhom jevitaw lill-ħbieb, għax dawn mhux dejjem ikunu ħbieb. Min se jiżżewweġ għandu jkun jaf li se jwiegħed imħabbtu lis-sieħeb jew sieħba tiegħu għal dejjem, u għalhekk, għal deċiżjoni bħal din bilfors tinħtieġ preparazzjoni qawwija. Jitbiegħdu kemm jista’ jkun mid-dubju, għax id-dubju hu ħabib ix-xitan u kapaċi jħassar familja. Ħafna jistgħu jgħidu li n-nanniet huma antikwati, iżda l-proverbji kienu ta’ tagħlim minn dejjem u jibqgħu għal dejjem.

Finalment, il-koppja Grech tħeġġeġ lill-koppji ta’ llum biex jekk ikollhom xi diżgwid bejniethom, isolvuh qabel ma jidħlu jorqdu, għax jekk iħallu għall-għada, dan jista’ jikber aktar.  

Aħna rridu nibqgħu hawn. Ma rridux ninqalgħu ukoll jekk għemilna bla ħsieb iqarribna lejn il-mewt. Aħna bħal vapur irridu l-ankra biex insorġu, nieqfu, inkunu marbutin għax nafu li rridu nparpru. Għalhekk inħallu tifkiriet.

Il-kittieb jaħseb u jaħseb fuq li jaħseb u jnaqqas u jiġbor u jlaqqam u joħroġ fi ktieb dak li jaħseb jew dak li ma jaħsibx skont il-qarrejja xi jkunu jistennew. Bis-saħħa tal-kittieb għandna tifkiriet u ġrajjiet li kieku ntesew u marru mar-riħ.

Il-kittieb ibati, jgħeja, jitħabat, iħabbat wiċċu ma’ bosta saram biex fl-aħħar joħroġ il-ktieb li fl-aħħar ma jinxtarax mhux għax ma jkunx tajjeb imma għax min jixtiequ, il-but tiegħu ma jasalx.

Grazzi kittieb ta’ dejjem li tħabbatt u ġbart ħsibijiet u kitbiet li bis-saħħa tagħhom aħna aħjar.

Aqra l-kitttieba Griegi, Rumani, Taljani, Ingliżi, Franċiżi, Spanjoli, Russi u ssoff id-dehen mistur u miġbur fil-karti li jferrħu lilek u lili.