It-tieġ ta’ Emanuel Mifsud u Josephine nee Micallef kien kemmxejn differenti minn tiġijiet oħra. Ir-raġunijiet kienu varji, iżda forsi l-aktar waħda mhux soltu kienet il-ħtieġa tal-permess (jew bolol) biex jiżżewġu. U dan, minħabba li l-għarajjes kienu sekondi kuġini! Bolol, li spiċċaw sarulhom wara li żżewġu.
Emanuel u Josephine huma t-tnejn mill-Imsida. Kienu joqogħdu qrib l-Għajn tal-Ħasselin. Il-familja ta’ Emanuel kellha ħanut fl-Imsida stess bl-isem ta’ Tancredi Store, li minnu kienu jbigħu minn oġġetti tal-EPNS sa twiebet. Josephine kellhom id-dar tagħhom ’il ġewwa mill-Għajn, iżda ma kellhomx tfulija qrib xulxin, peress li meta fl-1940, Emanuel kellu disa’ snin, missieru miet u hu spiċċa daħal il-Kulleġġ St. Patrick’s.
Il-familja Mifsud kellha ħamest ulied u Emanuel kien it-tielet wieħed. Mal-mewt ta’ missieru, xtaq jidħol fi stitut, għax minn dejjem kien inklinat lejn il-kulleġġi. Familjari min-naħa ta’ nanntu, li kienu ħbieb mal-familja Strickland – li kellhom il-kulleġġi St. Edwards – tkellmulu, iżda ma sabulux post. Wara, Connie Strickland, oħt Mabel, staqsietu riedx imur Tas-Sliema. Emanuel aċċetta u daħal St. Patrick’s. Ħareġ minn hemm fl-1947.
Sena wara mietet ommu wkoll u oħthom il-kbira, Carmelina, li kienet diġa’ miżżewġa b’erbat itfal, spiċċat iddur bil-familja tagħha u b’ħutha kollha. Min-naħa ta’ Josephine kienu sitt aħwa. Hi t-tielet wild tal-familja Micallef. Tiftakar li minkejja li missierha kien jaħdem, il-ħajja għalihom ma kinitx wisq faċli, tant li ta’ 11-il sena kellha toħroġ taħdem man-nies, fid-dar tal-familja ta’ Buhagiar, fl-Imsida stess għal nofs lira fil-ġimgħa. Meta Emanuel ħareġ minn St. Patrick’s, flimkien ma’ uħud minn ħutu u xi ħbieb, kienu jilagħbu l-ballun fil-[anut li kellu missieru. Magħhom kien imur tifel żgħir, Freddie, li jiġi ħu Josephine.
Min-naħa tagħha, Josephine spiss kienet tmur għand oħt Emanuel, li kienet titlobha tagħmel dan biex timlielha ftit mill-vojt li kkaġunatilha l-mewt ta’ ommha. Josephine tirrakkonta li f’oħt Emanuel kellha oħt oħra, tant li kienet tgħinha wkoll f’xi xogħol tad-dar. Iżda sa dak iż-żmien, la hi ma kellha ħsiebha f’Emanuel u lanqas hu.
Ġara li darba, xi ħadd tefa’ l-ballun barra fit-triq, fl-istess waqt li kienet għaddejja Josephine. Emanuel ħareġ jiġri għall-ballun u hi qaltlu: ‘‘Ar’hemm, kont se ttajjarni’’, waqt li Emanuel weġibha> ‘‘u int żul min-nofs u ħallina’’.
Aktar tard, Josephine kienet tmur għand zijitha, li kważi kienet toqgħod bieb ma’ bieb magħhom, u minn dak iż-żmien bdew speċi jkellmu lil xulxin. Għall-bidu, Josephine beżgħet minn x’setgħu jgħidulha l-ġenituri, iżda mbagħad komplew.
Ma damux wisq joħorġu bil-moħbi bħala namrati, għax meta Josephine qalet lil ommha b’Emanuel, aċċettatu mill-ewwel, ladarba kienu jafu sew lill-familja tiegħu. Terġa’ omm u z-zija ta’ Josephine, kienu spiss imorru għal kull ħtieġa li kien ikollha omm Emanuel u z-zija ta’ Josephine kienet in-nanny tal-familja Mifsud. Għalhekk malajr ingħata l-kunsens tal-ġenituri tax-xbejba u ta’ Carmelina, oħt Emanuel.
Il-ħruġ tal-għarajjes kien jikkonsisti f’xi dawra bil-mixi fuq l-irdum, fl-Imsida. Dan l-irdum kien mad-dawra li mill-Imsida tagħti għall-Whitehall, u ngħata dan l-isem peress li fi żmien il-gwerra, il-ġebel tal-bini mwaqqa’ kien jintefa’ f’dak il-baħar. Nhar ta’ Ħadd kienu jmorru jaraw xi filmat tal-5.00 p.m. fil-Gaeity, għax fis-6.30 p.m. riedu jkunu d-dar. Meta matul il-ġimgħa, Emanuel kien imur id-dar ta’ Josephine, mad-9.00 p.m. kien ikollu jitlaq, biex il-familja Micallef tkun tista’ tirtira ħalli torqod. Emanuel jirrakkonta li din ma kinitx xi ħaġa kbira għal dak iż-żmien, għax id-dixxiplina fl-individwi kienet mill-aqwa. Bħala għarajjes jiftakru li darba marru jixtru ċ-ċrieket tal-għerusija u libsuhom mingħajr ma berkuhom. Iżda f’dan l-istat ma damux bosta.
Ġara li l-oħt il-kbira ta’ Josephine, kienet iżżewġet lil suldat: Amadeo Micallef u fl-1949 telqu għand iz-zijiet tiegħu fil-Kanada. Ftit wara tellgħu lil missier il-mara, li fl-1951 bagħat għal martu u uliedu biex jitilgħu ukoll. Minn hawn Malta lestew il-karti kollha, il-passaporti u l-eżami mediku.
Magħhom kien tiela’ wkoll Emanuel, li jiftakar li n-numru tiegħu tal-emigrazzjoni kien id-9,464. Jiġifieri daqshekk kienu siefru nies qablu! Iżda f’salt wieħed, Josephine qatgħetha li ma riditx tmur. Minħabba f’hekk, Emanuel baqa’ hawn ukoll. Bi tbissima ta’ bniedem li għaraf id-dinja, Emanuel jirrakkonta li dawk in-numri dejjem lagħabhom lottu… iżda qatt ma telgħu. Omm Josephine kellha biċċa xogħol enormi biex terġa’ tħalli lil bintha warajha u ma ridithiex tibqa’ hawn jekk ma tiżżewwiġx. Għalhekk tathom id-dar tagħha bl-għamara li kien fiha u l-għarajjes qablu li jiżżewġu qabel ma omm l-għarusa u t-tfal l-oħra jsiefru. L-omm innifisha marret għand il-Kappillan u qaltlu li bintha kienet se tiżżewweġ. Għarrfitu li l-ġenituri tal-għarajjes kienu jiġu ulied l-aħwa u l-Kappillan qalilha li kollox kien sew. Jumejn qabel it-tieġ, il-Kappillan, Dun Innoċenz Zammit, bagħat għall-omm u spjegalha li l-għarajjes kellhom bżonn il-bolol. L-omm weġbitu li issa ma kienx fadal żmien, u li l-bolol iġibuhom wara. Għaddiet tal-omm!
Emanuel u Josephine iżżewġu fl-10 ta’ Frar, 1952, nhar il-festa tan-Nawfraġju ta’ San Pawl, b’quddiesa kantata. Hu kellu 20 sena, u hi 19. Żewwiġhom il-Kappillan innifsu. Lil Emanuel tellgħu zijuh Ruġġieru, peress li missieru kien mejjet u lil Josephine tellagħha zijuha Salvu, peress li missierha kien il-Kanada. Ix-xhud tal-għarus kien il-Maġġur John Dimech, li miegħu, dak iż-żmien, kien jaħdem Emanuel, waqt li dak tal-għarusa kien Toni Saliba, kuġinuha min-naħa ta’ missierha.
Aneddotu ħelu hu dak ta’ jum it-tieġ. Kienu jinkrew żewġ karrozzi. Waħda biex twassal lill-għarusa u l-oħra għall-għarus. Imbagħad din il-karrozza tmur għal mistednin oħra. Emanuel kien ftiehem li wara li hu jitwassal il-knisja, ix-xufier imur għal oħtu l-kbira, bil-familja tagħha u ħutu. Ġara li s-sewwieq mar f’ħanut tat-te’ u nesa li kellu aktar nies x’jgħabbi. Ovvjament, il-familja ta’ Emanuel ma kinitx preżenti għall-quddiesa tat-tieġ tiegħu!
Wara t-tieġ, il-miżżewġin friski marru l-Ħamrun, għand Blackman għar-ritratti. Dak iż-żmien kien jittieħed ritratt kbir tal-miżżewġin weħidhom u ieħor fejn jidhru x-xhieda, biex ikunu jistgħu jagħtuhom ritratt b’tifkira. Fir-ritratt tat-tieġ tal-koppja Mifsud jidhru bridesmaid u żewġ flower-girls.
Hawn ukoll għandna rakkont ħelu min-naħa ta’ Josephine. Tgħid li peress li l-familja tagħha ma kellhiex flus, kien hemm mara tafhom, li qaltilhom li ħu l-bridesmaid kien għadu kif jiżżewweġ, u li jekk riedu jiffrankaw il-ħwejjeġ tal-bridesmaid u tal-flower-girls, setgħu jqabbdu lilhom stess għat-tieġ tagħhom. Omm Josephine u Josephine stess qablu mal-ħsieb u Adelina l-bridesmaid u Marianne u Dorothy l-flower-girls reġgħu sabu ruħhom jippużaw fit-tieġ ta’ Josephine. Wara t-tieġ, il-miżżewġin kellhom festin ċkejken familjari. Wieħed miz-zijiet ta’ Josephine offrielhom il-kamra li kellu ħdejn il-Gillieru, San Pawl il-Baħar, biex imorru jqattgħu l-qamar il-għasel fiha, iżda huma ppreferew li mill-ewwel lejl imorru fid-dar ġdida tagħhom. F’kamra raqdu huma, waqt li f’oħra raqdu omm Josephine u ħutha. F’temp ta’ xahar u nofs, omm u ħut Josephine, emigraw.
Fid-dar ta’ omm Josephine, bil-ħila tal-Majjistra Consolata Meli, twieldu ħamest itfal lill-koppja Mifsud. Kellhom lil Charlie, miżżewweġ lil Anna; Rita u żewġha Charlie Micallef; Franco u martu Louise; Polly u żewġha Paul Grima u David miżżeweġ lil Rita. Apparti minn dan, Emanuel u Josephine huma nanniet ta’ tmien neputijiet u bużnanniet ta’ tnejn – Nathan u Ilona. Għal dawk li huma valuri reliġjużi, Emanuel jgħid li quddiesa u rużarju ma naqsu qatt meta kien fil-Kulleġġ St. Patrick’s. Min-naħa tagħha, Josephine tgħid li l-quddiesa kienet tmurha kuljum, il-parroċċa. Tiftakar li ġieli kellha taqsam il-wied fix-xita, meta l-ilma kien jitla’ sal-pexxul. Meta kellhom it-tfal u dawn bdew jikbru, kienu jinqasmu għall-quddies, iżda meta marru joqogħdu qrib il-kappella, it-tfal bdew imorru weħidhom. Għar-rigward tat-trobbija ta’ llum, Emanuel jemmen li għan-nanniet, illum aħjar, għax peress li l-ommijiet jaħdmu, imorru aktar spiss għand in-nanniet, meta mhux ukoll iħallulhom lit-tfal. Qabel, it-tfal kienu jibqgħu ma’ ommhom fid-dar.

Josephine hi tal-fehma li dari kienet teżisti aktar ġabra fil-familja. Semmiet li dari, uliedha kienu jaslu fl-4.00 p.m. mill-iskola, iduru mal-mejda u jagħmlu l-homework. Isir ħin il-mużew u jmorru. Wara jieklu, jinħaslu u jidħlu fis-sodda. Hawnhekk, Emanuel jaqbel ma’ martu. Jgħid li llum, it-trobbija hi mill-agħar. Lanqas dixxiplina ma teżisti. Illum, kompla jgħid, l-għalliema ma għadhomx meqjusin bħala dawk li jridu jedukaw, iżda bħala impjegati tal-Gvern li jridu jaqdu lis-soċjeta’ u lit-tfal. Mhux talli hekk, talli jeżisti numru tat-telefon, biex it-tfal, minn eta’ ċkejkna, ngħallmuhom ma joqogħdux għal dak li jgħidulhom min hu akbar minnhom u lanqas għad-dixxiplina. Dari, għal kull żball kien ikun hemm il-kastig, u dan kien jingħata għall-ġid tal-istudenti nfushom.
Il-koppja Mifsud taqbel ukoll li llum, lanqas il-ġenituri nfushom m’huma jisħqu għad-dixxiplina minn uliedhom. Qed jagħtuhom wisq riħ u jagħmlu minn kollox biex lil uliedhom ma jtellgħuhomx bl-istess mod li telgħu huma. Ħafna drabi, dan l-esperiment mhux jirnexxi, għax qed jagħmlu minn uliedhom tfal ribelli.
F’għeluq il-50 sena miż-żwieġ tagħhom, f’Jum San Pawl tal-2002, ma setgħux jagħmlu l-quddiesa tat-tiġdid tat-tieġ fil-parroċċa u għalhekk għamluha fil-kappella fejn kienu joqogħdu sa erba’ snin ilu. Għaliha attendew il-familji kollha Mifsud u Micallef u wara marru għal ikla f’ristorant f’Buġibba. Minn dakinhar tal-50 anniversarju għaddew seba’ snin oħra ta’ ħajja ta’ mħabba bejn Emanuel u Josephine, li lanqas biss jemmnu li ilhom miżżewġin 62 sena!
minn Charles B. Spiteri
We had always wished to spend Christmas in some foreign land in order to see how this event is celebrated in other countries. Ideally this place had to be similar to the ones that we saw on Christmas cards; that is with wooden log cabins, fire-places and much much snow.
There is a good choice of hotels wherein to spend this holiday: starting from Santa’s Kieppi which is built in the traditional Finnish style, and moving on to the modern style Santa’s Holiday Club which includes an indoor pool with waves and chutes. We chose to stay in Hotel Kieppi because we considered it to be more authentic. Its owner, Matti Välitalo, informed us that in Finnish, the word ‘kieppi’ referred to the burrow where animals hibernated during winter, and surely this place was warm and snug contrasting to the icy coldness outside.
However surely, the best moment of this holiday for each visitor, whether adult or young was the special visit to the village of Father Christmas in the Arctic Circle. Here, with activities ranging from ice fishing, toboganning, reindeer sleigh rides, snow hockey, skidoo rides, and an igloo bar, who can wish for more? Yet there was more! In fact, after providing us with the required instructions, we were offered to drive a pack of huskies in the snow. My husband controlled the huskies and my daughter and I huddled up in the sleigh wrapped up in reindeer skin. What a delight!
We spent only four days in Santa’s Lapland but the surrealism of the place mystified the aspect of time and we felt as if we belonged there. Surely no other Christmas will ever match this one.
Minn
Għalhekk dak il-ħin stess Joseph qatagħha li jiġi Malta u jipproponi ż-żwieġ lil Teresa. Jekk tgħidlu le, kien deċiż jerġa’ lura lejn l-Awstralja għal dejjem. Fittex l-għajnuna u immobilizza xi qraba u ġirien tagħha biex jgħaddulu kelma ma’ ommha. Qalilhom li hu kien għadu interessat f’Teresa.
Jiftakru li l-karozzi għat-tieġ krewhom mingħand tal-Coronation Bar. Bħala sala, krew waħda f’Ħaż-Żebbuġ fl-istess triq fejn kienet toqgħod Teresa, u kellhom ukoll orkestra għad-daqq u żfin. Kien iż-żmien li kienet għadha qed tidħol f’Malta l-użanza tal-wedding cake u, għax kellhom wieħed, kienet qisha xi ħaġa kbira għall-mistednin.
F’għeluq il-50 sena miż-żwieġ tagħhom, uliedhom li għadhom Malta għamlulhom sorpriża. Għat-8 ta’ Frar 2009, li nzerta l-Ħadd u għalhekk eżatt bħal fit-tieġ tagħhom, organizzaw għalihom il-quddiesa tal-11 ta’ filgħodu fil-knisja ta’ San Filep, fejn kienu żżewġu. F’dak il-ħin kien hemm ħafna nies, u xħin Joseph u Teresa daħlu l-knisja sabu għalihom żewġ siġġijiet bil-bellus aħmar armati fin-nofs quddiem l-artal, bħal ta’ żewġ għarajjes friski. Għall-ewwel Teresa tgħidx kemm stħat, iżda s-sens ċajtier ta’ Joseph għamlilha l-kuraġġ u kollox mexa kif suppost. Dun Alfred Agius qaddes il-quddiesa b’radd ta’ ħajr għal kull m’ghamel Alla għalihom tul dawn is-snin kollha, u għamlilhom diskors tal-omelija li apprezzaw ħafna. Wara, il-familja marret flimkien għal ikla f’ristorant.
minn Charles B. Spiteri
Thomas, ta’ 48 sena qal li x-xebh tant hu qawwi li spiċċa biex għamel kuntatt mal-produttur tal-ġugarelli Daniż u qallu li spiċċa bi sħabu kollha jinkuh fuq ix-xogħol.
Minn
Carmen tirrakkonta li ma’ ommha ma tantx kienet iġġibha żewġ, iżda missierha kien taz-zokkor, jifhimha ferm u jipprova jikkuntentaha. Għalhekk bagħtet ittra lil Joe, tgħidlu b’dak kollu li xtaqet ommha.
Fis-sala kellhom ukoll grupp orkestrali magħmul minn ħames mużiċisti. Kien jismu The Gatt 5, immexxi minn Charles ‘City’ Gatt u l-kantant ma kien ħadd għajr Anġlu Fenech, ħabib tal-familja Camilleri u aktar tard Segretarju Ġenerali tal-GWU.
Huma jaqblu li fi żmien it-tfulija tagħhom, huma kienu jilagħbu bix-xejn. Joe isostni li l-footballers kollha tal-Mosta Football Club kollha telgħu mill-Oratorju tal-lokal. Illum, biex tifel ċkejken jattendi Nursery, il-ġenituri tiegħu jridu jħallsu. Jemmnu wkoll li fi żmienhom, iż-żgħażagħ kienu lkoll ferħana. Illum, lit-tfal tasal tagħtihom kulma jridu u xorta qishom ma jieħdu gost b’xejn. Carmen issotni li minkejja li llum trabbi l-istess, it-tfal jitilgħu b’mod differenti. Temmen li l-ħajja tbiddlet u ċ-ċirkustanzi tal-ħajja wasslu biex biddlu l-ħajja tat-tfal.