L-Oħra

Joseph Henry Abela, Qassis

Il-Ħolqien ifittex bla heda l-imkien li jġibu f’sikktu u aktarx jieqaf meta jsibu.

Il-ġrajja donnha turi li l-mara: it-tarbija, it-tfajla, iż-żagħżugħa, ix-xiħa, l-armla tqieset żejda jew għodda wkoll bla leħen u bla ruħ.

Maż-żmien l-għarfien tal-mara beda ħiereġ u jingħaraf u bit-tbatija għallinqas fil-liġi. Il-LIĠI tajba u tgħin imma s-sħiħ jinsab fil-qalb.

Int, bħala mara kif tħossok? Int li tista’ ġġib ruħek u b’li tagħmel u tgħid u tiskot, twassal il-ħsieb tiegħek u tressaq il-bidla qrib il-likk.

Kemm nisa kitbu u ssemmew; kemm nisa ħarġu għall-politika u rnexxew u oħrajn fil-ħajja tas-saħħa. Nista’ insemmi l-ismijiet imma ma rridx, għax int li qed taqra, daqshom u iżjed; aqra, tħallat, isma’, qabbel u ssogra meta tħares lura tara li ftaħt triq ġdida għal ta’ warajk. Ibda.

Insellem il-Mara matul iż-żminijiet!

Għażżiela

altGĦAŻŻIELA   Apparti ż-żewġ spjegazzjonijiet li din il-kelma ngħatat f’żewġ volumi differenti, hemm tifsira oħra. L-għażżiela hi wkoll bħal qagħqa magħmula minn għaġina ċatta u ddisinjata b’disinn attraenti u pjuttost elaborat. Tixbah xi ftit fid-disinn l-ostja l-kbira li s-saċerdot jikkonsagra waqt il-quddies, biss fiha forma u disinn, qisha maħduma bl-arkett. L-għaġina kienet tkun imħallta b’diversi ħwawar. Fis-seklu sbatax l-għażżiela kienet tissajjar biex tingħata lill-foqra. Kien hemm legati li kienu jinkludu ikliet magħmula mill-għażżiela, li kienu jitqassmu fil-festi. L-għażżiela kienu jdendluha fid-dar biex tipproteġi lilha u lil min jgħix fiha kontra s-sajjetti.

Ħġejjeġ bit-tyres tal-karozzi

Charles B. Spiteri

BDL Books - Laqtiet

Snin ilu, ħafna mill-irħula Maltin kienu jiftaħru bil-ħuġġieġa ta’ San Ġwann – drawwa li qed tnin bil-mod il-mod. Iżda mhux hekk f’Belfast. Bejn nhar il-Ħamis u l-Ġimgħa 12 ta’ Lulju f’nofsillejl, sar in-nar annwali mil-lealisti Protestanti. Dawn jagħmlu ‘torri’ ta’ tyres tal-karozzi, li jkun ogħla minn 100 pied, biex ifakkru l-Battalja tal-Boyne, u jaħarquhom.

BDL Books - Laqtiet

Din il-ġrajja li ssir kull sena tara total ta’ 550 parata fl-Irlanda ta’ Fuq, fejn ikun hemm mijiet ta’ pulizija extra għassa ma’ kull triq. Fis-snin mgħoddija l-uffiċjali tal-pulizija kienu jkunu ssuttati u mweġġgħa bil-bricks, fliexken u bombi tal-petrol. Is-sena l-oħra kienu sparati wkoll xi tiri u ntefgħet bomba lejhom f’Ardoyne. Iċ-ċelebrazzjoni tfakkar it-telfa tar-Re Kattoliku James, mill-Protestant William of Orange, fl-1690, li kienet waħda mit-tidwiriet ewlenin fl-istorja Irlandiża.

BDL Books - Laqtiet

Kultant, it-tyres li jingħataw in-nar, jammontaw għal eluf, li jarmu ilsna tan-nar ħoxnin, b’duħħan velenuż mil-lastiku jaqbad. Hu magħruf li l-ħruq tat-tyres hu illegali, u ħaddiema tal-kumitat mhux darba u tnejn neħħewhom minn fuq xulxin. Minħabba f’hekk, f’dawn l-aħħar snin kien qed ikun hemm irvellijiet fit-12 ta’ Lulju.

BDL Books - Laqtiet

Din is-sena wkoll, turrun tyres li kienu jlaħħqu l-40 pied, waqa’ fuq bini, għaxar mili ’l barra mill-belt. Hu magħruf ukoll li n-numru ta’ inċidenti kawżati minn din il-ġrajja, qiegħed kulma jmur jonqos. Fl-2011, kien hemm 49 sejħa bejn is-6 p.m. tal-11 ta’ Lulju u t-8 a.m. tat-12 ta’ Lulju. Is-sena li għaddiet, is-sejħiet niżlu għal 29.

37×11

Inħobb nitkellem magħkom u jista’ jkun ngħid, “Min jaf x’jogħġobhom? Min jaf x’idejjaqhom?”

Il-MEWT taħsad lil kulħadd, min kmieni, min wara żmien, min f’daqqa, min bil-mod. Il-bniedem jifraħ bil-ħajja, u dan sewwa u ta’ min ifaħħru. Ġieli jgħaddilhom minn moħħhom, “Min hu l-awtur?”

Il-kittieb, qassis, se jsemmi lil sħabu:

JOSEPH HENRY ABELA minn Bormla

PAUL BUTTIGIEG mill-Marsa

RENÈ CAMILLERI minn Ħal Luqa

SAVIOUR CHIRCOP minn Ħaż-Żebbuġ

GEORGE DALLI minn Ħal Qormi

PAUL GALEA minn Raħal Ġdid

ANTHONY MERCIECA mill-Birgu

PAUL MERCIECA minn Ħal Qormi

MARIO SAMMUT minn Ħaż-Żebbuġ

DENIS SCHEMBRI minn San Ġwann

LAWRENCE ZAMMIT minn Ħal Qormi

Dawn saru qassisin fil-21 ta’ April 1979. Għalqu 37 sena qassisin. Hemm minnhom il-Gwatemala, il-Brażil u Kuba u l-oħrajn Malta.

Bdew flimkien u għadhom flimkien fis-saċerdozju. Kelma ta’ ħajr tmur għal ARTHUR VELLA S.J. li ħa interess u ħa ħsiebhom.

Insomma ħaqqhom talba; għal min jemmen.

Grazzi Mulej ta’ dawn ir-rigali!

Ċmajra

ĊMAJRA   Riħ li wieħed jieħu meta dak li jkun joqgħod imperreċ, jiġifieri mhux liebes sew, b’mod li jżomm ruħu sħun, jew meta jintasab bejn żewġt irjieħ. Riħ fl-għadam, bħal rewmatiżmu eċċ. Mikiel Anton Vassalli fid-dizzjunarju tiegħu (Lexicon, li kien ippubblika fl-1796), jgħid li ‘ċmajra’ tfisser marda li taħkem lill-bhejjem meta dawn tiksħilhom rashom. Mit-Taljan cimurro – Malti: il-likwidu li jqattar mill-imnieħer meta wieħed ikollu l-flissjoni. Qawl: Tagħti l-pesta u tieħu ċmajra. Dan il-qawl jingħad meta xi ħadd ikun għamel xi ħaġa ħażina u dan imbagħad jirċievi lura azzjoni ħażina oħra bħala tpattija.  

2. TIFEL ĊMAJRA – Tifel imqareb ħafna.

Fejn Jinsabu l-Periti?

Charles B. Spiteri

BDL Books - Laqtiet

Mela din l-istorja ħelwa fakkritni meta għall-ħabta tal-1968 kont għadni l-iskola u kelli nistudja l-ktieb My Family and Other Animals ta’ Gerald Durrell. Isemmi li fil-Greċja, xi ħadd kien bena dar u meta ġew biex jidħlu fiha ndunaw li kienu nsew jagħmlu t-taraġ. Allura kien ikollhom jitilgħu u jinżlu b’sellum!

B’din l-istorja rrealizzajt li tal-ktieb xejn ma kienet ħaġa stramba. Għaliex?

Mela f’Benidorm, fi Spanja, ittellgħu żewġ torrijiet għoljin 200 metru, li kienu qed jitqiesu bħala l-viżjoni tal-futur għal dak il-pajjiż, li qed jipprova jirpilja mill-kriżi finanzjarja li għattbitu.

BDL Books - Laqtiet

Il-bini, li jikkonsisti f’47 sular għar-residenzi, kien maħsub li jkun l-ogħla bini residenzjali fl-Ewropa kollha.

Iżda ftit xhur qabel ma tlesta, il-kuntratturi ħabbtu wiċċhom ma’ problema mmensa. Insew jibnu lift!

Għall-bidu, t-torrijiet kienu disinjati biex jogħlew sa 20 sular, iżda l-iżviluppaturi ambizzjużi ddeċidew li jirduppjawhom. Għalhekk, il-lift li kellhom ordnat u twaħħal fil-post, iwassal biss sal-għoxrin sular u għall-kumplament (20 oħra) dak li jkun irid juża t-taraġ. Issa, l-gazzetta Spanjola El Pais irrappurtat li la hemm spazju għal lift ieħor u lanqas għat-tagħmir tal-mutur.

Dan il-bini kellu jkun inawgurat fl-2009, iżda minħabba r-riċessjoni fil-pajjiż, kollox mar il-baħar. Meta f’Lulju ta’ tliet snin ilu kien stallat il-lift għall-20 sular, dan waqa’ u weġġa’ lil 13-il ħaddiem.

Hu rappurtat li s’issa nbiegħu biss 35 fil-mija tal-appartamenti, li jlaħħqu għal 269. Il-kumplament se jitlestew sa Diċembru tas-sena l-oħra u jinbiegħu bi prezz ferm orħos.

Filjali

FILJALI   Parroċċa filjali hi dik il-parroċċa li tibqa’ tagħraf lill-parroċċa l-oħra minn fejn tkun ħarġet bħala l-matriċi tagħha. Pereżempju fir-Rabat, Għawdex, kien hemm tliet parroċċi filjali: Savina, San Ġakbu u San Ġorġ. Fihom kienu jsiru s-sagramenti kollha ħlief il-magħmudija, li kienet prerogattiva tal-matriċi. Il-filjali huma wkoll dawk il-knejjes żgħar li jinsabu fil-qrib tal-parroċċa. Dawn jissejħu wkoll ‘sukkursali’ – jiġifieri fergħat tal-parroċċa. Biex nagħtu eżempju ieħor, Ħaż-Żabbar ħareġ bħala parroċċa filjali mill-parroċċa taż-Żejtun fl-1616. Għaldaqstant, mela, il-parroċċa taż-Żejtun baqgħet il-parroċċa matriċi (jiġifieri bħala omm) għal dik ta’ Ħaż-Żabbar. Ħajr: Anton F. Attard.

Exiles

EXILES   Hawn min jgħid li l-inħawi tal-Exiles, li hemm Tas-Sliema, qrib fejn hemm Ġnien l-Indipendenza u taħt it-Torri ta’ De Redin, kienu ħadu isimhom mill-fatt li hemm kienu jinżlu regolarment ir-refuġjati Russi li kienu ħarbu mir-Russja waqt ir-rivoluzzjoni li seħħet fis-sena 1917. Oħrajn isostnu li l-bajja ħadet isimha mill-fatt li f’dawk l-inħawi, mill-bidu tas-seklu għoxrin ’il quddiem, kien fetaħ ‘The Exiles Club’, li kien speċi ta’ klabb tal-isports fejn dawk l-impjegati tal-Eastern Telegraph Company (li wara bdiet tissejjaħ Cable and Wireless Ltd), kienu jiltaqgħu biex jissoċjalizzaw. Billi dawn l-impjegati kienu jservu f’Malta għal bosta snin, kien ikun hemm fergħa ta’ dawn il-klabbs f’kull stazzjon ta’ dan is-servizz. L-Eastern Telegraph Company oriġinarjament kellha l-uffiċċju prinċipali tat-telegrafija fil-Belt. Biss, fil-bidu tas-seklu għoxrin dan l-uffiċċju ttieħed lejn il-Bajja ta’ San Ġorġ, San Ġiljan.
Konsegwentament, l-impjegati ta’ din il-kumpanija, li bosta minnhom kienu Ingliżi, ngħataw post bħala residenza f’Tas-Sliema. Ix-xatt tal-Exiles kien il-post fejn kienu jħobbu jiltaqgħu. Tgħid kienu dawn l-impjegati stess li laqqmu l-klabb ‘Exiles’, ħalli b’mod umoristiku jipparagu naw lilhom infushom bħala eżiljati mill-Belt?

minn Biex il-Kliem ikun Sew

A never-ending Love Story

Tom and Emma met and courted in the mid-Fifties when they were still in their teens. Both were, what were called ‘war babies’ – born during the terrible years of the Second World War. There was no better time to be young than in that era. People were happy, kind and families lived close together. Even many decades later, historians view the Fifties as ‘the good old days’. And to those who lived through them, they were ‘a time to remember’ and ‘the best of times’.

They loved to court holding hands on a solitary wooden bench overlooking the harbour. One day Emma looked at the evening sky above and said “Don’t you think that it is magical and extraordinary here, just you and me and no one else?” Tom took her hand in his and with a pang in his heart replied, “The trouble is Emma, that this is an ordinary world, nothing magical about it. It’s a real world. You cannot live in fairyland. Fairyland is for kids!”

Emma was surprised by Tom’s reaction. She looked again at the twinkling stars and exclaimed, “But it does look like fairyland out there.” Tom grinned, “Those stars are a million miles away Emma. It’s a long long way to fairyland.” They were married two years later in a little church on the hill which, according to tradition, was built on the same site from where St. Paul had departed Malta for Rome in AD 61. As he waited for her on the altar steps he felt pride bursting from his chest and love shining from his eyes seeing her coming in on her father’s arm, in her white wedding dress and a long train after her. That was the first memorable day in their life! 

They were blessed with a son two years after they were married. Both their hearts were filled with joy and they were so happy. It was their second memorable day! And then life moved on like a fast train. As it did for so many others, it had its ups and downs, its laughter and tears, its joy and heartaches.

They liked to travel abroad – to London, to Rome and to other big cities. They enjoyed each other’s company and that of their fast-growing son. They cried as they suffered the death of loved ones along the way. Life has a funny way of rising and falling, dipping and diving, and they just had to sit tight for the ride.

“Do you think that love will last forever Tom?” she had asked all of a sudden one fine summer day while on their bench. “I think so Emma. As we have been taught to believe since childhood, our body is expendable, but our soul is ever-lasting. So I do believe that through our soul, true love will never end.” he replied rather philosophically.

They were alone again in the Eighties when their son married and they missed him terribly. They were overjoyed and immensely proud when they were grandparents a year later. That was the third memorable day of their life!  The years rolled by as they waited for no one and they grew old together. Life was not always a bed of roses but it had its good times and moments of joy.

They walked a lot during their elderly years. It was their doctor’s advice to keep fit and healthy. Often they went to their old site, facing the harbour where they used to court so many years ago. They rested their tired limbs on the new bench and as they looked out towards the open sea in front of them, their life flashed before them like a newsreel in the cinema.

They spent the winter months huddled together on their sofa in the living room. All the while they exchanged repeated recollections of events that changed their life in the past – “Do you remember the time when………………?” He or she would ask.

The room decorations characterized their past. Two Minton China plates hung on the walls; framed family photos sat on tables and other furniture. Most of these decorations tell stories of their life together. They reminded them of various celebrations and of countries they visited abroad. And then there were the photo albums. Oh how many memories! How many stories!

“You know something Emma? I wouldn’t change anything we’ve done together all those years ago.” He said pulling her to him and kissing her affectionately on the tip of her nose. “I wouldn’t either. It’s such a beautiful world. Is it not wonderful to watch it go by together!” she replied.

For one fleeting moment they were young lovers all over again and the whole world belonged to them. Then they leaned back, he with his arm around her shoulders and, as they had done so many times in the past, they started to hum softly together the song that both of them loved so much in the Fifties – Doris Day’s “The Black Hills of Dakota”. They stood there all afternoon, soothed by the glorious sunshine, reliving the past and dreaming of the future.

Tom died when he had reached the ripe old age of 82. He had been given the last rites and Emma stayed with him throughout the ordeal. She sat down near his bed, still holding on to his hand, praying silently, until, at a quarter to four on that April morning, Tom slipped out of life. She put her cheeks against his still-warm hand and sobbed as the priest intoned the ‘De Profundis’ to speed the soul of this gentle man towards the Maker.

Emma lived for four more years, yearning for the day when she would meet her beloved Tom once again. She died serenely in her sleep while around her stood the loved ones, saddened by the loss they had suffered.

But that is not the end of the story. Tom was waiting for his Emma at the Heavenly Gates with open arms and a broad smile on his face. He welcomed her to him as she came up from the mist. “I’ve missed you Emma. I told you so many years ago that true love will never die! It’s up to us now to look down on our loved ones and watch over them as they pursue their own lives”.

 The good Lord and the angels looked approvingly on this little scene, then they moved back and closed the Gates.

Bdiet

Joseph Henry Abela, Qassis

Il-ĦIN itektek u l-qamar jinbidel u b’hekk nagħrfu l-mixja sħiħa, bla waqfien tal-ħin. Bdiet ir-Rebbiegħa fil-jum 21 ta’ Marżu u kellna sħana u ħajja.

Neqsin mill-ilma għalkemm taf tagħmel f’daqqa. Nervi: Ikollok minnhom ħdejn is-siġra, qrib l-ilma, tħares lejn il-ħaxix, jew il-weraq tax-xtieli ?

Taf tħobb in-natura taf le: minnha trid u taf tieħu ħsiebha u taf le. Nibdew: kemm hemm ġonna fir-raħal tiegħek, fil-belt tiegħek, fl-irħajjel tiegħek ? Ma tafx ! Saqsi. Taf kemm-il darba mort u żort u qgħadt bilqiegħda? Aktarx mitluq ! Mur iżjed u ara u tkellem u ħaqqaqha. Dak il-ġnien, siġar, ilma, nixxiegħa hu l-għajn tas-saħħa, l-għarbiel tat-tinġis.

Idħol fin-natura; dak rigal għalik mingħand Alla u tistagħġeb kemm jibdillek il-burdata ! Jekk tkun taf kemm il-ġnien hemm u f’liema qagħda qiegħed u ssebbħu, tagħmel ġid lilek, u lil ta’ madwarek u lil ulied ħaddieħor. Bosta mard jonqos jekk nersqu lejn in-natura.

Ir-Rebbiegħa ġiet biex nifirħu, biex nixxaħxħu, biex il-ħajja nsoffuha bil-kbir. Tgħidlix li ma jinteressakx ?