Page Status: Pending

KARETTUN TAL-BOLREJS   Dan kien ikun tista’ tgħid meqjus bħala l-ġugarell tal-avventuri tat-tfal. Kien ikun magħmul minn injama, x’aktarx tavla żgħira ta’ madwar 40 ċm x 30 ċm, ċatta imma soda, li tkun tiflaħ tifel li joqgħod bilqiegħda fuqha. Minn taħtha jgħaddu żewġ injamiet bħal kurrenti kull naħa tat-truf fil-wisa’ biex mat-truf tagħhom jintrabtu l-bolrejs biex dawn jintużaw bħala roti żgħar li jkunu b’saħħithom. Imbagħad kienet titwaħħal, minn taħt din it-tavla jew twavel, injama żgħira u dejqa fin-nofs minn taħt, u bi skorfina tifforma maqbad li jiċċaqlaq u b’hekk idur skont id-direzzjoni kif jinġibed mill-ħabel irqiq jew lenza, kif ikun hemm bżonn, minn dak li jirkeb il-karettun. Ir-roti ta’ dan il-karettun kienu dejjem ikunu tal-bolrejs (ball bearing races). Dawn il-ball races kienu jkunu meħuda minn xi spare parts ta’ xi ger tal-karozza jew tal-ajruplani li jkunu ġew skrappjati. Dawn x’aktarx kienu jinxtraw mingħand xi regettier tal-iskrapp. Bi tlieta jew b’erbgħa minn dawn ir-roti tal-ball bearing imwaħħlin waħda ma’ kull tarf tal-kurrenti, u ġieli oħra fin-nofs taħt il-maqbad forma ta’ salib, dawn il-karettuni kont toqgħod bilqiegħeda fuqhom u tiġri fit-toroq, naturalment fejn it-triq tkun lixxa, u l-aħjar fejn it-triq tagħti għan-niżla. Dan il-karettun żgħir kien ipaxxi lit-tfal għax kienu qishom qegħdin isuqu xi karozza ta’ veru. Ir-roti tal-ball races iħokku mal-art kienu jagħmlu ħoss tremend, u minħabba f’hekk malajr kont tara xi ġirien ħerġin għal dawn it-tfal biex ifittxu jmorru band’oħra. (Informazzjoni miġbura kemm mill-esperjenza tal-awtur innifsu kif ukoll minn oħrajn li kitbu fuq Facebook, eż. Guido Michael Tabone u Lawrence Fenech.)

Charles B. Spiteri

Din hi ġrajja li spiss konna naqraw fil-leġġendi. Iżda seħħet tabilħaqq.

Neguzjant Ċiniż li hu wkoll miljunarju, mar b’bulldozer fil-post fejn trabba u waqqa’ l-għarajjex tal-injam u qala’ t-toroq kollha tajn li sab. Dan ma għamlux b’xi azzjoni ħażina. Anzi. Xiong Shuihua bena djar lussużi u tahom lin-nies li kienu joqogħdu hemm. Hu twieled fil-villaġġ Xiongkeng, fil-belt ta’ Xinyu, fin-naħa t’isfel taċ-Ċina u dejjem jiftakar kif ir-residenti kienu jindukraw u jgħinu lill-familja tiegħu meta hu kien għadu żgħir.

Għalhekk, meta ta’ 54 sena spiċċa jagħmel il-miljuni fl-industrija tal-azzar, iddeċieda li jpatti għall-pjaċiri… u bla ħlas. Qatagħha li jmur lura fil-villaġġ fejn trabba u u jagħti dar b’xejn, lil kull min kien joqgħod hemm.

Ħames snin ilu, il-villaġġ qisu nqered u ħafna nies kienu jgħixu fi djar bażiċi. Iżda issa, dan ġie mibdul u 72 familja jinsabu ferħana, jgħixu f’appartamenti lussużi. Fl-istess ħin, 18-il familja li għenu lin-neguzjant, ingħataw villa kull waħda, fil proġett totali li sewa qrib l-£4 miljun.

Wara li mar joqgħod hemm, hu wiegħed ukoll tliet ikliet kuljum lir-residenti xjuħ u nies li qajla kienu jaqilgħu flus, u dan biex jassigura ruħu li jistgħu jgħixu ħajja deċenti. Dan il-multi miljunarju l-ewwel beda jaħdem fl-industrija tal-bini u wara daħal fil-kummerċ tal-azzar.

Hu qal: “Qlajt flus aktar milli kelli bżonn u ma ridtx ninsa l-għeruq tiegħi. Jien dejjem ħallast id-djun tiegħi u issa ridt nara li n-nies li għenu lili meta kont żgħir u lil familti, jitħallsu lura huma wkoll.”

Qiong Chu, ta’ 75 sena qal: “Jien niftakar lill-ġenituri tiegħu. Kellhom qalb tad-deheb u dejjem jaħsbu fl-oħrajn. Hi ħaġa sabiħa ħafna li binhom wiret din il-ġenerożità.”

Joseph Henry Abela, Qassis

Għandu mnejn għadha magħna, jista’ jkun li telqet, aktarx moħħha mar, jew tiddeffes f’kollox u tidħol fejn ma jesagħhiex. Hi min hi OMMOK!

U la taraha stenduta bla nifs fl-iqsar ħin għal taħt l-art, qalbek taħseb mod ieħor.

Żur, agħti rigal, ċempel, ibgħat kartolina, ieqaf, mur, kun hemm għax tajjeb jew ħażin hi ħadet ħsiebek. Minnu li hemm il-kummerċ u l-ward, rigal ifisser flus imma l-ferħ li jġib fl-omm, l-għarfien li uliedha għadhom iħossu, għad għandhom ħin għal dix-xwejħa, l-isptar jew d-dar, jiżboq kull rigal.

Hemm il-bniedem jintebaħ li għadu jħoss, hemm id-demm, hemm it-taħbit il-qalb. Tlaħħaq ma’ xiex, ma’ kemm u ma’ min? Jekk dawk li qattgħu ħin miegħek ta’ żgħir u ferħu u għenuk u issa li tinsab fuq saqajk tinsa, tiġi waqtek u ġġarrab l-istess.

Jum l-Omm jasal biex ifakkrek, biex jgħin bħal qanpiena ta’ knisja, bħal murtal iġibek f’siktek ta’ dak li suppost tagħmel mill-qalb, tagħmlu biex għallinqas ’il quddiem qalbek ma taqsamhiex.

Nifraħ lilek bħala Omm u Nanna!

Debbie had been the maid of Lady Douglas for the last two years. She was recommended to her Ladyship by her socialite friend, Mrs. Jones Armitage while sipping cocktails at the Dorchester lounge. 

It happened that, for some reason or other, Mrs. Jones Armitage got tired of Debbie and wanted to find an excuse to get rid of her. The request by Lady Douglas came exactly at the right moment.  Debbie proved to be a very efficient worker and she kept the Douglas mansion spic and span, the envy of the other socialites who came to lunch or cocktails at her Ladyship’s. 

Not only that, but Debbie, as Lady Douglas’s confidante, was sometimes entrusted with taking any of her broken jewelry to her Ladyship’s Bond Street jeweler for repairs. She was trusted and familiar so much, that she knew the hiding place of the key to the drawer where the lovely necklace and other jewelry, used by her Ladyship on special occasions, were stored. One day, while on such a mission in Bond Street, looking at similar jewelry, she discovered that the necklace was worth about 20,000 pounds. She was astonished by such a valuable piece of jewelry. Her own were just cosmetic jewelry, costing only a few pounds.

She told her husband about this. He just could not believe it. “It would take you a lifetime to earn its worth,” he told her. As the days passed, his mind was working overtime on how this new knowledge could work to their own advantage. He hatched a plot, discussed it with his wife and then both agreed to carry it out. 

The chance came when Lady Douglas was away for three days in Scotland attending to her nephew’s wedding. Debbie brought the key down from its hiding place, opened the drawer, wrapped the priceless necklace, took it to the jeweler’s – not her Ladyship’s jeweler at Bond Street of course – and asked him if he could do a cheap imitation exactly like it. 

“I can make an exact replica, which no one would be able to tell the difference. The cost would be 1,000 pounds. You realize that such a task would need craftsmanship and time,” he said. “I want it done by tomorrow,” she said. “In that case I will have to leave everything and work on it, but that would cost you another 500 pounds,” he said. “OK. I’ll call tomorrow evening before you close the shop,” said Debbie.

Her husband was waiting for her when she arrived home. “He’ll do it. I have to call for both necklaces tomorrow,” she told him as soon as she stepped inside their house.

“But where shall we get 1,500 pounds? We cannot afford that amount of money,” she told him. “Don’t worry,” he replied. “I’ve already thought of everything; I’ve secured a loan for that amount; with interest of course; but it would be worth it; what’s 1,500 pounds against 20,000 pounds?”

So on the morrow’s evening, as agreed with the jeweler, she called on him before closing time. He showed her the necklaces, the original one and the replica. They were so alike that she could not distinguish between them. 

“This is the original one and this is the replica,” he said. “Only an experienced jeweler’s eye can detect the difference,” he continued. Debbie was impressed. She paid him the agreed 1,500 pounds, put both necklaces in her handbag and then went to her Ladyship’s mansion to finalize the plot she and her husband had hatched.  

She opened the drawer, put the replica one exactly in the original’s place, closed the drawer and went home with the original in her handbag. Her husband was ecstatic. It was a perfect exchange. Her Ladyship would not know anything. 

Lady Douglas did not have any occasion to use the necklace for some weeks. It remained in the drawer, in its own jewel box as if nobody had touched it since its last use. 

But on the third week, the unexpected happened. Thieves had broken into her Ladyship’s mansion, ransacked the bedroom, broke the drawers and stole the priceless necklace. After checking the other areas of the place thoroughly, Lady Douglas confirmed that no other thing was missing. The thief or thieves were purposely after the necklace. 

“Let’s call the Police,” a visibly agitated Debbie told her employer. Lady Douglas did not reply immediately. She was thinking.  “Could it have been Debbie?’ she thought. “But if it was Debbie, she would have used the key not break the drawer.” “Yes, yes. Call the Police. Ask them to come here so that we can explain what happened,” she instructed her.  

When Inspector Johnson and two constables called, they took statements from both Lady Douglas and Debbie. “Do you have any suspicions on who might have wanted the necklace?” asked the inspector. “No, none that we know of,” both replied.

After the inspector and the two constables left, Lady Douglas sat in the sitting room taking tea and biscuits as was her custom every afternoon. It appeared to Debbie that her Ladyship seemed calm and was not too much perturbed by the theft.

“Aren’t you worried that the police might not find it, your Ladyship?” asked Debbie when her employer did not mention the theft again. “Not much really,” replied Lady Douglas. “That necklace was only a replica and therefore a fake; very good imitation I must say; my friends adored it; the real one is in the bank’s safe and I seldom use it!” 

KOĊĊ   Il-plural ta’ ‘koċċ’ hu ‘kċuċ’. Min jiżra’ bil-kċuċ ikun qiegħed jitfa’ ftit żerriegħa fil-ħofra (jew kif jgħidu n-nies tal-biedja, fil-bejta). Għalhekk filwaqt li ‘koċċ’ tfisser ‘ħafna’, f’Għawdex ukoll ‘kċuċ’ kienet tfisser ‘ftitijiet’! Sors: Anton F. Attard.

Fid-dinja moderna nħoss li aktar sirna nagħtu kas tal-annimali milli tan-nies. Nixtrulhom il-ħwejjeġ biex inlibbsuhom; noħduhom xi dawra fil-prams u l-puschairs; inlibbsuhom in-nuċċalijiet tax-xemx… u nispiċċaw narrestaw lil xi sid li jħalli kelb jew qattus maqful f’karozza minħabba s-sħana tax-xemx.

Imbagħad niskanta kif fl-istess waqt inżommu suldati u pulizija għassa bl-uniformi, fis-sirġa tax-xemx — jew agħar — taħt xi kaxxa (gabbana) tal-injam, li tkompli taqlihom għas-sigħat kollha li jagħmlu għassa. Ladarba naqbżu daqstant għad-dritt tal-annimal, għandna naraw li dawn il-gabbani, almenu jkollhom xi sors ta’ arja kundizzjonata (li titħaddem u titħallas minn min ikun irid l-għassa wara daru) biex almenu, dawk li jagħmlu l-għassa ma jħosshomx ħażin waqt il-qadi ta’ dmirijiethom.

Issa nagħtu titwila lejn ir-ritratti ma’ din l-istorja. Le, mhumiex kmamar għall-klieb u l-qtates. Huma ‘djar’ għal nies li ma għandhomx dar. U minnhom jinsabu ħafna f’Kalifornja.

Kienet l-inizjattiva ta’ Gregory Kloehn, li jmur idur is-siti fejn jintrema l-iskart, bl-iskop li jkun ta’ għajnuna għal ħaddieħor. Hu mhux wieħed minn dawk li m’għandux fejn joqgħod. Fil-fatt hu artist minn Oakland u permezz tal-immaġinazzjoni tiegħu, bl-iskart li jsib u biex jiżviluppa s-sengħa li għandu, qed jibni dawn id-‘djar’ żgħar, f’qies ta’ sufan, biex almenu, numru ta’ nies ikollhom ‘saqaf’ fuq rashom!

Minn xi żmien qatagħha li minflok jibqa’ joħloq l-iskultura, li jbigħha lin-nies sinjuri, jgħin lil min hu inqas fortunat. U ħaġa tal-għaġeb, minn kulma jsib jgħodd għalih f’dak li jarmi ħaddieħor, ikun kapaċi joħloq ‘dar’ ċkejkna ferm għal individwu bla kenn.

U mhux biss qed isib l-apprezzament tan-nies li jagħtihom fejn joqogħdu, iżda wkoll mill-midja, li rat u fehmet il-ġest sabiħ tiegħu, għax rigal bħal dan lil min m’għandux ħlief it-triq ta’ barra fejn jorqod, ifisser dinja.

Kull ‘dar’ li għamel Gregory, għandha saqaf imżerżaq, biex ix-xita ma tidħolx ġewwa, u roti biex lil min tingħata d-‘dar’ ikun jista’ jressaqha skont il-ħtieġa.

Ġeneralment, għall-art juża l-pallets tal-injam li jsib mormijin. Imbagħad, il-bibien tal-makni tal-ħasil tal-ħwejjeġ awtomatiċi, jużahom bħala twieqi, biex jagħtu d-dawl lid-‘dar’. Gregory jgħid li mindu beda jiffoka fuq id-djar, jaf li kulma joħloq qed jintuża.

Wonder, mara li ma kellhiex dar, qalet li l-kenn ċkejken li bnielha Gregory, kien l-aħjar ‘dar’ li kellha fl-aħħar ħames snin.

Peress li tant daħal fl-ispirtu ta’ dawn id-djar, l-istess Gregory ħareġ ktieb bl-isem Homeless Architecture biex iħajjar lil ħaddieħor jibni ‘djar’ simili. Hu jaf, li jaħdem kemm jaħdem, ma jistax jibni ‘dar’ għal kull bniedem mingħajr waħda, f’Oakland biss, għalkemm mhux beħsiebu jieqaf mill-proġett ta’ għajnuna li beda.

Issa qed jitħajjar ukoll jibda jgħallem lil nies oħra jagħmluhom, għax jaf li hemm numru ta’ individwi li jixtiequ jinvolvu rwieħhom. Jittama biss li jsib xi post fejn jistgħu jiltaqgħu lkoll u jaħdmu flimkien, biex f’temp qasir jibnu aktar ‘djar’ ċkejknin għal min m’għandux fejn jistkenn.

KUS   Mikiel Anton Vassalli (1828) jagħti dan il-qawl: ‘La ddendilx kusek f’bieb l-imgħallaq.’ Skont l-ispjega ta’ M.A.V. l-kus kien kontenitur bħal bieqja biex fiha jkun merfugħ iż-żejt. Vassalli jispjega li n-nies tal-kampanja kienu jdendlu l-kus mal-bieb biex jiskansaw li jilħquh in-nemel. M.A.V. jgħid li l-analoġija tal-kus u l-imgħallaq qiegħda hemm biex twissi li mhux ta’ min wieħed idendel il-kus mal-bieb ta’ dawk li jiġu mill-imgħallaq, għax dawn jistgħu jistħajlu li din hi mossa magħmula apposta biex tniggiżhom (il-kus jissimbolizza l-imgħallaq imdendel). 

Din l-analoġija, skont M.A.V., isservi biex tgħallem li mossa innoċenti, jekk issir ma’ xi ħadd li mhux suppost, tista’ tkun interpretata b’mod suspettuż. Inħoss li din l-analoġija mhix b’saħħitha u ċara biżżejjed. Nissuspetta li ‘mgħallaq’ hi korruzzjoni ta’ ‘magħlaq’, post magħluq, eż. bħal armarju li fih jitqiegħdu l-affarijiet bżonjużi, u għalhekk jagħmel aktar sens meta wieħed iwiddeb li l-kus ma għandux jiddendel mal-bieb tal-magħlaq, biex ikun evitat li dan il-kus jinkiser f’qasir żmien, billi l-magħlaq jinfetaħ u jingħalaq ta’ spiss. Fi kliem ieħor mhux ta’ min wieħed jissogra f’xi ħaġa li mhix soda jew ma’ xi ħadd li ma tistax tafdah.

Joseph Henry Abela, Qassis

Jiġri li min jimxi bil-mod jasal kmieni, min jagħmel kollox bil-galbu jmur aħjar. Imma jseħħ ukoll li ġrajjiet jiġu ma’ wiċċ il-bniedem għal għarrieda.

Aħna ma finiex ħafna. Imma żelqa, waqgħa, ħabta, aħbar, tibdillek kollox kollox. Issuq bil-lejl? Tara periklu? Issuq filgħodu tiltaqa’ ma’ ġenn?

Tiċċaqlaq bil-mixi jew bir-roti, għajnejk miftuħa jew magħluqa se jkollok ħwejjeġ li ma tobsorhomx u jkollok tbiddel il-qisien u l-kejl kollu.

X’taqbad tagħmel? Jew tisħet, jew tbierek. Li tista’, tagħmel dak li jmissek tagħmel sew u ma jkollokx indiema. Il-ġejjieni ma jasalx. Issa li tista’, issa li jaqbel. Jekk tistenna l-ħin jaħrab u tfittex u ma ssibx. Tiġġenninx; qassam, aħseb, fittex il-kwiet u tara li dak li jiġi ħabta u sabta tkun lest għalih.

Mhux li tgħix bil-biża’ anqas bit-twerwir imma li issa tagħmel ħiltek bil-qalb u ’l quddiem ħallih f’idejn Alla.

Għożż il-Jum!

Charles B. Spiteri

Suldat, li waqt li kien b’xogħol fil-Bożnja lemaħ tifel b’diformità terribbli, qatta’ għaxar snin jiġbor il-flus b’risqu, biex finalment wasal jibdillu wiċċu.

Stefan twieled b’kundizzjoni rari msejħa Tessier facial cleft, li tirriżulta f’għajnejh imbiegħda minn xulxin aktar minn 4.5 ċentimetru min-normal, u mingħajr imnieħer kif nafuh aħna. Iżda Wayne Ingram, missier ta’ żewġt itfal, li kien fin-9th/12th Royal Lancers tant inġibed lejn Stefan, li waħħal f’moħħu li jipprovdilu l-aqwa għajnuna medika. Hu rnexxielu jiġbor xejn inqas minn €107,265 fl-attivitajiet li wettaq fil-Bożnja u l-Gran Britannja fl-2003. Permezz ta’ dawn il-flus, irnexxielu jwassal lil Stefan fl-Isptar Great Ormond f’Londra. Hemmhekk, iċ-ċkejken sarlu intervent kirurġiku ta’ 12-il siegħa, fejn l-ispeċjalista David Dunaway, fetaħlu wiċċu fi tnejn biex seta’ jressaqlu għajnejh lejn xulxin u jibnilu mnieħer.

L-operazzjoni kienet suċċess, għalkemm l-ispeċjalista kien qal li fi żmien għaxar snin, Stefan ikollu bżonn jagħmel operazzjoni oħra. Wayne baqa’ f’kuntatt mal-ġenituri ta’ Stefan; Slavenka, ta’ 36 sena u Milos ta’ 44 sena, u issa, wara li ġabar €25,239 oħra, reġa’ ħadu l-Ingilterra biex itemm il-kura. 

Issa, Stefan, li għandu 14-il sena, reġa’ daħal l-Isptar għat-tieni operazzjoni, biex l-ispeċjalista David Dunaway itejjiblu d-dehra ta’ wiċċu u jgħinu jieħu n-nifs aħjar.

Wayne, minn Weymouth Dorset, qal li hu kuntent li rnexxielu jgħin lil Stefan ikompli jgħix ħajja normali. Hu kien iltaqa’ mat-tifel wara li introduċiehulu missieru. Kif rah skanta, u wiegħed li jgħinu. Fil-fatt irnexxielu!

Fdalijiet umani se jitqiegħdu f’mafkar imdaqqas sew, li nbena fuq stil Neolitiku fil-Gran Britannja, wara 5,000 sena.

Kien Tim Daw, ta’ 52 sena, kważi lesta dan il-post ta’ mistrieħ li se jkun jesa’ l-fdalijiet ta’ eluf ta’ nies, wara mewthom.

Madwar 40 persuna diġà rriservaw qatgħa għalihom, li swiethom €1,262, f’din il-binja ta’ 50 metru tul, fl-għalqa ta’ Daw, qrib All Cannings, f’Wiltshire. Il-mafkar hu mistenni li jitlesta għal kollox matul dan is-sajf.

L-istruttura, mibnija b’niċeċ u daħliet fil-ġebel, mhi se tkun magħrufa mill-ebda reliġjon, iżda minħabba l-attenzjoni li ngħatat għas-solstizju – kif tidher tielgħa u nieżla x-xemx, diġà qanqlet l-interess tal-komunità Pagana.

Wiltshire hi mimlija b’dawn l-oqbra Neolitiċi, li jmorru lura għal żmien il-ħaġar, jiġifieri fil-bidu tal-10,200 qabel Kristu sal-2,000 qabel Kristu. Dak iż-żmien kienet id-drawwa li jħaffru; jitfgħu l-katavru u jgħattu bil-ġebel jew injam. Imbagħad jgħattu kollox bit-tajn, ħamrija u ħaxix.

Il-West Kennet Long Barrow, li jinsab sitt mili mill-mafkar ta’ Daw f’All Cannings, hu wieħed mill-akbar, b’tul ta’ 100 metru. Mill-iskavar li sar, ingħata ħjiel li l-qabar beda jinbena fis-sena 3,600 qabel Kristu, madwar 400 sena qabel ma nbeda Stonehenge.