Page Status: Pending

Filgħodu kmieni, mas-sebħ, jibda t-tiddin tas-serduq. Fil-viċinanzi hawn bosta nies irabbu t-tiġieġu bħalna għandhom xi serduq. Dawn l-imniefaħ ta’ sriedaq qishom jiftiehmu. Jibda jidden wieħed, u l-oħrajn, wara xulxin jiddnu wkoll. Speċi ta’ kantaliena jew litanija li jibdieha wieħed u jkompli l-ieħor, bit-tiddina tmur ’il bogħod u terġa’ tersaq fil-qrib qisha mewġa. Idumu biex jieqfu.

Aktar tard mal-jum, it-tiġieġ jibdew iqaqu. Huma ma jagħmlux dan għalxejn, iżda bi twissija li jkunu biedu bajda. Meta nkun id-dar, noħroġ niġri fit-terrazzin u niġborha sħuna sħuna minn taħtha, għax inkella, ġieli jnaqqruha b’munqarhom. It-tiġieġ tagħna jbidu jum iva u jum le.

Il-lum, in-nanna qiegħda miegħi fit-terrazzin meta tiġieġa minnhom tibda tqaqi. Ingerrixha u minn taħtha noħroġbajda ta’ lewn kannella, li għadha kif biedet. Din il-kwalità ta’ bajd inħobbha wisq. In-nanna taf b’dan u għalhekk araha ttaqqabhieli rqiq mit-truf u tagħtihieli.

Drajt nagħmilha ma’ xufftejja u niġbed nifs qawwi ’l ġewwa. Il-bajda friska u sħuna tinżel għasel. Iżda b’dan il-mod ma noħodhiex kuljum.

Mat-tużżana tiġieġ li għandna, hawn waħda li dejjem toqgħod b’żaqqha fl-art. Kultant naħsibha bla saqajn. In-nanna spiss tirrepetili biex ma ngerrixhiex, għax dik hi qroqqa. U allura nħalliha f’postha. Minn filgħodu sa tard filgħaxija tibqa’ fl-istess qagħda.

Issa qed tibgħatni nixtri t-tiben. Qattgħa mhux ħażin. Dawn l-aħħar erbat ijiem qed niġbru l-bajd kollu li jbidu t-tiġieġu n-nanna tistivah f’kaxxa tal-kartun taż-żraben. Fil-kamra ta’ ġewwa, li tmiss mat-terrazzin tridni ndaħħal banju taż-żingu. Fih nagħmlu t-tiben u n-nanna tnewwilli l-isbaħ tlittax-il bajda milli ġemmgħat fil-kaxxa, biex inqiegħdu fuqu, fin-nofs tal-banju u f’ċirku tond maġenb xulxin.

Meta nlesti kollox immur fil-gallinar, nerfa’lill-qroqqa u ndaħħalha ġewwa fuq il-bajd tal-banju. Kemm toqgħod kwieta!

Kull filgħodu kmieni nqum nagħmlilha l-ilma, il-qamħirrum u tagħsida ħobż imxarrab bin-nuħħala rqiqa li nixtri kull ġimgħa mill-Marsa. Kemm hi ħelwa l-qroqqa. Qisha tintebaħ xħin inlestilha l-ikel, u dritta dritta tqum, tistira u toħroġ mill-banju. Ma titlifx wisq ħin biex tiekol, tixrob u tħammeġ. Imbagħad iddur dawra mal-banju biex tara mnejn għandha taqbeż lura, u terġa’ tinxteħet fuq il-bajd, biex iżżommu sħun u aktar tard  tfaqqsu.

Jum wara ieħor itir bħal ħolma. Il-lum is-Sibt, m’għandiex skola u għal waqt  twil noqgħod bilqiegħda fuq banketta ċkejkna nitkellem mal-qroqqa, mingħajr ma tweġibni. Ħin bla waqt nisma’ bħal ċekċika rqiqa. Qoxra ta’ bajda tinqasam, u ftit ftit jinqasmu kollha.

Biex nara lill-flieles li għadhom kemm twieldu, nipprova nerġa’ nagħti l-ikel lill-qroqqa. Iżda din ma tqumx malajr. Fiha qisu għandha arloġġ, li jikkmandaha kull xħin imissha toħroġ mill-banju. Iżda fl-aħħar qed jirnexxili narahom. Ċkejknin ċkejknin, ixenglu rashom ’l hemm u ’l hawn, ’il fuq u ’l isfel. Fil-kobor, forsi huma żewġ pulzieri kollox u lewnhom hu isfar ċar. Mhumiex bħat-tiġieġa, għax m’għad m’għandhomx rix.

In-nanna tgħidli li hi tqiegħed 13-il bajda biex jekk xi wieħed ma jitwilidx jew imut, ikollha tużżana. Għalkemm il-flieles ifaqqsu, xorta jridu s-sħana biex jikbru, u l-qroqqa ma tħallihomx wisq mikxufin għax kif tiekol u tixrob terġa’ titla’ fuqhom. Jien ġieli ngħattihom b’kollox għal matul il-lejl.

F’din il-kamra, lill-flieles inħalluhom sakemm jibdew joħorġu mill-banju weħidhom. Imbagħad nagħmluhom f’gallinar għalihom. Meta jitfarfru ftit sew, fihom gost. U meta jibdew ibidu, aktar u aktar! Madankollu, għal mal-ikel xorta nixtru l-bajd mingħand Salvu. Tat-tiġieġ tagħna nużawh meta nkunu rridu l-frisk tabilħaqq.

Il-vaganzi tas-sajf bdew. Il-jiem jaħarqu, u ħadd ma jissaporti wisq ħwejjeġ fuqu. Il-qadi qed idejjaqni, ladarba titla’ x-xemx. Wara l-quddiesa tas-6.30 a.m. fil-kappella tal-Museum, immur nieħu l-bajda u t-te u nlesti x-xiri kollu. L-aktar li ndum għand Ninu tal-laħam u għand Ġanni tal-ħaxix.

Għandi qatla għax la l-papà,la n-nanna u lanqas in-nannu ma jkunu jriduna bil-flokk ta’ taħt jew ħafjin fit-triq. Għalhekk nobgħod meta jkun jonqos xi ħaġa, imqar mingħand Marija tal-grocer, li hi tliet bibien ’il bogħod minna. Jintesa t-tgergir meta Marìjew żewġha Ġorġ jiftħu xi landa perżut li fiha jibqa’l-grass. Kulħadd, l-aktar aħna t-tfal, bil-ġirja min jixtri dak il-grass, għax fih togħma tajba wisq. Id-dar, in-nanna ġieli ssajru mal-kawlata.

Jien inħobbu ħafna. Nippreferih mil-laħam immellaħ li nixtri lin-nannu mingħand il-ħanut tal-laħam ta’ Ċesula mill-Ħamrun, għax il-kosbor ma nħobbux. U ħaġa oħra li ddejjaqni anki naraha, hi l-ħobż midluk bix-xaħam, li n-nannu jiggosta kull filgħodu.

Matul il-ġimgħa, in-nanna kuljum issib ħin biex nagħmlu reviżjoni tal-istudju. Xħin jiġi z-ziju Willie d-dar, f’xi s-6 a.m., qabel ma jmur għax-xogħol, itella’miegħu l-gazzetti mill-ħanut. Insellimlu, nilbes għall-quddies u wara l-qadi noqgħod ħdejn in-nanna naqralha l-istejjer. L-aktar li nħobb naqra hi Il-Berqa. Forsi għax bil-Malti u nifhimha aktar malajr.

Bħalissa qed jissemma u jingħad ħafna dwar qtil ta’tifel ċkejken — Toni Aquilina. Qed isostnu li qatlitu ommu, Ġiġa. Qed jingħad ukoll li missieru ġieli jorbtu mal-gallarija u joqgħod jaħarqu b’sigarett. L-omm, taparsi ma tafx min qatlu u qed tgħid li jekk issir taf, tieqaf milli tpejjep is-sigaretti. U jien naqra ngħajjat biex in-nanna tismagħni sew.

Il-baħar inħobbu, iżda n-nanna ddejjaqha x-xemx, il-papàma jgħumx u minħabba li aħna bosta aħwa mhux se joħodna kollha b’ tal-linja. Għalhekk, għal għawma jrid ikun ħmar l-arblu f’xi jum tal-Ħadd. U l-unika persuna li tista’ toħodna magħha hi z-zija Connie.

Minħabba li għadni żgħir u ma nafx ngħum mingħajr is-salvawomo, dejjem toħodni fl-istess post. L-Għadira. Hemmhekk hemm ħafna ramel u toħroġkemm toħroġ’il barra, il-baħar qisu dejjem ilaħħaqlek. Magħna nieħdu l-kpiepel, ħobż biż-żejt, ilma u luminata u barmil u pala minn tal-ħanut tan-nannu, biex noqgħod nilgħab bir-ramel u nagħmel il-kastelli kif għandi fil-ktieb tal-Ingliżli nuża l-iskola. Kultant, ninżel nitbaħbaħbl-ilma baħar u taparsi ngħum biċċa, għax għalkemm l-ilma baħar hu mielaħ, jaqtagħli s-sħana li tiżreġ fuq dahri minkejja li z-zija Connie tidlikli krema apposta għal kontra x-xemx.

Illum, flimkien miegħi u maz-zija Connie ġejjin xi ħbieb tagħha. Se nagħmlu ġurnata sħiħa ħdejn il-baħar. Waħda mill-ħbieb għandha sorra mdaqqsa f’idejha u salt lasti tal-injam. Qed iġġorr kamp taċ-ċarruta, li minnhom jintramaw ħafna fuq ir-ramel fl-Għadira. Jiġu qishom kmamar imdaqqsin u jarmu dell ġmielu. Fihom inqiegħdu l-affarijiet u ninżlu ngħumu rasna mistrieħa. Hekk kif nitilgħu mill-ilma, dritt għal ġol-kamp. Joffri wkoll ċerta privatezza, għax tista’tbiddel il-malja mxarrba b’kumditàu bla biża’li jaqagħlek ix-xugaman.

L-ikla tal-lum qed nagħmluha fis-1.30 p.m. Iz-zija Connie u ħbiebha se jerġgħu jinżlu jgħumu. Jien nippreferi noqgħod fil-kamp. Nifrex xugaman fuq ir-ramel u nintefa’ fuqu. Għajnejja qed inħosshom tqal, u qed noħlom stejjer tal-cowboys u l-Indjani. F’salt wieħed naf li ma bqajt naħseb u noħlom xejn. Għajnejja ngħalqu.

Saru l-5.30 p.m. Ħafna nies li waslu fl-istess ħin li wasalna aħna żarmaw il-kamp u telqu. Lili jqajmuni z-zija Connie u ħbiebha, għax iridu jżarmaw huma wkoll. Kos hux, biċċa ċarruta u taqtagħlek ix-xemx kollha. Naħseb li kieku n-nanna kienet taf bil-kamp, kienet tiġi magħna hi wkoll!

Rumanz ġdid ta’ Charles Micallef St John

Xi jġib u jlaqqa’ flimkien lill-familji Bajada u Magro? Żewġ familji differenti għal kollox minn xulxin, bi stili ta’ ħajja kompletament opposti, b’kuntrasti kbar bejniethom u sitwazzjonijiet diffiċli.

Ir-rumanz ġdid ta’ Charles Micallef St John, L-Eku tas-Sirena jiżvolġi storja ta’ żewġ familji li tibda minn ftit wara t-Tieni Gwerra Dinjija. Bil-maġija ta’ kitbietu, l-awtur jeħodna lura fiż-żmien biex lill-qarrej iddaħħlu fil-fond u jlaqqgħu ma’ dak li sawwar lill-familja Bajada mix-Xgħajra u l-familja Magro minn Ħaż-Żabbar. Iġib lill-qarrej wiċċ imb wiċċ mat-traġedji li ż-żewġ familji jgħaddu minnhom, mingħajr ma jitlef bil-kapaċità naturali li għandu biex joħloq sitwazzjonijiet umoristiċi wkoll. B’kollox ma’ kollox, Charles Micallef St John joħloq bilanċ li permezz tiegħu, il-qarrej isibha diffiċli li jitlaq il-ktieb minn idejh.

Toni Bajada raġel sempliċi, b’delizzji ftit li xejn, għajr l-ossessjoni għall-baħar u l-ħut. Missieru, Karmnu, mekkanik tal-karozzi prim kien ferm aktar fuq ruħu; jiġri man-nisa Ingliżi, jixxala u jgħix għal-lum. Sakemm iltaqa’ ma’ Grazzja, soċja tal-M.U.S.E.U.M. Iżda l-istorja ma bdietx b’Toni u lanqas b’missieru…

L-istorja ta’ Toni mhix waħda komuni. Tfulitu msawra biss bil-fantasija li jibqa’ jgħixha sal-aħħar. Is-sigrieti ta’ Toni jinfetħu beraħ ma’ kull paġna tal-ktieb, li b’ritmu mexxej jakkumula tensjoni pjaċevoli li tibqa’ sejra sal-aħħar paragrafu tal-ktieb.

Charles Micallef St John irnexxilu għal darb’oħra permezz ta’ dan ir-rumanz ġdid tiegħu, L-Eku tas-Sirena jikkontribwixxi volum letterarju ieħor, miktub b’ċerta passjoni, b’sinċerità, bi stil mexxej, kultant romantiku u innoċenti iżda b’lingwaċċ mill-aktar miftuħ u skjett.

Wara s-suċċess tas-saga f’erba’ volumi, Suwed Ulied il-Lejl u s-satira moderna L-Olimpjadi tad-Dagħa, Charles Micallef St John jirritorna b’rumanz ieħor miktub b’pinna matura, versatili u fuq kollox oriġinali.

L-Eku tas-Sirena jinsab għall-bejgħ mingħand il-librara ewlenin.

MALTA ITTRADUTA

Meta ddeċidejt li nippubblika dan il-ktejjeb ma kelli l-ebda ħsieb li nivvendika ruħi. L-istorja tiddisprezzah il-ġlied ta’ importanza ċkejkna u m’għandha l-ebda interess fil-motivi personali tal-bniedem. Is-Sur V. de Gray ikollu jiġġustifika għemilu mal-istess kuxjenza tiegħu u ħadd m’għandu jidħol bejniethom.

L-iskop tiegħi hu li nuri lill-poplu Malti kemm għandna dejjem noqogħdu attenti biex inħarsu d-drittijiet tagħna. Matul tliet snin fil-ħakma aħna qatt ma nqasna li niġġieldu sabiex inkunu nistgħu niggvernaw lilna nfusna mingħajr indħil barrani. U hekk inkomplu nagħmlu fis-snin li ġejjin. Jekk jirnexxilniex jew le jiddependi mis-sagrifiċċji li aħna lesti nagħmlu. Iżda aħna żguri minn ħaga waħda. Il-libertà qatt ma joffruhielek bl-imgħarfa. Il-libertà bil-ġlied trid tintrebaħ.

Dom Mintoff

Ħal Tarxien  5 ta’ Mejju, 1958.

Dan il-ktieb, li kiteb Duminku Mintoff għandu ukoll CD li tfakkar is-sena 1958.

BRITAIN, MALTA AND THE SOCIALIST INTERNATIONAL

Many centuries of foreign rule have compelled Malta to withdraw into its shell.

The instinct of self-preservation led to rigid protection of the old conceptions of society and human relations. In this modern age, therefore, obsolete and obscurantist notions still survive side by side with what is perennially good and healthy.

Although Malta is European by Christian beliefs, culture, traditions and geographical position, its people have remained untouched by the social and political upheavals of the old Continent in the last century.

That the Maltese possess the flexibility to adjust their mental outlook for the fulfilment of this task has been proved by the comparative ease with which the Labour movement has succeeded in inserting the rudiments of modern democratic ideals and social services into the foundations of the old structure.

But this peaceful evolutionary process has been halted by external pressures which the Maltese could not possibly with-stand on their own.

Indeed, our tiny and unarmed nation has been caught in the grip of the cold war between East and West. The Conservative Government of Britain is still able to convince their Nato allies of the necessity to sacrifice democracy and freedom in Malta on the blood-stained altar of Western defence.

At the Congress of the Socialist International in Rome, the Malta Labour Party had the option to choose three out of the very many democratic socialist parties represented at this gathering.

Significantly the choice fell upon some of the most stalwart defenders of  Western democratic ideals against communist aggression-Sweden, Western Germany and Israel.

Until their arrival in Malta neither my colleagues not I had ever set eyes on the plucky delegates. They were sceptical, detached and determined to learn the truth by themselves.  Their findings are the most eloquent vindication of the stand taken by our liberation movement against British colonial rule.

DOM 

Dan il-ktieb, li kiteb Duminku Mintoff għandu ukoll CD li tfakkar is-sena 1962.

Għandi ħbieb ġodda. Maġenbna ġiet familja kbira, ta’ Baldacchino. Il-missier għandu t-teatru Radio City f’idejh u hemm jintwerew films sbieħ. Meta jkun hemm xi film tassew tajjeb ġieli mmur man-nanna jew maz-zija Connie. Niftakar sew Marcellino… pane e vino u ieħor tal-biża’ ta’ Dracula, fejn xi xbejbiet li ġew jarawh, ħarġu għax beżgħu u dħakt bihom.

Fil-familja Baldacchino hawn żewġ subien tad-daqs tiegħi fl-età. Wieħed jismu Herbert u l-ieħor Dennis. Filgħaxija joħorġu jilagħbu magħna wkoll fuq il-bankina.

Huma għandhom gallarija waħda. Aħna għandna tnejn u waħda minnhom tiġi maġenb tagħhom. Nhar ta’ Sibt filgħodu, għax ma jkollniex skola, ma nitħallewx noħorġu nilagħbu barra, minħabba li jkunu jridu jgħaddu n-nies mix-xiri. Għalhekk niftħu t-twieqi tal-ġenb tal-gallariji, noħorġu kartuna doppja minn tieqa għall-oħra u noqogħdu nilagħbu ludo, snakes and ladders u kultant xi logħba draughts.

Ġieli, kemm Herbert kif ukoll Dennis, jiġu d-dar tagħna biex nilagħbu ġewwa flimkien. Dejjem nispiċċaw niġġieldu xi ftit. Jekk mhux jien magħhom — huma bejniethom. Iżda din il-ħbiberija qed tissarrafli f’wiri ta’ films tal-cowboys, indjani u tas-suldati, bla ma nħallas. Nhar ta’ Ħadd wara nofsinhar, Herbert jiġi għalija fis-2 p.m., xi ħadd jaqsmilna u flimkien immorru r-Radio City  naraw il-film li jkun hemm. Tas-2 p.m. dejjem ikun tajjeb għat-tfal.

El Cid  hu l-iktar film li għoġobni u li rajt flimkien ma’ Herbert. Meta nilgħab bis-suldati dejjem nagħżel storja fuq il-karattri tal-films li nara. Tant, li għandi s-suldati tal-lastiku li minn wiċċhom tinduna li huma l-kattivi, waqt li oħrajn dejjem huma l-eroj.

Wara kull film, jien u Herbert noħorġu niġru u naqbżu, taparsi aħna s-suldati li nkunu għadna kif rajna fuq il-liżar il-kbir. Fit-teatru niltaqa’ wkoll ma’ ħbieb tiegħi fl-iskola, li wkoll jispiċċaw l-artisti wara l-film. U l-effett tant ikun qawwi, li bħal għada, fil-ħin tar-rikreazzjoni, norganizzaw il-gruppi u niġru qalb it-tfal biex mill-bitħa tal-iskola noħolqu spettaklu ġdid ta’ film, li mhux kulħadd jifhem.

Illum ma nistax ngħid li jien spiċċajt l-eroj. Anzi. Min jaf x’se jgħiduli n-nanna u n-nannu xħin jarawni d-dar. Ir-reċta tal-film li rajna l-bieraħ, ta’ suldati jiġru kontra l-għedewwa swietli ħażin. Naturalment, jien u ħbiebi tal-iskola lkoll konna l-eroj waqt il-break  it-twil, minkejja li konna grupp kontra ieħor.

Biex ma ninqabadx mis-suldati kontra tiegħi, nidħol niġri fil-kurituri u f’kantuniera minnhom insib student ikbar minnhi ġej mid-direzzjoni opposta u naħbtu b’mod li geddumu jidħol f’għajni l-leminija. Lanqas naf li ġabruni mill-art u daħħluni fil-klassi. Xħin ġejt f’sessija nsib li l-iskola ġiet iz-zija Connie. L-għajn ix-xellugija nista’ nara minnha. L-oħra nbexxaqha bi tbatija.

L-istorbju u l-għajjat fid-dar ma jonqosx, u żgur ma kienx ta’ xejn. Ħarsa fil-mera nista’ narali għajnejja l-leminija hi bluna u minfuħa qisha ballun. Min ixarrabhieli bl-ilma kiesaħ u min irid jgħaddili biċċa tajjara bil-misħun. Ma rridx niftaħ ħalqi, għax jgħarrali.

Il-lejl għadda. Dalgħodu qomt aqwa! Għajnejja demmgħatli u swiedet. Ma nista’ niftaħha b’xejn. Min jaf kif jarani l-papà x’se jagħmilli! Daqshekk logħob tal-artist, l-aktar fl-iskola. Nispera li din il-wegħda nżommha! It-taparsi El Cid  li kelli f’moħħi u li suppost kont jien, spiċċa ħażin! Għandi ġimgħa ’l bogħod mill-bank tal-iskola! Iz-zija Connie tiela’ u nieżla biex takkwistali l-homework. Miskina!

Maltese for Foreigners

Course Books Series

14 books, CD or USB, 3 Syllabi

Maltese for Foreigners is a bilingual (Maltese/English) book series based on the Common European Framework of Reference for Languages (CEFR). It consists of three levels:

Level A1 (Beginners–Elementary) includes three books: My First 750 Words in Maltese, Maltese Grammar Essentials in Context 1 (with sections on Maltese culture) and Speaking Maltese 1.

Level A2 (Elementary–Pre-Intermediate) includes three books: More Words in Maltese, Maltese Grammar Essentials in Context 2 (with sections on Maltese culture) and Speaking Maltese 2.

Level B1 (Intermediate) includes Further Words & Expressions in Maltese, Maltese Grammar Essentials in Context 3 (with sections on Maltese culture), Speaking Maltese 3 and two bilingual readers: Reality and Rocco Learns Karate.

Level B1 (Medical Maltese) includes three books specifically designed to teach Medical Maltese named: Medical Maltese Words & Phrases, Speaking Medical Maltese 1, Speaking Medical Maltese 2.

The book series is complemented with a CD or a USB containing the audio files linked to the books so learners can listen to native Maltese speakers reading the text and dialogues. In addition it also has a syllabus for each level based on the CEFR which can be downloaded for free.

The bilingual series is based on a needs analysis, which Charles Daniel Saliba (PhD) has conducted with foreigners learning Maltese and instructors teaching Maltese to foreigners. He published his research, ‘Teaching Maltese as a second language to adults,’ as a chapter in Informing Educational Change: Research Voices from Malta, edited by D. Hyatt, P. Clough and C. Nutbrown. The book was published by the University of Sheffield.

The three books in the A1 level of this series are available in Italian-Maltese versions: Le mie prime 750 parole in Maltese, Grammatica Maltese essenziale e contestuale 1 and Parlo Maltese 1.

For more information, please visit: www.charlesdanielsaliba.com

Syllabi

• Syllabus A1
• Syllabus A2
• Syllabus B1
• Programma del Corso A1

Hi ħajja differenti li fis-sajf ikollok post ħdejn il-baħar. U bħalissa hekk qed nagħmlu. Qed noqogħdu Buġibba għas-sajf. Il-papà jibqa’ ġewwa, għax ix-xemx u l-baħar ma jħobbhomx u jien u ħuti, mal-mamà u n-nanna ninżlu ħdejn il-baħar.

Qed noqogħdu f’garaxx li z-ziju Willie kera xhur ilu mingħand wieħed furnar mir-Rabat, magħruf bħala l-Bloqq. Jien mort miegħu meta krieh. Jidhirli Lm12 fis-sena. U qabel ma tlaqna mill-forn, il-Bloqq żerżaqli borża qagħaq f’idejja.

Maż-żmien, iz-ziju Willie rranġa l-garaxx mill-aħjar li seta’. Qasam il-fond fi tnejn, b’ħajt diviżorju tal-injam, b’bieb fin-nofs u żewġ twieqi fil-ġnieb.

 Il-parti ta’ barra sservi bħala salott u kamra għall-ikel u fuq ġewwa għal xi sodod. F’rokna n-naħa ta’ ġewwa nett ħalla qatgħa għall-kċina u n-naħa l-oħra għalaq parti għal sedil tal-injam li jeħel mal-ħajt fuq barmil.

Iż-żminijiet għadhom bikrin. Fil-fetħa fejn hawn dan il-garaxx, jinsabu oħrajn, kollha bħalu. F’tarf tal-fetħa hawn sqaq li jagħti għal Triq ….. u fil-genb tiegħu hawn kamra ċkejkna mgħammra b’WC wieħed, komuni  għal kulħadd u vit tal-ilma wieħed, li minnu nimlew l-ilma għall-bżonnijiet kollha ta’ matul ix-xhur li nqattgħu hemm. Anki għad-dawl għandna ftit problema. Ħadd ma għandu provista elettrika. Allura kulħadd bix-xema’ jew bil-lampi tal-pitrolju. Fil-garaxx tana għandna mantel light, li tagħti aktar dawl. Iżda kultant hu gost tidħol fil-garaxx u tara d-dell tiegħek stess jiżfen skont it-tbandila tal-ilsien tan-nar jew il-fjamma.

Moħħ iz-ziju Willie jaħdem mhux ħażin. Minħabba f’dawn il-problemi naturali ħaseb għal speċi ta’ WC  privat li kull xħin xi ħadd jużah imur ibattlu. Naturalment l-aktar li jaqa’ dan ix-xogħol ikun fuqi, fuq ħija Paul u forsi tnejn oħra li mhumiex ċkejknin wisq.

Ħaġa oħra li ħaseb sew iz-ziju Willie hi speċi ta’ kaxxa kwadra li qegħidha fuq is-saqaf ta’ din il-kamra tad-WC, u nistgħu nimluha bl-ilma, li jinżel minn kanna għal vit fil-kċina. Ta’ kuljum, nistenbħu u mmorru noqogħdu fil-kju għall-ilma. In-nies l-oħra joħduh biex jinqdew bih dak il-ħin, u aħna biex dejjem inżidu l-provista fit-tank li għandna fuq is-sink tal-kċina.

Issa li z-ziju Willie jislifna dan il-post, hu l-għors tagħna t-tfal, li niltaqgħu ma’ tfal oħra u noqogħdu nilagħbu s-sajf kollu. Mill-istess inħawi qed nagħmlu ħafna ħbieb tamparna. Fosthom jiġu John u Manol, it-tfal tal-Avukat Buttigieg mill-Ħamrun. Noqogħdu nilagħbu b’kulma jiġi f’idejna. Xi mindaqqiet in-noli ma tonqosx għalkemm qisna f’bitħa tal-ġenna fejn lanqas karozzi ma tara. In-naħa l-oħra tal-isqaq għandna ċint b’veduta ta’ għelieqi li twassal sal-lukanda Canberra, fil-bidu ta’ San Pawl il-Baħar. Tassew ġenna tal-art għal nannti, ommi u missieri, li ta’ kull filgħaxija, wara li x-xemx iċċedi postha għall-qamar ta’ dawl dgħajjef, nintasbu fuq siġġu ħdejn iċ-ċint għar-rużarju u wara li nidħlu nieklu xi ħaġa, nerġgħu noħorġu u ninġemgħu mar-residenti kollha tal-garaxxijiet, inpaċpċu sa ma jagħmel bina n-nagħas.

Kontra l-Blata l-Bajda, il-ħwienet jinsabu ftit ’il bogħod. Għalhekk meta niġu biex nixtru, immorru jien u Paul. Meta tkun se tixtri n-nanna nkun irrid inħallas jien biex inżomm xi ħaġa żgħira għaz-zija Connie, li tibqa’ warajna ddur bin-nannu u z-ziju Fred, li ma jiġux magħna.

Iżda lanqas kieku jridu ma hemm fejn joqogħdu, għax għal disgħa min-nies, il-garaxx bilkemm mhux ċkejken. Għalhekk, għax inħoss għaz-zija Connie, nfaddlilha xi sold ħalli jkollha biex tixtri s-sigaretti.

Dan l-aħħar Paul induna u kżani. Għalhekk m’hemmx aktar flus għas-sigaretti. Dawk jagħmlu ħażin għas-saħħa!

Nixtieq li dan is-sajf ma jgħaddix. Għalkemm f’dan il-garaxx, ta’ forsi 22 pied b’għaxra, ninsabu l-mamà il-papà, in-nanna u sitt itfal, xorta nħoss li għandna ferħ akbar minn dak li toffri d-dar tal-Blata l-Bajda. U l-irqad fuq il-kutri fl-art flimkien ma’ ħuti, hi esperjenza ġdida.

Illum ġa ftehimt man-nanna. Iz-ziju Pi u z-Zija Luċija joħorġu lil xi ħadd ieħor minn ħuti minfloki. Nannuwi jieħu gost għax ikollu min jgħinu.

Fis-sebgħa diġà lebsin pulit. Jien għandi libsa speċjali… ħitithieli n-nanna. Ġakketta griża rrigata rqiq u qalziet (shorts) pariġġ. Hi liebsa l-iswed b’ġawhar ma’ għonqha. Biex lestjena qgħadt ngħinha tagħmel xagħarha. Tgħid li hu coronation. Tniżżel xagħarha ’l isfel, imbagħad tagħmel lastiku iswed madwar il-qurriegħa u jien inkebbibulha fit-tond mal-lastiku. Naraha tieħu gost bija bħala parrukkier, iżda l-aħħar daqqiet dejjem tagħmilhom hi. Min jaf għala?

Ftit lil hinn minn quddiem il-kappella tal-Mużew hawn l-istejġ għall-Belt. Jien u n-nanna qisna żewġ għarajjes. Id-differenza fl-età. Iżda nħobb noqgħod labranzetta magħha għax tgħid li jien bastun.

L-ewwel waqfa tkun fil-knisja ta’ San Franġisk fi Triq Irjali, l-Belt. Hemmhekk nisimgħu quddiesa. Ġieli tkun bil-kant, fejn il-vuċijiet ikunu qishom ħerġin mis-saqaf tal-knisja. Inħares iżda ma nara lil ħadd. Dejjem naraha knisja mudlama. Fil-ġnieb tal-knisja hemm il-konfessjonarji. F’wieħed minnhom in-nanna tmur biex tqerr. Dejjem fl-istess wieħed u dejjem l-istess patri. Tgħid li jismu patri Ġużepp. Tgħidx kemm ikollu nies għall-qrar.

Illum mort biex inqerr għandu. Ġibidni lejh. Ħares waħda sew lejja, raddejt is-salib miegħu u tani penitenza bla ma ħallieni ngħid xejn. Kos hu, qisu kien jaf x’kont se ngħidlu. Bqajt imbellah. Meta noħorġu mill-quddiesa ngħid lin-nanna bil-mod tal-qrara. “Dak Patri bravu. Jaf id-dnubiet ta’ kulħadd minn qabel,” tgħidli. Ma tantx nemminha!

Strada Merkanti minn kif iddur mal-knisja tal-Vitorja tibda geġwiġija ta’ nies. Minn hawn sas-Suq tal-Belt, iduru għal Misraħ San Ġwann u mbagħad anki minn Triq il-Merkanti għal Triq it-Teatru l-Qadim hawn il-Monti. Karettuni kbar mal-ħitan b’diversi affarijiet għall-bejgħ. In-nanna tieqaf ħdejn kull karettun li jkollu d-drappijiet. Tistaqsi għall-prezz u tibda tnaqqaslu bl-addoċċ. L-istess jagħmlu nisa oħra. U tiskanta, dejjem jixtru bil-prezz li jridu huma u mhux ta’ dak li jkun qed ibigħ. Kos hu, kemm hu kbir il-profitt! U mbagħad hi tixtri u jien inġorr.

Quddiem San Ġwann, fejn jaħdem missieri bħala marmist, hawn ħanut antik tat-tè, magħruf bħala ‘Ta’ Żewwiġni’. Hawnhekk nidħlu għal tè u pastizzi. Jien tè ma niħux minn barra. Għalhekk tixtrili luminata. Dan il-ħanut hu maqsum f’żewġ kmamar isfel, bejniethom taraġ li jagħti għal kamra oħra fuq. Il-lum qtajtha li rrid nitla’ hemm avolja n-nanna tgorr għat-taraġ. Tgħid xejn, se tikkuntentani. Nitilgħu. Kamra mdaqqsa b’salt imwejjed. Nies kull kwalità, iżda kollha mbiddlin. F’rokna minnhom qed nara xena li tqabbadni d-daħq. In-nanna ssikkitni. Raġel u mara, naħseb minn xi raħal, bit-tè quddiemhom. Flok plattina għandhom skutella żgħira. Qed iferrgħu t-tè mit-tazza għall-iskutella, u jfittxu l-ħobż fiha. Mil-lum ma rridx nitla’ aktar fuq, f’dak il-ħanut.

Qajl qajl nimxu sas-Suq. Posti tal-bejgħ kemm trid. Irwejjaħ aktar. Min bil-ġobon, oħrajn bil-laħam, fniek tiġieġ, ħut, grocer. Semmi u ssib. Il-posti qishom kmamar ta’ ħdejn il-baħar. Kollha injam u kaxxi. Mal-ħajt, fil-għoli, fuq il-bejjiegħa tal-ħut, hawn inkwatru sabiħ tal-Madonna. Mad-dawra tiegħu bosta qlub tal-fidda. Qishom dawk li kien ikollhom ma’ sidirhom is-Sorijiet tal-Qalb ta’ Ġesù, fejn kont immur skola meta kont żgħir. Kemm nieħu gost ikolli waħda u ndendilha jien ukoll ma’ sidri. Nannti ma tixtrix bl-addoċċ. Iddur dawra, tara liema posta hi l-aktar nadifa, imbagħad nerġgħu nduru u tixtri. Tal-ġobon ma jużax sikkina. Għandu qisu arkett u jaqta’ bih. Wara li tixtri bosta affarijiet għad-dar, il-piż fil-basktijiet tal-karta tal-brown paper  li jingħataw b’xejn, jitqal mhux ħażin. Mal-ħdax u nofs nerħulha lejn id-dar għall-ikel.

Wara nofs ta’ nhar bħal dan, ir-rutina dejjem tkun l-istess. Ġirja għas-sodda u raqda bit-tama li l-għada jisbaħ mill-ġdid is-Sibt.

Xi Ħadd ieħor ’l hawn u ’l hemm, meta filgħodu ma noħorġux, jirbaħna Tas-Sliema waranofsinhar. Xħin immur ngħid lin-nannu li se noħorġu jibda jgorr, u jgħidli li n-nanna qisha “mejda tal-qubbajt”. Jien norbot idejja quddiemu, għax naf li mal-barka jagħtini l-għażla ta’ ċikkulata li rrid. Qatt ma ħadtlu mill-għoljin, li kienu jkunu l-Whole Nut , il-Fruit & Nut  u l-Milk Chocolate  tal-Cadbury, għax in-nanna tavżani minn qabel. Għalhekk nieħu ċikkulata tat-tliet soldi, xi Nestlè  jew Coconut Square.

Mill-Blata l-Bajda mmorru l-Belt u naqbdu l-karrozza għal Tas-Sliema. It-triq tidher ’il bogħod. Nieqfu quddiem ix-Chalet  u nimxu bil-mod il-mod tul għonq it-triq. Meta n-nanna tgħejja, tintasab fuq bank ħdejn xi mara oħra. Huma jparlaw u jien niġri fuq il-bankina wiesgħa, taparsi qed insuq karrozza jew naqbeż bħal fuq żiemel.

Qabel ma jidlam, nidħlu l-ħanut tal-Golden Harvest  ftit lil hinn mill-Fortizza, nixorbu xi ħaġa fuq żewġ pastizzi u nerġgħu lejn id-dar.

Ġeneralment, il-vjaġġ lejn id-dar iħeddilni u jraqqadni fil-karrozza. Meta jiġri dan inħoss bard kbir meta nieqfu fil-venda tal-karrozzi l-ħodor ta’ Tas-Sliema u nkunu rridu naqsmu għal dawk ħomor tal-Ħamrun.

Ħemda fil-Blata l-Bajda

Fil-Blata l-Bajda jirrenja l-kwiet għajr għal xi ftit storbju tal-karrozzi u l-għajat tal-tliet bejjiegħa li jiġu bil-bhejjem tagħhom. Dawn tal-aħħar tagħrafhom mill-ewwel. Lil Salvu, l-ewwel li nisma’. Għandu l-għajta “tal-bajd hawn!” Warajh, meta jkollu l-ħut, jitla’ Ġużeppi, b’leħen ta’sinjorina jgħajjat “Għajnu ħamra”, u “Frisk it-tonn”. Imbagħad nisma’ l-għajta l-oħra “Galluwa hawn.” Dan hu l-laqam li bilfors jogħġob lill-bejjiegħ tal-ħaxix u annimali.

Madankollu s-skiet li waqa’ f’dawn l-aħħar jiem fil-Blata l-Bajda jinqata’ b’sikkina. Qisu kulħadd daħal f’qoxortu. Għalkemm għad għandi erba’snin, qed nagħraf li l-uċuħ tas-soltu huma differenti.

In-nanna ġieli kienet tbeżżagħni biż-Żuż. Raġel mibni saffejn u twil ħafna, li kulħadd jibża’minnu appena narawh għaddej fit-triq. U l-istorja bqajt niftakarha għax ġieli reġgħet tambritli dwarha. Iż-Żuż, hu l-laqam ta’ Ġużè Darmanin, li tbeżżagħni minnu. Hu bniedem li jħobb il-qatra u meta ma jibqagħlux boqxiex fil-but, jara x’jagħmel biex ibill griżmejh.

Minnu jibża’ kulħadd, inklużi l-aqwa pulizija tal-Korp, li sa dan iż-żmien jiddaħħlu fil-Korp jekk mill-inqas, ikunu twal ħames piedi u seba’ pulzieri u ta’fiżiku tajjeb. Aħseb u ara għalhekk, kemm jibżgħu aktar is-sidien tal-ħwienet li jkunu miftuħa tul il-jum. Ma hemm jiem jew ħin stabbilit ta’meta jinħtieġ il-flus. Meta nieqes minnhom, sempliċement jidħol u jordna lil min isib biex jisilfu jew jagħtih il-flus li jkollu. U min jinsab wara l-bank tal-ħanut ma tantx jibqagħlu għażla. Inkella jaf jispiċċa bil-ħġieġ tal-vetrini kollha mkissra u b’ħanut imqalleb ta’ taħt fuq.

Jingħad li ż-Żuż jasal jagħmel din l-istraġi kollha, jekk ma jkollux flus biex jixrob għal dakinhar. Wara, ġieli jmur irodd il-flus li jkun iddobba. Iżda mhux ħanut jew tnejn jagħlqulu l-bibien hekk kif jilmħuh għaddej fit-triq u jiġbed in-naħa tagħhom.

Għar-rakkont, tajjeb jingħad ukoll li bħalissa qed jingħadu bosta stejjer li juru kemm iż-Żuż kellu qalbu tajba u jgħin lil ħaddieħor meta ma jkunx xurban.

Issa, nhar il-Ġimgħa 3 ta’Ġunju 1955, qed tinxterdet l-aħbar mal-Ħamrun kollu li qatlu liż-Żuż. Kulħadd jinsab mistagħġeb, għax hi aħbar li qajla tista’ titniżżel. Min se jazzarda jdendel kusu maż-Żuż, meta dan hu wieħed mill-aktar nies magħrufin ta’Malta għas-saħħa li għandu? Forsi l-inċident ġara waqt li ż-Żuż kien xurban!

Madankollu hekk kien, u l-lum it-Tnejn 6 ta’Ġunju, Manwel Mercieca ta’44 sena mill-Ħamrun, beda għaddej kumpilazzjoni mixli bil-qtil ta’Ġużè Darmanin ta’48 sena.

L-aħbarijiet ta’ kif ġara l-każ qed jaslu qabel dawk tal-gazzetti u l-każ qed inikket lil ħafna, avolja ż-Żuż forsi kien ibeżża’. Kollox seħħ f’ħanut fit-tarf tal-Mile-End  (biswit fejn illum hemm l-iskola Maria Reġina  – eżattament fil-Mile-End Bar). Bħalissa, f’dan il-ħanut isir xogħol tal-qasab.

Qed jingħad li jumejn qabel l-inċident, iż-Żuż għadda minn quddiem il-ħanut ta’ Mercieca u dan qallu li l-flus li kellu jagħtih tax-xorb jinsiehom iżda minn dakinhar ’il quddiem kellu jħallas, għax hu għandu familja. Iż-Żuż staqsieh x’kellu jagħtih u Mercieca wieġbu 17s (17-il xelin huma żewġ ewro). Wara ftit, iż-Żuż reġa’għadda mill-istess post u ta s-17s lil Mercieca.

Skont ma qegħdin nisimgħu fix-xhieda; dakinhar tal-inċident, iż-Żużr eġa’mar fil-ħanut ta’Mercieca u waqt li qallu li kien kisru, ħatfu mill-qmis u pprova jagħtih daqqa ta’ ponn. Mercieca żgiċċalu u ħareġ jiġri ’l barra. Iż-Żuż ħareġ warajh u l-imputat xejjirlu daqqa ta’ sikkina li kien juża biex jaħdem il-qasab. Wara ftit, iż-Żuż batta fl-art. Manwel Mercieca, li aktarx beża’meta ż-Żuż daħallu fil-ħanut, kien bagħat lil tifel tiegħu l-Għassa tal-Pulizija biex jgħidilhom li ż-Żuż kien qed jiġġieled. Meta waslu fil-post, iż-Żuż kien kważi mejjet.

Awtur: Charles B.Spiteri

In-nuna hi s-soru. Hekk hi t-tifsira għaż-żmien li għadni ċkejken – fis-snin ħamsin. Il-ġenituri, li jixtiequ jaraw lil uliedhom jitħalltu minn kmieni ma’tfal oħra, jibagħtuhom f’dawn l-iskejjel tas-sorijiet.

Dawn huma skejjel żgħar, b’xi sitt klassijiet kollox. Iżda biżżejjed biex fihom jilqgħu madwar 200 student. Hawn, it-tfal jithejjew għad-dħul fl-iskejjel primarji, li jdaħħlu ’l-istudenti ta’ bejn ħamsa u sitt snin. Għalhekk din is-sena għand in-Nuna, tibda f’età aktar tenera – ta’erba’snin.

Għandi lil Suor Clementina, Suor Matilde, li hi l-għalliema tiegħi u lil Suor Rosa. Dawn huma tlieta min-numru ta’ sorijiet li jgħallmu fl-iskola tas-Samra fil-Ħamrun.

Maqtugħa għaliha, bħala skola, f’tarf Triq San Franġisk, li ta’tfal ma taraha tintemm qatt, l-iskola għandha l-forma ta’ ‘L’- tibda fit-triq u ddur għal kantuniera fejn tiġi fi trejqa li bilkemm tgħaddi karrozza. Faċċata tagħha għalqa mitluqa, fejn xi tfal imorru  jiġru fiha qabel tibda l-iskola, imħarsin minn ommijiethom.

Hu żmien fejn il-basktijiet (fil-veru sens tal-kelma) jinħietu minn ommijietna minn xi biċċa drapp ċivili — blu jew khaki. Huma basktijiet b’żewġ taqsimiet, waħda żgħira għall-kolazzjon, sarvetta u tazza tal-plastik u l-oħra għall-pitazzi. Kollox jitgħatta bl-itwal parti tal-basket li tintlewa u tinqafel b’buttuna fuq quddiem. Permezz taċ-ċinga meħjuta miż-żewġt iġnieb, indendlu dan il-basket ma’ spallejna u kull filgħodu, mit-Tnejn sal-Ġimgħa, nerħulha għall-iskola.

Il-klassijiet huma mdaqqsin. Fihom, l-għamara tikkonsisti fi blackboard enormi li jserraħ fuq żewġ strippi tal-injam, forma ta’ sellum forċi miftuħ; mejda fuq pjattaforma tal-injam, biex is-soru tidher u tara kullimkien; żewġ armarji, wieħed kull naħa tas-soru u bankijiet tal-injam bil-magħqad b’kollox, fejn f’kull wieħed noqogħdu erba’ studenti. Is-soru għandha riga twila tal-injam, kaxxa bil-ġibs biex tikteb fuq il-blackboard u ċarruta safra (duster) biex tħassar il-kitba qadima.

Is-sorijiet lebsin ilbies iswed minn rashom sa saqajhom, għax għandhom qisu mant. Mad-dawra ta’ rashom, taħt id-drapp iswed għandhom benda bajda madwar moħħhom u seggolu abjad ukoll, li joħroġ minn ma’rashom għal fuq sidirhom (qisu favalor). Xagħarhom hu mistur kollu. Madwar għonqhom għandhom lazz aħmar b’qalb tal-fidda marbut miegħu, li toħroġ minn taħt is-seggolu. Minn taħt is-seggolu nieżel ukoll l-iskapular – speċi ta’ xalpa tal-bard, li tinżel minn taħt għonqhom sat-tul tal-libsa – u hu mill-istess drapp. F’qaddhom, in-naħa tal-lemin għandhom kurdun aħmar bi tliet għoqiedi li huma l-voti tal-faqar, tal-kastità u l-ubbidjenza. In-naħa tax-xellug, kuruna twila, sewda. Huma s-sorijiet magħrufa bħala Ulied il-Qalb ta’Ġesù. Dawn il-qlub isaħħruni u nitgħaxxaq meta nhar ta’Ħadd, immur ma’nannti s-Suq tal-Belt u mal-faċċata nara kwadru enormi tal-Madonna mdawwar b’dawn il-qlub. Il-bejjiegħa tal-ħut, li jbigħu taħtu, żgur josservawni nħares lejn il-fidda, waqt li nannti tixtri mill-posti differenti tas-suq.

Lura għall-iskola, din tibda fit-8.30 a.m. u ddum sal-4 p.m. Il-kolazzjon neħduh fl-iskola stess fejn hemm ġnien imdaqqas, ikkultivat sew, b’bir b’ilma frisk u nadif, tajjeb għax-xorb. Fl-ewwel waqfa mil-lezzjonijiet, aħna t-tfal noqogħdu fi kju twil bit-tazza u s-sarvetta f’idejna u wara li s-soru tiftaħ l-għatu, ittella’ l-ilma f’barmil apposta u timlielna tazza kull wieħed. Nieklu kisra ħobż u lura fil-klassi għal-lezzjonijiet.

F’nofsinhar waqfa kemxejn itwal. F’sala ta’daqs enormi, hawn żewġ imwejjed twal u mal-ġnieb ta’kull waħda, bankijiet tal-injam. Kulħadd jintasab f’post, ħdejn ħbiebu jew ħutu u nieklu bil-kwiet. Hemm min jiekol kolazzjoni tal-ħobż. Oħrajn, inkluż jien, l-ikla hi differenti.

F’rokna ta’din is-sala hawn kaldarun fuq kuċiniera. Fih, is-sorijiet jgħallu l-bajd għal dawk l-istudenti li jieħdu bajda magħhom. Biex żgur ħadd ma jingħata l-bajda ta’ħaddieħor, l-ommijiet jiktbu l-isem u l-kunjom tat-tfal fuqhom u meta jitgħallew, soru ssejjaħl-isem u l-kunjom u soru oħra tnewlilna l-bajda li nikluha ma’ ħobż imqatta’ strixxi strixxi. Huma esperjenzi ta’darba f’ħajja, li jtulu biss għal sena. Iżda t-tifkiriet jibqgħu.

It-tagħlim li ningħataw hu fis-somom, fil-Malti u fl-Ingliż. Is-somom huma l-aktar tal-għadd u t-tnaqqis, multiplikazzjonijiet u diviżjonijiet ħfief. Il-Malti niktbuh u naqrawh minn kotba li jagħtuna s-sorijiet stess. Fihom hemm stampa u sentenza, bħal ‘Pin, il-ħin sar. Isa, ejja orqod’. L-Ingliżl-istess. Naqraw mill-ktieb ta’Tom and Ann u nibqgħu sejrin b’Tomplays, Ann plays, Tom and Ann play, Shall we play? sakemm nitgħallmuhom b’mod pappagallesk. Imbagħad, biex aktar nitgħallmu nosservaw, is-sorijiet jiġbru stampi bil-kulur minn magazini, iwaħħluhom bil-kolla fuq biċċa kartonċina u jqassmulna waħda kull wieħed.

Iġegħluna niflu sew l-istampa, inklużi l-kuluri u nisiltu sentenzi kemm nifilħu. Sentenzi bħal The sky is blue. The sun is yellow. There are two persons in the picture. There is a car. Sentenzi qosra li ’l quddiem jgħinuna fil-kompożizzjoni għal stejjer twal. Għada kulħadd ipartat l-istampa tas-soru u nivvintaw sentenzi oħra.

Xahar skola għand is-sorijiet titlob miżata ta’ 2s6d (60ċ ta’ewro). Biex is-sorijiet idaħħlu xi ħaġa żejda jbigħu xi ħlewwiet. Ħelu iebes taz-zokkor, forma ta’ ħut, b’ilwien differenti bi frak taz-zokkor fuqu jew ġuġu. Ta’ tfal, il-gost tagħna nixtru mingħand is-soru. Meta ma nagħmilx hekk, ommi tagħtini gallettini żgħar – ukoll b’ċerti forom – tad-ditta Colussi.

 Sena skola tan-Nuna hi l-petrol meħtieġ għall-futur ta’ tlielaq għaċ-ċertifikati biex insibu l-aħjar xogħol.

Awtur: Charles B.Spiteri