Page Status: Pending

Xahrejn ilu, sewwasew f’Settembru tal-1961, reġgħu fetħu l-bibien tal-iskejjel wara l-vaganzi tas-sajf. Għall-ħames sena, fl-età ta’ għaxar snin, tiela’ fil-klassi Standard III, fl-iskola ta’ wara l-Għassa tal-Pulizija, fil-Ħamrun. Ta’ għaxar snin, l-innoċenza tibda twarrab għal avventuri brikkuni, kif se nirrakkonta.

Bħalissa, Novembru, jiġi mfakkar Jum il-Pepprina (Poppy Day) biex niftakru f’dawk il-bnedmin kollha li mietu kaġun tal-gwerra.

L-iskola ġew nies b’numru kbir ta’ bottijiet bojod magħluqin, b’xaqq fin-naħa ta’ fuq, qishom karusijiet u b’qafla min-naħa għall-oħra, biex jiddendlu mal-għonq. Fuqhom għandhom pepprina.

Is-Sur Abela, l-għalliem tagħna, qassmilna bott kull wieħed biex niġbru l-flus mingħand in-nies. Appena nilmħu lil xi ħadd, l-aktar xi raġel, niġru quddiemu u nitolbuh jagħtina xi flus. Ġeneralment, il-bott jibda jimtela bis-sitt ħabbitiet u soldi, iżda kultant qed insib min jixħetli xi tliet soldi skorfina u f’xi każ rari, sikspenz.

Din is-sena l-ajru għadu ma kagħbarniex. M’hawnx xita u fi Triq Irjali, l-Blata l-Bajda, fejn noqgħod man-nanniet; maz-zijiet ta’ ommi u maz-zija Connie, oħt ommi, għadhom jgħaddu xi stranjieri jew nies tan-Navy.

Filgħaxija iz-ziju Fred jew in-nanna Alice jinstabu bejn il-grada u l-antiporta, u jien nippassiġġa tul il-bankina tat-triq tagħna bil-bott f’idi, nitlob xi ħaġa lil kull min jgħaddi.

Fl-aħħar resqin xi stranjieri. Nersaq lejhom, nurihom il-bott u jdaħħlu idejhom fil-but. Wieħed jixħetli żewġ xelini (biċċa waħda) u l-ieħor, tmintax irbiegħi (biċċa waħda wkoll).

Qalbi trid ittir bil-ferħ. Fejn qatt issib Maltin li jixħtulek dan l-ammont ta’ flus.  Il-qalb li għamluli dawn it-tnejn, ħeġġewni nkompli ‘nittallab’. Il-bott qed jimtela ġmielu.

L-iskola, waqt il-kolazzjon, li nsejħulu rikreazzjoni, nitkellmu fuq kemm qed niġbru flus. Wieħed minn sħabna, daqxejn fuq tiegħu qed jgħidilna li rnexxielu joħroġ xi flus mill-bott. L-idea ngħoġbot minn ħafna.

Il-ħsieb qed itambar f’moħħi u qed itellifli l-konċentrazzjoni tal-lezzjoni. L-aktar għal dik iż-żewġ xelini u t-tmintax irbiegħi li l-bieraħ niżlu ħelwin ħelwin fil-bott.

Lura d-dar għadni naħseb fuq kif nista’ nagħmel bħal sieħbi tal-iskola u noħroġ il-flus. Dan iżda, la nista’ nagħmlu quddiem iz-ziju Fred u lanqas quddiem in-nanna Alice. Dawn żgur ma jippermettulix nagħmel hekk.

Wara l-lezzjoni tal-Museum, il-ħsieb għal dawk iż-żewġ muniti għadu qawwi. Bil-moħbi ta’ kulħadd qtajtha x’nagħmel. Iz-ziju Fred qiegħed il-kappella tal-Museum u n-nanna mhix se titla’ fuq għalxejn, għax battikata. Għalhekk nieħu s-sikkina t-twila tal-ħobs, nitla’ fuq, u bil-kumdità kollha noħroġ munita munita sa ma nasal għat-tnejn li nixtieq.

Ħerġin bosta sittiet u soldi, iżda l-ħeġġa ma tonqosx. Fl-aħħar, iż-żewġ muniti mixtieqa, ħarġu wkoll. Warrabthom u rġajt daħħalt is-sittiet u s-soldi kollha f’posthom.

Tul il-lejl, l-istorja ta’ Pinocchio u t-tagħlim tal-Museum qed joqrosli l-kuxjenza.

L-għada, fil-bitħa tal-iskola numru ta’ subien qed ngħidu kemm irnexxielna noħorġu flus mill-bott. Ħadd ma semma żewġ xelini jew tmintax irbiegħi. B’hekk qed inħossni ħati u jekk noħodhom, irrid ngħid bihom lis-saċerdot nhar is-Sibt, meta ta’ kull ġimgħa mmur inqerr.

Filgħaxija qed noħroġ iż-żewġ muniti mill-moħba u ndaħħalhom mill-ġdid fil-bott.

Il-bieraħtlula, is-Sibt, meta mort inqerr, għedt lill-qassis bil-ħsieb li kelli. Ħsibtu se jirrabja miegħi. Minflok staqsieni kontx naf għal min ġbart il-flus. Weġibtu li għal dawk li mietu fil-gwerra. Bi tbissima qalli li kieku dawk in-nies baqgħu ħajjin huma minflok, setgħu mietu l-ġenituri tiegħi u jien ma kontx nitwieled. Żied jgħidli li meta xi ħadd jiġbor il-flus għal xi skop, għandu jagħtihom kollha, inkella l-iskop ma jintlaħaqx.

Illum, it-Tnejn, qed ngħid lil sħabi dak li għaddejt minnu. Xi wħud qablu miegħi. Oħrajn iddieħqu bija u qed jgħidu li l-flus li ħarġu se jżommuhom. Forsi dawn mhumiex rikonoxxenti bħali għat-twelid tagħhom. Jew ma jmorrux iqerru. B’żewġ xelini jew tmintax irbiegħi m’iniex se nbigħ jew inġib ħajja. U wara kollox, jien fejn inkun se nibqa’.

Il-lum il-Ħamis, 21 ta’ Jannar, 1965. Għad għandi inqas minn14-il sena. Ninsab beżgħan għax irrid nitla’ l-Qorti. Kelma, li minn dejjem tnissel ċerti ħsibijiet koroh. M’jienix akkużat, iżda xhud għal każ li laqgħet ħażin liz-zija Connie.

Ftit qabel il-Milied ta’ din is-sena, bagħtitni nixtrilha flixkun whisky. Il-qatra tħobbha. Tatni lira u mort għand Toni Balalu. Infaqthielha kollha, għax daqshekk qalli li jiswa dak il-whisky. X’jismu ma niftakarx. Naf biss li fil-qiegħ għandu ħafna frak. Iz-zija taħbi l-flixkun kullimkien, imqar qalb il-ħwejjeġ jew f’xi komodina.

Fl-istess żmien bagħtitni għand Marija l-Għawdxija nixtrilha flixkun ieħor. Whisky ta’ Malta. L-isem hu Keystone Whisky. Hu ħafna irħas mill-ieħor. Biex ma noqgħodx nitkellem, ġieli tagħtini kemxejn. Minnta’ Toni doqtu, iżda mill-ieħor għad le.

Jiem ilu, z-zija Connie qamet ma tiflaħx. Qalet li mhix tara. In-nanna ġabitilha t-tabib. Ordnalha tibgħatha l-Isptar. Infetħu bibien l-infern. In-nanna tixher u tibki. Kif, qatt ħadd ma mar l-isptar se tmur iz-zija Connie? Mela x’għandha? Tela’ n-nannu mill-ħanut. Jidher imħasseb qatigħ. Ġie z-ziju Willie u l-mamà. Kulħadd imdawwar mas-sodda.

Ftit wara ġiet ambulanza. Żewġt irġiel poġġew liz-zija Connie fuq stretcher  u ħaduha l-Isptar. Il-biki żdied. Imbagħad ħabbat il-bieb u ġew Surġent u pulizija. Iridu jafu x’kielet u x’xorbot. In-nanna mbellha. Kielet bħalna. Iżda x’xorbot? Ta’ ġuvnott staqsejthom hux qed jistaqsu għall-whisky. Tawni ħarsa kerha iżda ħerqana. “Ukoll,” weġibni s-Surġent “fejnu?”

Ġejt bejn ħaltejn infittxux, għax dak kien bil-flus u jekk tiġi z-zija u tkun taf li tajtulhom jien, forsi tirrabja. Imbuttatura min-nanna fissret li riditni hi wkoll nagħtihulhom. Qallibt kullimkien. F’armarju sibt il-flixkun li xtrajt mingħand Toni. Fih biss m’għola żewġ swaba’. F’kexxun ta’ gradenza sibt l-aħħar flixkun li xtrajtilha — ta’ Malta, għadu kemxejn użat. Talbuna basket, qegħduhom fih u telqu.

Wara nofsinhar, man-nanna għall-isptar. Iz-zija Connie qiegħda f’sala kbira. Sodda bajda. Inkellmuha min-naħa u tħares in-naħa l-oħra. Għadha tgħid li mhix tara. In-nanna togħrok gedduma.

Sadattant fil-gazzetti ħerġin aħbarijiet li nies li xorbu whisky ta’ Maltamietu, u mara oħra tinsab f’qagħda kritika l-isptar San Luqa. Kienet iz-zija. It-talb fid-dar ma jonqosx. Anzi f’dawn il-jiem qed jitkattar iżjed.

Jumejn oħra u waslet aħbar. Iz-zija reġgħet bdiet tara. Ġirja għall-isptar. Iz-zija Connie tinsab bilqiegħda fis-sodda. Tirrakkuntalna li l-ewwel ma bdiet tarakien inkwatru tal-Madonna fuq il-bieb tas-sala. L-ilsien ċkejken tan-nar tax-xemgħa (li aktarx kien it-talb tagħna) ġegħilha ssegwi l-moviment sa ma rat dik ix-xbieha mirakoluża. Minnhemm bdiet tistejqer.

Nies oħra li daħlu l-isptar warajha mietu wkoll. Tabib novell li kienet taħt idejh esperimenta u rnexxielu. Mill-ewwel waħħal fil-whisky ta’ Maltali kienet xorbot u  ġegħilha tixrob kwantità oħra ta’ whisky tajjeb. Imbagħad beda l-kura.

Fil-ġurnali, l-istorja għadha għaddejja. Lil Joseph Caruana, li għamel taħlita mhux tas-soltu se jressquh il-Qorti. Jien irċevejt it-taħrika. Wassalhieli pulizija.

Dalgħodu liebes pulit. Bil-ħwejjeġ tal-Ħadd. Iz-ziju Fred lest ukoll. Se jwassalni l-Belt. Fit-triq noħodlu rasu dwar fejn tinsab il-Qorti. Imxejna biċċa triq sew fi Strada Forni ’l isfel. Bini antik jistenniena. Irġiel bil-mantijiet suwed jippassiġġaw fil-kurituri. Aħna bilwieqfa nistennew quddiem sala bin-numru 9.

Fis-siegħa u l-ħin nisma’ pulizija jgħajjat ismi. Il-kuraġġ għeb. Idaħħalni f’sala b’bankijiet għoljin, suwed. M’għandhomx x’jaqsmu ma’ tal-Mużew. Faċċata, aktar fil-għoli, skrivanija kbira u raġel warajha. Qed jgħidli nitla’ f’pedana tax-xhieda, qisha ambone tal-knisja. Dak ir-raġel, li sirt naf li hu Maġistrat, qed jitlobni bil-ħlewwa ngħid warajh. Nagħmel hekk. Imbagħad raġel li jinsab taħtu jressaqli salib biex inbusu.

L-ewwel mistoqsija tal-Maġistrat hi kemm ili ma nqerr. Ngħidlu li kull nhar ta’ Sibt nagħmel hekk. Imbagħad irid jaf kollox dwar il-whisky. Qtajtha li ngħidlu. Qed insemmilu l-isem ta’ Toni u jrid jaf x’inhu l-laqam tiegħu. Madwari hawn ħafna nies. Għaliex għandi ngħidlu ‘Balalu’? Reġgħet saret il-mistoqsija u ngħidlu. Ħsibt li dawk in-nies se jibdew jidħqu, iżda ħadd mhu jagħmel hekk. Jistaqsini kif kien jidher il-whisky u niftakar fit-trab li kien fih. Imbagħad mistoqsija oħra dwar il-Whisky Keystone. Iva, xtrajtu mingħand Marija tal-grocer, irħis ħafna.

Il-Maġistrat jgħidli li nista’ mmur. Ninżel mill-pedana u noħroġ barra mill-Awla. Raġel tal-Qorti riesaq lejja. Jagħtini sikspenz. Iz-ziju Fred jgħidli li dak jagħtuh lil kull min imur jixhed. B’sikspenz nixtru l-pastizzi, għalija u għalih. Immorru fil-ħanut Central, quddiem il-knisja ta’ San Ġakbu fi Strada Merkanti biex nixorbu xi ħaġa. Nordna l-pastizzi iżda z-ziju Fred ma jridnix inħallas jien. Allura ferħan għax baqagħli s-sikspenz.

Il-Qorti fejn kienet?

Isem il-ħanut tat-te fi Strada Merkanti, flok Kishna.

L-Ilsien bla għadam u jaqsam il-blat.  Kull min qed jaqra għandu xi jgħid fuq ilsien in-nies u kemm jagħmel ħsara.

Aħna qisna landa battala li trid timtela’ u aktarx timtela’ bl-għajdut tan-nies fuqna u ninħarrqu u ninkwew.  Irridu nagħtu r-risposta u nuruli aħna mhux ta’ min jidħaq bina.

L-ewwel ħaġa aħna min aħna , u min jgħid li aħna nies biż-żebgħa, kisja ġir jekk dan inħalluh jidħol ġewwa jispiċċaw li jmexxuna, jekk iżda nilqawlha ma jmissu xejn.

Mhux darba jew tnejn nidħlu f’ħanut tat-tè u jkun hemm nies li aħna nintebħu li qed jgħidu fuqna mingħajr ma jafuna u nkompli magħhom ngħaffġu l-borma u f’qalbna nidħku b’dak li jħarrfu u jaqilhu.

U tgħid kemm ma ngħarblux u nlabalbu u nfaqqgħu qisna għandna l-aqwa taħriġ u nsenslu ħrafa daqs li kieku nafuha.

F’pajjiż fil-Mediterran żagħżugħ spiċċa l-Qorti u l-ħabs għax deher li kien hemm prova li seraq għalkemm stqarr fuq li stqarr li bla ħtija; min jaf x’qalu n-nies.

Ftit wara nstab ieħor li stqarr li hu kien il-ħati u tela l-Qorti u weħħel bis-sentenza.  L-ieħor wara talba tal-pulizija ħareġ għax deher li kien bla ħtija.

X’qalu n-nies fuq ta’ l-ewwel?  X’qalu n-nies fuq it-tieni?  X’qalu n-nies  fuq kollox?  Int nies ukoll u bħal ħaddieħor xi daqsxejn tkellimt u ħriġt il-verdett tiegħek.  Mhux aħjar fuq in-nies ma żżidx xejn bl-ilsien hu,  u wara kollox l-ieħor ma naqasx iżda xorta tnigges minn ilsien in-nies.

Kemm aħjar taħseb fl-oħrajn, tieħu minn ħinek biex taqdi u tgħin !  Imma meta togħtor int, lil min se ssib?  Isir ħafna diskors fil-knejjes, fir-rivisti reliġjużi, ċivili u ta’ gruppi għal rashom:  xħin tiġi s-siegħa tal-prova tibqa’ ssaffar.

Iva:  tgħid x’tgħid, tagħmel x’tagħmel, inti waħdek!  Mhux l-istess li tħossok waħdek.  Tkun waħdek tfisser li m’għandekx nies ħdejk u miegħek imma f’qalbek taf li hemm min jgħożżok u jridlek il-ġid.

Iżda sew li żżomm f’moħħok u ċar li dak li tista’ tagħmel int, agħmlu u dak li ma tistax tagħmel agħmlu, għax se jiġi waqt li ma tkunx tista’; u tbati u tokrob u tibqa’ fejn tkun.

Jekk tiftaħ oqsma bħall-qari u kotba rqaq, jew qsari ċkejknin, jew inkella namriet bħal pittura, bizzilla, ħjata, mixjiet, żjarat fi mkejjen kulturali ssib li moħħok imqassam u frisk, jaħdem u jrid.  Mhux f’kollox issuq int, hemm dawk li jmexxi ħaddieħor; storbju, żbalji, ngombru, gideb u dawn jekk ma’ tkunx imħarreġ ikissruk u jherruk. Ħadd ma jaħsillek wiċċek biex tkun aħjar minnu; dan jista’ jsir apposta u jista’ jsir għax il-bniedem ma’ jkunx jaf.

Jaqbillek tibda minn issa mingħajr ma tiffissa; lest it-testment jew beħsiebek tagħmlu meta moħħok ikun tar?  Ħabbatt bibien biżżejjed biex meta tiġi fil-ħtieġa ssib?  Mort f’xi dar tax-xjuħ tara kif inhuma u x’jonqoshom?  Xi darba se tispiċċa hemm, trid jew ma tridx.

Ibda għix; orqod bil-qalb, kull bl-aptit, imxi bis-saħħa, aqra kotba li ma jdoqqulekx, ipprova toroq ġodda.  Awstraljan magħruf li deher f’qabda stazzjonijiet tar-radju u  televiżjoni, li kien nieqes sew mis-saħħa stqarr fuq ir-radju Ingliż:  ‘Kont inkun iżjed ħanin u kont nimxi dejjem sew ukoll meta ma rawnix in-nies.  Nagħmel li għandi nwettaq issa; imbagħad għada min rah?

Aktarx titbissem u tlissen f’qalbek li hawn min baqa’ joħlom, hekk kif tinstema’ l-kelma u jitfisser il-ħsieb li bniedem jista’ jġarrab il-milja tal-qalb.

Jista’ jkun li fiż-żgħorija jkollna għax moħħna jtir bla lgiem, u fiż-żgħożija nduquha għax qalbna timraħ. Iżda meta nidħlu fż-żmien u naraw li dak li għażilna sar suf, allura naqtgħu qalbna nintefgħu ġo toqba tal-moħħ u nitmermru hemm.

Fil-fatt dan m’għandux ikun hekk. Jekk minn kelma ta’ ħaddieħor, jew imġiba, jew għemil ħażin, aħna nisiltu ħsieb, malajr ix-xejra mdejqa u kiebja tagħna titmermer u flokha titlissen ħlewwa u ferħ, sliem u faraġ.

Timxi bl-arloġġ? Tagħmel kollox fil-ħin? U bil-ħin? Ukoll uġigħ f’qalbek jiġik fil-ħin u jaf iħallik taħtu; agħżel jum fejn tista’ tkun merħi, sib siegħa li tqattagħha fil-ġnien, aqbad ktejjeb minn ġo librerija jew jekk moħħok jagħtik, ixtri wieħed!

Tintebaħ kemm kont qed tgħix fir-rassa ta’ moħħok, fil-gaġġa ta’ lsien in-nies, fis-sikkatura li trid iġġib ruħek skont ma’ taħseb li hu l-aħjar.
John Milton, kittieb, għandu dan l-għajdut; ‘Il-moħħ f’sikktu jista’ l-infern iġibu ġenna, u l-ġenna jġibha nfern.’

Qatt ħsibt f’dan? Ieqaf kemm kemm, ixrob tazza ilma kiesħa bil-mod, ħu n-nifs u tħossok qed tgħix, u ħares madwarek u għożż dak li qed tara. Bil-mod tibda ssoff dak li ħaddieħor ilu jsoff u kien barrani għalik: il-ferħ.

Jekk dil-kitba tħallik fejn kont, sinjal li l-kisja madwar qalbek hi ħoxna; jekk le, sibt il-mogħdija għall-ġnien ġewwien.  

 

William Soler, born in Sliema on 7 December 1946, graduated B.Sc. Eng. and B.A. Arch. at the University of Malta. Practised the architectural profession since 1970 and board member for six years of the Development Control Commission ‘B’ of the Malta Environment and Planning Authority, tutor of architectural design at the University of Malta for several years and keen collector of Melitensia. Published several historical articles in books, academic journals, magazines and newspapers; edited a book Design Guidelines on Fire Safety for Buildings in Malta.

“Kemm nixtieq ngħix ġo toqba fejn la nara u lanqas nisma’.”  Id-daqqiet tal-ħajja jġagħluk taħseb u tfittex il-kenn, toqgħod qrib min taf, u tiltaqa’ ma’ min jogħġob lilek. Tkun qisek brimba tgħix fuq l-għanqbuta tiegħek.

Iżda b’hekk qatt ma tinfetaħ u tgħix il-ħajja tiegħek għax ikollok kollox maħsub u komdu.  Jien ġieli tlajt Għawdex bil-vapur u bil-mixi u tieqaf fl-ewwel ħanut li ssib miftuħ u titrejjaq?  Ġieli qrajt xi ktieb b’ilsien li taf u li qatt ma tħajjart taqra?  Ġieli mort dawra sal-isptar u tara qraba deħlin u ħerġin?  Ġieli jekk tista’, rsaqt biex tagħti d-demm?  Ġieli ppruvajt tagħmel ħbieb ġodda f’librerija, f’każin?  Ġieli tħajjart tmur tara logħba ballun Ta’Qali, l-Mosta u tara x’inhu jiġri?  Ġieli dħalt f’xi kappella mwarrba għal xi ħames minuti u tiftakar fil-bdiewa li kienu jżuruhażminijiet ilu?

Mid-dehra dan ma’ jidħolx fil-mudullun ta’ moħħok u għalhekk qisek ferrovija għaddejja fuq l-istess linja ’l hemm u ’l hawn:  tmur biss fejn hu maħsub.  Biex tiffriska bħala karattru; biex kliemek ikun interessanti trid tiddakkar  mill-ward bħalma jagħmlu n-naħal għall-għasel.

Scrooge kien iħobb id-dlam; id-dlam kien irħis.  Inti tista’ tkun xħiħmiegħekinnifsek u tgħix ħajtek fil-qamel tal-ħsieb. Tista’ tkun qalbek kbira u tbexxaq il-bieb ta’ qalbek u jkollok moħħok persjana li minnha tgħaddi ż-żiffa u l-frisk.

Bil-kavallieri f’Malta nftaħna. Ara xi ġmiel għandna mhux għax il-Malti ma’ batiex. 

Int tista’ tagħżel li toħroġ mit-tinda ta’ ħajtek, taqsam id-deżert tad-dwejjaq u dduq il-benna tal-għejxien.

Kemm hawn min jaf jitkellem u togħxa tisimgħu u l-kliem li jingħad idoqq kordi ħelwin ġo qalbek u toħroġ b’għajnejk jgħumu fil-fehma u qalbek tintelaq tistrieħ.  Iżda l-miżien jurik jekk il-kliem li nstema’ kienx mill-qalb jew mill-fomm.

Mhux darba tnejn, tlieta’, erbgħa.  Kemm nixtieq nistiednek id-dar u nitkellmu. Kemm xtaqt inżurek l-isptar. Kemm nieħu pjaċir niltaqa’ ma’ ommok u missierek. Bik ħdejja d-dinja tħossha teħfief.

Għidut bħal dan intqal u billi tkun fl-uġigħ temmnu u maż-żmien tintebaħ bid-daqqiet f’qalbek li min qalu semma bil-ħsieb li jaqlik, li jżommok biered u kwiet u hu jibqa’ għaddej bi ħsiebu.

Tista’ tħajjar int ukoll u diskorsok ikun biex jimla, biex ikompli, biex isebbaħ.  Maż-żmien jinduna u bil-mod il-bniedem jibda jżomm ’il bogħod. Iżommok ta’ li int u jħallik taqta’ għal rasek.  Minn ġewwa tibda tħoss il-kruha ta’ waħdek:  mhux li tkun waħdek, imma li tħossok waħdek. U din il-ġrajja tkun ħloqtha int.

La bniedem dħaqt bih għax tajtu tamiet fiergħa, għax wasaltlu xbihat mistħajla,mhux se ssibu jersaq lejk, għax tkun għamiltlu ġerħa.  Dak li tiżra’ taħsad u l-kliem ma jmurx mar-riħ iżda jibqa’ jgħum fil-moħħ u fil-qalb.  Aħjar fomm sieket milli paroli.  Aħjar fomm mitbuq milli ħsejjes bla fejda.  Bostaħakkiema wiegħdu, għadd ta’ għemejjel.Taw ħoss ta’ kelma.  Is-snin ta’ wara wrew li kollox kien duħħan.

Aħseb:  ħabib jgħidlekk ‘ok niġi’ u ma jiġix u negozjant jgħidlek naqdik u ma tarahx.  Dan darba jkun hu minn fuq; darb’oħra tkun int.  Kelma jew tifhimha u għedtha, inkella żommha midfuna.

Il-moħħ mhux dejjem jixgħel il-ħin kollu.  Hemm waqtiet meta xi kantunieri ma jarahomx u b’hekk issir ħabta:  ħabta tal-moħħ jiġifieri jew ikun nesa jew qabeż xi mġiba jew kliem.

Tiġri li tgħaddi minn triq bosta drabi u xi ħadd isemmilek li hemm lapida jew mafkar u int maħsub tifhem li qatt ma rajtu qabel qribek, ħdejk, taħtek u ma lmaħtux.

Kull tant żmien il-moħħ irid rifda,jeħtieġ għajnuna biex iżomm ġdid, fuq ruħu, ċar.

Dawn ikunu kitbiet ċkejkna ’l hemm u ’l hawn.  Għajnuniet ta’ ħwejjeġ differenti, ilwien, daqs ħoss biex ma jgħaddix iż-żmien u l-ġrajja għal qalbek ma’ sseħħx.

Għaliex għandna kemm il-mafkar Malta u Għawdex?  Biex ikollna ċar x’ġara u bis-saħħa ta’ min seħħ.

Ukoll il-bnedmin qrib tagħna għidulhom għeżież jekk tridu jew maħbubin jekk jaqbel, jew qraba jekk jgħid id-demm. Dawn ikunu ħdejna u ma nintebħux, inħarsu u ma narawx.  U dan għax m’aħniex naraw tagħna biss; inħossu tagħna biss; nifirħu b’tagħna biss; nibku b’tagħna biss.

Jinqala’ l-għawġ, jintemmu ħbiberiji għax kulħadd għal riħu u TABILĦAQQ ma ntebaħx .

Qum minn nagħas u l-ħedla:  taf x’inhu jsir madwarek?  Qed tonqos lil xi ħadd li għandu jeddgħal ħinek; għall-għożża tiegħek; għall għajnuna; għall-flus li għandek tagħtih?

Moħħok hemm xħin tgħid il-kelma ‘tabilħaqq’ jista’ jkun li dak li ġara ġara u ma tistax iġġibu sew. Aħseb issa biex fis-siegħa tal-prova ma toħroġx tellief.

Kultant, lil moħħok agħtih tiġbida ta’ mħabba!

Żmien ilu z-ziju Willie staqsieni rridx immur miegħu sa Raħal Ġdid għax kien beħsiebu jixtri kaxxa tad-daqq. Din hi xi ħaġa ġdida. Fid-dar għandna r-radju tan-nannu, li ma jħaddmu ħadd ħlief hu u l-kaxxa tar-Rediffusion. Il-kaxex tad-daqq li jdoqqu diski ma ssibhomx f’kull dar.

Ma domtx ma tajtu t-tweġiba. Qbadna l-karozza tal-linja mill-Marsa u niftakar li dakinhar, għalkemm dawn il-karozzi spiss jagħmluli d-deni, ma ġrali xejn, għax kont medhi b’din il-kaxxa li se nixtru.

Fil-pjazza ta’ Raħal Ġdid, maġenb il-knisja, nsibu raġel jistenniena, ħabib taz-ziju Willie u tamparu. Jismu Victor. Fit-triq qegħdin jitkellmu bejniethom. Jien maqtugħ għalija waħdi, qisni ma neżistix.  Ftit wara, Victor idur lejja u qed jibda jkellem lili wkoll. Ma nafx kif u għaliex qed insemmilu li z-ziju Willie għandu ftit flus mhux ħażin.

Appena nidħlu fid-dar ta’ dak ir-raġel, li mhix bogħod wisq minn fejn waqafna bil-karozza tal-linja, iz-ziju Willie u hu, jidhru li ftiehmu fuq il-prezz tax-xiri. Għalhekk qed jagħtina wkoll basket b’xi kaxxi bid-diski li għandu, u li jindaqqu fuq il-kaxxa. Dawn qed jerfagħhom iz-ziju Willie. Victor qed joffri li jwasslilna l-kaxxa hu sal-karozza tal-linja. Magħluqa, din il-kaxxa tidher qisha bagalja tal-injam milli għad hemm bosta tfal iġibu magħhom.

Fil-karrozza tal-linja z-ziju Willie qed jgħidli li ma ħax gost bija li semmejt il-flus, għax dawk ma kinux affarijiet li għandhom isemmu t-tfal. Sa ma naslu d-dar, qed jagħmilli prietka sħiħa. Iżda qed nara li għandu raġun, ma jmurx jiġi xi ħadd u jisraqlu kollox!

Lanqas nilħqu naslu d-dar li ma noħodlux rasu biex jipprova jdoqq il-kaxxa. B’attenzjoni kbira jagħtiha l-ħabel, jissettjaha għad-diska, peress li tieħu l-kbar tal-74 dawra kull minuta u dawk tal-35 dawra u tlaqna ndoqqu xi diski.

F’waħda mill-kaxxi sibna d-diski tal-mument. Fost dawn, il-Baby Face  u Sixteen tons. Din il-kanzunetta hawn ħafna li jagħtuha verżjoni b’żieda Maltija u jkantawha hekk: Sixteen tons, what do you get, a big mazzita and a small zalzett. Tinstema’ ħafna fit-triq wara li nispiċċaw mill-iskola.

Il-lum qomt ferħan. Xi ġimgħa ilu, iz-ziju Willie u z-zija Fefa kellhom l-ewwel tarbija tagħhom – tifel. Se jagħmlulu l-magħmudija u peress li l-festin li qed jippreparawlu se jagħmluh id-dar tagħhom, fi Triq it-Teatru l-Qadim, iz-ziju Willie jixtieqni nieħu ħsieb il-mużika jien. Dalgħodu, wassluni d-dar għandu, biex irranġajna kollox għar-riċeviment u qegħdin nippustjaw il-kaxxa tad-daqq f’rokna.

Filgħaxija qegħdin jaslu l-mistednin kollha. Fosthom il-mamà u l-papà u ħuti. Ħuti u tfal oħra qegħdin jinġabru madwari, biex jisimgħu l-kanzunetti u jaraw il-kaxxa tad-daqq kif taħdem. Għalxejn inwarrabhom mill-viċin, kif qalli nagħmel iz-ziju Willie, għax kulħadd qisu jrid jisma’ aħjar.

L-ewwel kanzunetta li se ndoqq hi Sixteen tons. Appena tintemm, it-tfal iridu jerġgħu jisimgħuha u għalhekk, biex nogħġobhom u biex kultant inewluli xi pastina qed nikkuntentahom. Iżda lil xi nies kbar fl-età, li huma mistednin għal din il-festa, qisha dejqithom l-istess kanzunetta u wieħed raġel qed jitlobni ndoqq oħra.

Allura issa jmiss il-Baby Face. Ħuti u l-oħrajn tamparhom qed jinġabru f’ċirku tond u jduru mal-kamra. Nixtieq ningħaqad magħhom, iżda ma nistax, għax l-inkarigu ma jippermettilix.

Il-ħin għaddej ġmielu. Uħud mit-tfal m’għadhomx iduru miegħi għax qabadhom in-nagħas. Jien ukoll nixtieq nieqaf mid-daqq għax xbajt, u għada għall-iskola. Ftit ftit, in-nies qed jitilqu mid-dar. Xi erbgħa jħarsu lejja huma u ħerġin. Ma nafx hux għax għoġbithom l-għażla xejn vasta li daqqejt, jew għax ippreferew id-daqq tal-kanzunetti mill-biki taċ-ċkejken Lino, li tiegħu hu l-festin tal-magħmudija. Hi x’inhi r-raġuni, jekk iddejqu bis-Sixteen tons, ma naħsibx li għandhom għalfejn jiddejqu bil-Baby Face,  għax il-festin hu tal-baby!