Ftit żmien ilu kellna reklamar fuq duwa tal-bebbux. U balleċ, milli jidher hemm xi verità marbuta ma’ dan. Qed jingħad, li dak il-bebbuxu, li drajna narawh bħala stradikatur fil-ġonna tagħna, hu aktar ħabib milli għadu tal-bniedem fejn tidħol l-idea taż-żgħożija, jew biex dak li jkun jibqa’ jidher iżgħar fl-età.
Mil-likwidu oħxon li jħalli warajh il-bebbux għadha kif kienet introdotta kura rivoluzzjonarja għal wiċċ il-bniedem, fejn dan iħalli l-bebbux iduru fuqu. Instab li l-likwidu tal-bebbux fih taħlita ta’ proteini qawwija, antiossidanti u aċtu li jgħinu lill-ġilda żżomm friska, inaqqas u jserraħ mill-infjammazzjonijet u jwarrab ġilda mejta. Matul il-kura ta’ siegħa, li qed tkun offruta f’Salon Klinku f’Tokjo, il-wiċċ jitnaddaf qabel mal-bebbux jitqiegħed fuq il-ħaddejn u l-moħħ ta’ dak li jkun u jitħallew iduru fejn iridu. Din il-kura tal-wiċċ, magħrufa bħala Celebrity Escargot Course, tiswa €187 u tinkludi serje ta’ massaġġi tal-wiċċ, masks u l-użu ta’ electrical pulse machine.
Qed jingħad ukoll li ż-żlieġa li jħalli l-bebbuxu warajh, tgħin kontra l-ħsara mix-xemx, l-aktar mir-raġġi ultravjola.
Il-bebbux li qed jintuża mis-salon imsemmi, u li bħalissa huma ħamsa, qed jiġu mitmugħin ħaxix organiku, fosthom karrotti, spinaċi, u ħxejjex Ġappuniżi. Minkejja li tinstema’ xi ftit stramba, din il-kura għal kontra x-xjuħija, mhix xi ħaġa ġdida. Hu magħruf li ntużat aktar minn 2,000 sena ilu.
Skont mhu magħruf Hippocartes, li kien wieħed mill-ewwel tobba, kien jgħaffeġ il-bebbux u jħallathom ma’ ħalib qares biex jikkura l-infjammazzjoni tal-ġilda, waqt li aktar qrib tagħna nsibu li l-likwidu li jħallu warajhom il-molluski kien popolari għall-istess ħaġa fil-Ġappun u l-Korea t’isfel.
Il-logħob għandu s-sehem tiegħu fis-saħħa, fil-moħħ u fis-soċjetà; logħob bil-kliem, iġelġel, jaqsam u jherri; l-agħar il-logħob bin-nies.
Ġieli tinzerta waħdek u jgħaddilek ħsieb: hemm lagħbuni u jibda ġej ħsieb wara ieħor, kelma ħdejn oħra, tbissima ta’ wieħed jew waħda u tgħid – ‘kif lagħbuni’ u hemm tħossok mixrub u mikdud. Minn għalik li l-vapur sejjer sewwa u ssib li ħareġ barra r-rotta.
Xogħfa bħal din il-ftit tal-ftit ma’ għandhomx u għalhekk jiżdied il-qerq, il-ħsieb ħażin u ż-żewġt uċuh; għax la għamilha lilek trid tagħmilha ’l ħaddieħor.
Jew tagħżel li tgħix il-ħajja, jew tinkedd kull siegħa li tgħaddi !
It-Taj Mahal hu meqjus bħala l-iktar eżempju rikk tal-arkitettura tal-Mughal, stil li jikkombina l-elementi mill-istili arkitettoniċi Persjani, Ottomani u Islamiċi. Fl-1983, it-Taj Mahal kien dikjarat sit ta’ wirt dinji mill-UNESCO u meqjus bħala “il-ġojjell tal-arti Islamika u kapolavur ta’ wirt dinji meqjum universalment.”
Waqt li l-koppla tal-musulew magħmula minn irħam abjad hi l-aktar komponent familjari, it-Taj Mahal hu kumpless integrat ta’ bini. Il-bini beda madwar l-1632 u tlesta għall-ħabta tal-1653. Għal biex sar kienu mħaddma eluf ta’ artiġjani u nies tas-sengħa.
Il-bini tat-Taj Mahal ingħata lil bord ta’ periti taħt is-superviżjoni imperjali fosthom Abd ul-Karim Ma’mur Khan, Makramat Khan u Ustad Ahmad Lahauri, Persjan li hu meqjus bħala d-disinjatur prinċipali. Fl-1631, ix-Shah Jahan, imperatur waqt il-perijodu tal-imperu Mughal, li kien wieħed prosperu mmens, intlaqat minn niket kbir hekk kif it-tielet mara li kelu, Mumtaz Mahal, mietet wara li welldet lill-erbatax-il tarbija tagħhom, Gauhar Begum.
Talba ta’ moribonda
Waqt li kienet fl-afja tal-mewt, Mumtaz ħeġġet lil Shah Jahan jibnilha musulew b’tifkira, li kellu jkun l-isbaħ wieħed milli d-dinja qatt rat qabel. Ix-Shah wegħidha li x-xewqa tagħha kellha titwettaq u l-bini tat-Taj Mahal beda fl-1632, sena wara mewtha. Id-dwejjaq li waqa’ fih ix-Shah tixhed l-istorja ta’ mħabba li wasslet għall-ispirazzjoni tat-Taj Mahal. Il-musulew prinċipali tlesta fl-1648 u l-bini tal-madwar u l-ġnien, tlestew ħames snin wara. Ix-Shah Jahan innifsu ddeskriva t-Taj b’dawn il-kelmiet:
Jekk ħati jfittex kenn hawnhekk, Bħal wieħed maħfur, ikun meħlus mid-dnub. Jekk midneb jidħol f’dan il-bini, Dnubietu qodma jinħaslulu. Id-dehra ta’ dan il-bini joħloq stagħġib ta’ diq; U x-xemx u l-qamar ixerrdu d-dmugħ minn għajnejhom. F’din id-dinja, dan l-edifiċċju sar; Biex jixhed il-glorja tal-ħallieq.
L-ispirazzjoni speċifika għall-bini tat-Taj Mahal ġew mill-bini magħruf tad-dinastija Timurid u tal-Mughal, fosthom il-Gur-e-Amir (il-qabar ta’ Timur, il-proġenitur tad-dinastija Mughal, f’Samarkand), il-qabar Humayun, il-qabar Itmad-Ud-Daulah (kultant imsejjaħ tat-Tarbija Taj) u dak tax-Saha Jahan innifsu, il-Jama Masjid f’Delhi. Waqt li l-binjiet Mughal ta’ qabel kienu jsiru minn ġebel aħmar, Shah Jahan ippromwova l-użu ta’ rħam abjad intarsjat b’ħaġar semi prezzjuż, u l-bini taħt il-patrunaġġ tiegħu laħqu livelli ġodda ta’ rfinar.
Il-qabar
L-attenzjoni ċentrali tal-kumpless hu l-qabar. Din l-istruttura kbira, magħmula minn irħam abjad, jinsab wieqaf fuq plinta kwadra u tikkonsisti f’bini simetriku b’iwan (speċi ta’ bieb forma ta’arkata) li fuqu hemm kampnar kbir b’turretta tar-ram maħsula bil-bronż (finial). Bħal ħafna mill-oqbra tal-Mughal, l-elementi bażiċi għandhom l-oriġini tagħhom Persjani. Il-kampnar tal-irħam li jgħatti l-qabar hu l-aktar fattur spettakulari. Hu għoli madwar 35 metru, kważi l-istess għoli tal-bażi u jaċċentwa aktar peress li jistrieħ fuq drum tond ta’ madwar seba’ metri għoli. Minħabba l-għamla tal-kampnar ġieli ssir referenza għalih bħala l-kampnar ‘basla’ jew amrud. L-istess għamla tal-kampnar hi enfasizzata minn erba’ kampnari oħra iżgħar chattris, li jinsabu fl-erba’ kanturnieri, li jirreplikaw l-għamla ta’ basla tal-kampnar prinċipali.
Il-finial oriġinali kien magħmul tad-deheb iżda nbidel b’kopja maħsula bil-bronż fil-bidu tas-seklu 19. Dan l-oġġett jagħti eżempju ċar tal-integrazzjoni tal-elementi dekorattivi tardizzjonali, Persjani u Hindu. Fil-quċċata tal-finial hemm qamar, motiv tipiku Islamiku, li l-ponot tiegħu jippuntaw lejn il-ġenna.
Il-minareti, li huma twal aktar minn 40 metru, juru l-ħila enormi tad-disinjatur għas-simetrija. Kienu disinjati bħala minareti li jagħtu sehemhom – element tradizzjonali tal-moskej, intużati mill-muezzin biex isejħu lill-fidili Islamiċi għat-talb.
Id-dekorazzjonijiet
Id-dekorazzjonijiet tat-Taj Mahal fuq barra, huma fost l-iktar fini li jinstabu fl-arkitettura Mughal. Hekk kif il-firxa tal-art tinbidel, id-dekorazzjonijiet jidhru rfinuti b’mod proporzjonali. L-elementi dekorattivi nħolqu billi ntużat iż-żebgħa, l-istucco, l-intarsjar fil-ġebel u l-iskultura. U peress li l-Islam jipprojbixxi l-użu ta’ tpinġijiet ta’ annimali, l-elementi dekorattivi jistgħu jinġabru fil-kaligrafija, f’forom astratti jew f’disinji vegetattivi.
Iżda mal-kumpless kollu tat-Taj Mahal, bħala elementi dekorattivi, intużaw passaġġi mill-Qur’an. Xi wħud huma tal-fehma li s-suġġetti tal-passaġġi ntgħażlu minn Amanat Khan u jirreferu għat-temi ta’ ġudizzju. Il-kaligrafija fuq il-grada l-kbira taqra hekk: “O Ruħ, int tinsab mistrieħa. Mur lura għand is-Sid f’ paċi Miegħu, u hu jkun paċi miegħek”. Fil-ġnieb tal-qabar hemm skolpiti f’bas reliev, fjuri u dwieli. Dawn ġew illustrat b’mod li jenfasizzaw sew l-iskultura tagħhom.
Il-kamra ta’ ġewwa tat-Taj Mahal hi bogħod mill-elementi dekorattivi tradizzjonali. Hawn, l-intarsjar mhux tal-pietra dura, iżda ħaġar prezzjuż u semi prezzjuż. Il-forma tagħha hi ta’ ottagonu, biex tidħol mnejn tidħol tara l-istess dehra, għalkemm bieb wieħed biss jintuża. Il-ħitan huma għoljin madwar 25 metru u fuqhom jistrieħ kampnar ‘falz’ b’motif tax-xemx. It-tradizzjoni Musulmana ma tippermettix dekorazzjoni elaborata fuq l-oqbra. Għalhekk Mumtaz u Shah Jahan jinsabu midfunin fi kripta relattivament sempliċi, b’wiċċhom iħares lejn il-lemin, u lejn il-Mecca.
Tliet ħitan
Il-kumpless Taj Mahal hu magħluq minn tliet naħat b’ġebel aħmar, waqt li fuq ix-xellug, fejn hemm ix-xmara, baqa’ miftuħ. Barra l-ħitan hemm bosta musulej oħra, li jinkludu dawk tan-nisa l-oħra li kellu x-Shah, u qabar ikbar għas-seftur favorit li kellha Mumtaz.
Id-daħla prinċipali (darwaza) hi struttura monumentali mibnija primarjament mill-irħam, li hu reminixxenti tal-arkitettura Mughal tal-imperaturi tal-bidu. Hi mimlija bas reliev, u dekorazzjonijiet intarsjati tal-pietra dura b’motifi florali.
Biex kiseb l-art fejn inbena t-Taj Mahal, ix-Shah Jahan ta palazz kbir fiċ-ċentru ta’ Agra lil Maharajah Jai Singh. L-art, ta’ madwar tliet acres kienet skavata, mimlija bl-iskart biex tinxef u ġiet livellata f’50 metru ’l fuq minn xatt ix-xmara. Fejn hemm l-oqbra , tħaffru l-bjar u mtlew bil-ġebel u l-mazkan biex jiffurmaw il-qiegħ tal-qabar.
Leġġenda
Skond leġġenda jingħad, li kienet inbniet rampa ta’ 15-il kilometru biex jiġi trasportat l-irħam u l-materjali għall-bini tas-sit, u gruppi ta’ għoxrin u tletin ġendus ġibdu l-blokki fuq vaguni li nbnew b’mod speċjali. Inħadmet ukoll sistema elaborata ta’ tarjola, biex permezz tagħha jittellgħu il-blokki fil-pożizzjoni mixtieqa. L-ilma kien jittella’ mix-xmara permezz ta’ makkinarju mimli bi bramel, li jtella’ l-ilma f’tankijiet kbar u minn hemm jitqassam mal-kumpless. Biex l-ilma jitla’ fit-tankijiet, kienu jintużaw ukoll l-annimali.
Il-plinta tal-qabar ħadet madwar 12-il sena biex tlestiet. Il-partijiet l-oħra ħadu għaxar snin oħra. L-ispiża totali dak iż-żmien kienet stmata f’madwar 32 miljun rupee, li llum jissarrfu fi triljuni ta’ dollari.
Biex inbena t-Taj Mahal intużaw materjali mill-Indja u l-Asja kollha u ’l fuq minn 1,000 iljunfant intużaw biex jittrasportaw dan il-materjal. Il-ħaddiema għal dan il-proġett kienu jlaħħqu għal madwar 20,000 u nġabru min-naħa ta’ fuq tal-Indja.
Imneħħi minn ibnu
Hekk kif tlesta t-Taj Mahal, Shah Jahan tneħħa mill-poter minn ibnu, Aurangzeb, u tqiegħed taħt arrest f’dar qrib il-Forti Agra. Meta x-Shah Jahan miet, Aurangzeb difnu fil-musulew qrib martu.
Lejn tmiem is-seklu 19, partijiet mill-bini ġarrbu ħsarat li ma setgħux ikunu irranġati. Imbagħad, matul l-irvell Indjan tal-1857, it-Taj Mahal safa misruq mis-suldati Ingliżi u uffiċjali tal-gvern, li ħaffru biex qalgħu l-ħaġar prezzjux u l-lais lazuli minn mill-ħitan tiegħu. Iżda l-Viċire Ingliż, Lord Curzon ordna restawr massiv, li tlesta fl-1908. Hu ikkummissjona wkoll lampa kbira fil-kamra ta’ ġewwa, fuq mudell ta’ oħra li kien hemm f’moskea fil-Kajr. Fl-istess żmien, il-ġnien ġie rimudellat fi stil Ingliż – ħaġa li għadha hekk sal-lum.
Fl-1942, il-gvern waqqaf scaffolding għax beża minn xi attakk mill-ajru mill-Luftwaffe :ermaniżi u wara mill-Forzi tal-Ajru :appuniżi. Waqt il-gwerer tal-1965 u l-1971 bejn l-Indja u l-Pakistan, l-iscaffoldings reġgħu nbnew biex iqarrqu bil-piloti tal-bombers. Iżda theddid ieħor kien dak mit-tinġis ambjentali mix-xmara Yamuna u l-acid rain minħabba r-raffinerija taż-żejt ta’ Mathura. Dan it-tinġis qed jaqleb il-lewn abjad oriġinali tat-Taj Mahal, f’isfar.
It-Taj Mahal jiġbed lejh bejn żewġ u erba’ miljun viżitatur fis-sena, b’aktar minn 200,000 ikunu turisti.
Il-Palazz fuq stil Barokk ta’ Venaria Reale, inbena mid-dinastija Savoia ’il barra mill-belt ta’ Turin matul is-sekli 17 u 18. Meta Emmanuele- Filiberto, Duka ta’ Savoia, mexxa ’l-kapitali lejn Turin, fl-1562, beda sensiela vasta ta’ proġetti. Din il-ħidma tkompliet mis-suċċessuri tiegħu, biex juru l-kobor u l-qawwa tagħhom fit-tmexxija.
Fl-1659 sar il-proġett grandjuż tad-Duka Carlo Emanuele II, li bena post fiss għall-kaċċa, biex permezz tar-ritwali tal-kaċċa, ikun jista’ jiċċelebra l-kobor tad-Dukat. Għalhekk bena dan il-Palazz b’ħidma tant delikata li tqies bħala l-kuruna tal-kapitali Turin. Ix-xogħol f’Castellamonte, li beda fl-1659 intemm fl-1657 u kien jikkonsisti f’Villaġġ, il-Palazz Irjali u l-Ġonna. Dan kollu kien jestendi fuq art, f’qies ta’ madwar żewġ kilometri.
Sala Diana
F’nofs il-Villaġġ saret pjazza kwadra. Il-Palazz Irjali jinkludi żewġ ġonna u fin-nofs hemm is-Sala kbira dedikata lil Diana. Lejn in-Nofsinhar hemm l-istalel u l-kennels tal-klieb, waqt li fin-naħa tal-Punent hemm l-orangerie. Quddiem il-Villaġġ, tinsab il-Kappella ta’ Santu Rokku.
Il-qirda f’xi partijiet tal-palazz, kawżata mit-truppi Franċiżi ta’ Catinat fl-1693, kienet ir-raġuni għall-bidu ta’ proġett ġdid ta’ restawr (1699-1713). Fil-proġett tiegħu, Michelangelo Garove esprima r-referenza ġdida tal-Qorti ta’ Vittorio Amedeo II : Versailles. Iżda l-parti t’isfel biss tlestiet skont il-proġett ta’ dan l-arkitett. Il-parti ta’ fuq baqgħet kif kienet, minħabba l-mewt għal għarrieda ta’ Garove fl-1713.
Fl-1716, is-sit kien assenjat lil Filippo Juvarra. Hu ħadem fuq numru ta’ elementi prinċipali tal-bini: l-irranġar tal-bini użat għall-kaċċa, il-bini tal-Kappella Rjali u ħoloq ġnien wieħed quddiem il-Villaġġ.
Kappella San Uberto
Biex aktar joħroġ il-kobor ta’ dan l-ispazju, Juvarra għolla l-gallerija u fetaħ twieqi kbar. Ix-xogħol tiegħu kompla bejn l-1717 u l-1722, bit-tlestija tal-Kappella dedikata lil San Uberto. Il-bini ssejjaħ ‘L-Istalla l-Kbira’ jew ‘Orangerie’.
Il-Palazz kien ħa daqqa ta’ ħarta fis-seklu 19 meta ntuża bħala barracks, iżda minngħaxar snin ’l hawn saret ħidma biex terġa’ ġġibu fl-istat oriġinali. Dan ix-xogħol sewa 284 miljun dollaru Amerikan. Kien xogħol li kopra 200 acre ta’ ġonna u 860,000 pied kwadru ta’ padiljuni mimlijin bi stuccos u pittura.
L-inizjattiva sabet l-appoġġ tal-Unjoni Ewropea u twettqet mill-Ministeru tal-Wirt Kulturali u r-Reġjun ta’ Piemonte. Bħala proġett tqies bl-iktar wieħed importanti fir-riabilitazzjoni tal-assi kulturali fl-Ewropa.
B’kollox, il-bini monumentali għandu firxa ta’ 80,000 metru kwadru, bid-diversi estensjonijiet li saru, u jinkludu uħud mill-aqwa espressjonijiet tal-Barokk Ewropew: is-Sala l-kbira ta’ Diana, kapolavur tas-seklu 17 minnAmedeo di Castellamonte; il-Galleria Grande; il-Knisja, is-Serra taċ-?itru u l-Kumpless Prinċipali tal-Istalel, mibnija fis-seklu 18 mill-ġenju Filippo Juvarra.
Kumpless enormi
Meta wieħed jaraha mill-ajru, ir-Reggia di Venaria tinfirex f’kumpless sħiħ ta’ bini u parki ta’ 950,000 metru kwadru. Fiha ġnien ta’ 80 ettaru (wieħed mill-ikbar fl-Italja), il-Pixkerija l-Kbira, xmara artifiċjali li tesa’ ħdax il-miljun litru ta’ ilma, iċ-ċentru tal-belt storika, il-Borgo Castello u l-Cascina Rubbianetta, f’dominju fejn hemm siġar u kastelli li joħorġu mill-ħdura ta’ La Mandria park, li jinfirex fuq aktar minn6,000 ettaru.
Il-mużew li qed isir, qed ikun disinjat għall-okkażjoni li hi ippjanata għall-2011, li hi l-150 anniversarju mill-unifikazzjoni tal-Italja.
Il-funtana, li matul il-lejl tkun spettakulari għall-aħħar bl-ilma li ddawwar
Dik magħrufa bħala ‘galleria grande’ – loġġa kbira li tagħti għal fuq il-ġonna interni tal-Palazz
Wieħed mill-appartamenti bl-isbaħ arti indurata bid-deheb
Fl-Ingilterra nstab li tfal ta’ ħames snin qed jintbagħtu l-iskola bil-ħrieqi, u dan għax qatt ma ngħataw taħriġ biex jużaw WC.
Rapport li sar apposta juri li numru qawwi ta’ ġenituri qed jonqsu milli jgħallmu lil uliedhom il-ħiliet bażiċi, tant li lanqas jagħrfu meta għandhom jirrikorru għad-WC. Minħabba f’hekk, l-għalliema qed jispiċċaw jgħinu lit-tfal ibiddlu ħwejjiġhom minflok jgħallmuhom is-suġġetti tal-iskola.
L-għaqda tal-għalliema tefgħet it-tort kollu tal-problema fuq l-ommijiet u l-missirijiet li ma jafux x’inhuma d-dmirijiet tal-ġenituri lejn uliedhom ċkejkin. Kollox beda wara stħarriġ fi 18-il klassi tal-iskola primarja, fejn instab li 24 tifel u tifla ma kinux jafu kif jużaw id-WC u għalhekk kienu għadhom jitlibbsu l-ħrieqi. Issa, l-komunità tas-Saħħa f’Kent qed titlob lill-infermiera tal-iskejjel, jippruvaw jgħallmu l-ħtiġiet bażiċi lit-tfal, qabel ma jibdew l-iskola, għax instab ukoll li ħafna ġenituri mhumiex jagħtu jixorbu lil uliedhom biex ikunu jistgħu jibqgħu indaf il-ġurnata kollha.
Barra minn hekk, is-soċjetà waslet f’livell fejn il-ġenituri tat-tfal żgħar lanqas jgħallmuhom jgħidu ‘jekk jogħġbok’ u ‘grazzi’.
L-għalliema jsostnu li dawn huma manjieri li għandhom ikunu mgħallma mill-ġenituri nfushom, u jkun inutili li huma, min-naħa tagħhom jgħallmuhom kif iġibu ruħhom mal-mejda; kif jużaw l-imgħarfa, l-furketta u s-sikkina, meta la jafu jgħidu ‘grazzi’ u lanqas meta għandhom imorru d-WC.
Sue Palmer, awtriċi ta’ kotba fuq l-iżvilupp tat-tfal, issostni li t-tort totali għandu jinġarr mill-ġenituri, li għandhom isibu ħin jgħallmu l-ħwejjeġ bażiċi kollha lil uliedhom. Jekk dan ma jsirx, ħadd ma jista’ jistenna aħjar mit-tfal iż-żgħar. M’għandux ikun hemm ġenituri li jaħsbu li għax uliedhom ikunu l-iskola, l-għalliema għandhom iġorru r-responsabbiltà huma.
This publication by the Foundation for Theological Studies, Malta, includes two studies written with great passion and expertise. Both are focused on the Holy Eucharist; one is by Revd Dr Hector Scerri, Director of the Theological Studies Foundation and Head of the Department of Dogmatic Theology at the University of Malta, the other is by Dr Joe Zammit Ciantar (a retired Senior Lecturer with the University of Malta).
Scerri discusses the Eucharist as the witness-evoking viaticum: the Christian food for this earthly journey during which the faithful are called to act responsibly and show a prophetic solicitude to others. Participation in this Paschal sacrament of Christ’s love nourishes and strengthens Christians along the pilgrimage of this life, and instils within them the longing for eternal life.
The second study narrates the enormously interesting vicissitudes of the hymn and assesses its exegesis. This is the only extensive and comprehensive study ever of Dun Karm’s spiritually impressive hymn. Zammit Ciantar has been researching on the hymn for these last 22 years. This contribution is profusely illustrated and includes an appendix with reproductions of photos and printed material related to both of the International Eucharistic Congress and the Eucharistic hymn. Some marvellous visual material is appearing for the first time and should arouse the interest of all avid Melitensia collectors.
Dun Karm Psaila – Malta’s national poet – wrote the lyrics for the Eucharistic hymn, ‘Inno Eucaristico’ (later more popularly known as and entitled ‘T’Adoriam, Ostia Divina’) for the celebrations connected with the XXIVth International Eucharistic Congress held in Malta in April 1913. The hymn was set to music by Maestro Giuseppe Caruana.
The hymn’s melody and lyrics must have left such a deep impression on the participants and were taken home by many of the foreign dignitaries present for the Congress. The lyrics were eventually adopted, translated, and sung in many countries outside Malta. It seems that it was these words – so highly expressive of Divine Love in the sacrament of the Holy Eucharist – that have made the hymn so popular and, a hundred years later, are still sung in churches and during Religious celebrations in Europe, Australia, the United States of America, Canada, and Brasil.
In his foreword to these studies, Mgr Mario Grech, Bishop of Gozo (Malta), invites the readers to let themselves be accompanied by the competent authors who reflect upon the Eucharist, the fountain and summit of Christian life … ‘To those who are spiritual shepherds or involved in the liturgical animation of their communities, these pages must provoke and constitute a challenge to ask whether our liturgies authentically-lived participative celebrations, and an occasion to reflect on the quality and contents that distinguish a sacred hymn from any other musical composition.’
HECTOR SCERRI, a priest of the Archdiocese of Malta, graduated in theology at the University of Malta and the Pontifical Gregorian University, Rome. He is Head of the Department of Fundamental and Dogmatic Theology, University of Malta, Director of the Foundation for Theological Studies and President of the Theological Commission and the Ecumenical Commission, Malta. He is the author of a large number of scholarly articles and books, and is a member of various international theological societies.
JOE ZAMMIT CIANTAR, a graduate of the University of Malta, is a retired Senior Lecturer in the Department of Maltese, University of Malta Junior College. A member of the International Committee of Onomastic Sciences of Belgium, the International Society of Dialectologists and Geolinguists, and of the editorial board of Atlas Linguarum Europae of Firenze. He authored several scholarly papers published in local and foreign journals, and a number of books, including The Placenames of the Coast of Gozo (Malta) (Malta, 2000) and Il-Priedki bil-Malti ta’ Ignazio Saverio Mifsud (Malta, 2008).
Il-Palazz Malacañang, jew kif hu magħruf il-Palazz Malacañan, hu r-residenza uffiċjali tal-President tal-Filippini. Il-palazz jinsab fin-naħa ta’ fuq tax-xatt tax-Xmara Pasig f’Manila. Il-kelma ‘Malacañang’ hi referenza għall-amministrazzjoni tal-President jew il-fergħa Eżekuttiva. Illum, il-kumpless jikkonsisti fil-Palazz innifsu; is-sala Bonifacio (li qabel kienet tintuża bħala d-dar tal-mistednin) użata minn Ferdinand E. Marcos u wara mis-suċċessur Corazon C. Aquino bħala l-uffiċċju tagħha u minn Joseph Ejercito Estrada bħala residenza; is-Sala Kalayaan (qabel il-bini eżekuttiv mibni fi żmien l-amministrazzjoni Amerikana); is-Sala Mabini (il-bini tal-Amministrazzjoni) u l-Bini Eżekuttiv Ġdid (mibni mill-President Aquino) kif ukoll binjiet oħra żgħar.
Dar tal-mistrieħ
Faċċata tax-xmara hemm il-Malacañang Park, li jikkonsisti f’golf course,park, kmamar għall-gwardja presidenzjali kif ukoll dar tal-mistrieħ għall-president (Bahay Pangarap) u sala tar-rikreazzjoni mibnija fl-aqwa żmien tal-Commonwealth.
Il-kmamar statali u storiċi qajla jkunu miftuħin għall-pubbliku, għalkemm fiż-żmien ta’ qabel Marcos, speċjalment matul il-ħakma ta’ Ramon Magsaysay, il-Palazz kien jinżamm magħluq u mgħasses b’mod qawwi l-aktar fi żmien ta’ taqlib politiku. Dan peress li kulmin jipprotesta kien jinġabar tul Triq Mendiola u juri fehmtu kontra l-Gvern.
L-etimoloġija uffiċjali għall-isem ta’ dan il-palazz tmur lura għall-1930 u jingħad li ġej mill-frażi Tagalog may lakan diyan, li tfisser “hemmhekk hemm bniedem nobbli”. Kollu hu minnu, għax qabel ma l-Palazz beda jservi bħala r-residenza tal-Kap Eżekuttiv tan-nazzjon, kien id-dar ta’ merkant Spanjol sinjur ferm.
Min-naħa l-oħra l-Ispanjoli jgħidu li l-isem hu ġej minn ‘Mamalakaya’; għas-sajjieda li fl-antik kienu jifirxu l-qabda tagħhom, fil-kisra tax-xmara fejn illum hemm il-Palazz.
Fl-Intramuros
Hu x’inhu l-oriġini, ħadd ma jmeri li l-kelma Malacañang hi Spanjola.
Qabel l-indipendenza ta’ Spanja l-Ġdida, mnejn il-Filippini kienu ggvernati, il-Ġeneral Spanjol u wara l-Ġeneral tal-Filippini, kienu joqogħdu bid-dar fil-belt magħluqa Intramuros f’Manila. Iżda damu hemm biss sa ma terremot waqqa l-Palazz tal-Gvernatur (Palacio del Gobernador) fl-1869. Minn dak iż-żmien, il-Palazz Malacañang, dar tas-sajf, oriġinarjament mibnija fl-1802 mill-aristokratiku Spanjol Don Luis Rocha, li mbagħad xtraha uffiċjal u wara nxtrat mill-istat, saret ir-residenza temporanja tal-Gvernaturi Ġenerali. L-ewwel Gvernatur Spanjol li okkupa l-Palazz Maolacanang kien il-Gvernatur Ġenerali Rafael de Echague y Bermingham, li qabel kien gvernatur ta’ Puerto Rico.
Meta l-Filippini waqgħu taħt il-ħakma Amerikana wara l-gwerra Spanjola-Amerikana, il-Palazz Malacañang sar ir-residenza tal-Gvernatur Ġeneralil Amerikan. Kien William Howard Taft, li fl-1900 sar l-ewwel Gvernatur Ċivili Amerikan li mar joqgħod fil-Palazz. Fi żmienu l-Palazz tkabbar u wara żdied bini eżekuttiv mill-Gvernaturi Ġenerali Francis Burton Harrison u Dwight Davis.
Okkupazzjoni Filippina
Meta fil-15 ta’ Novembru, 1935 twaqqaf il-Commonwealth tal-Filippini, il-bini għadda f’idejn il-President tal-pajjiż. L-ewwel President tal-Filippini li okkupah kien Manuel L. Quezon. Minn dakinhar ’l hawn il-Palazz baqa’ jinżamm bħala r-residenza uffiċjali tal-President.
Hekk kif Ramon Magsaysay laħaq President ħareġ ordni eżekuttiva biex bidel l-isem minn Malacañang Palace għal Malacañang: Ir-Residenza tal-President tal-Filippini. Dan l-isem qabad malajr u nżamm sa ma ġie abbandunat informalment mill-amministrazzjoni Marcos.
Matul l-amministrazzjoni tal-President Corazon Aquino, u għal raġunijiet storiċi, il-politika tal-gvern riedet tagħmel distinzjoni bejn il-Palazz Malacanan, ir-residenza uffiċjali tal-President, u Malacañang, l-uffiċċju tal-President.
Il-Palazz sar magħruf bħala d-dar tal-President Ferdinand u Imelda Marcos, li kienu l-aktar nies li għexu fih – mill-1965 sal-1986. Bħala first lady, is-Sinjura Marcos rat il-bini mill-ġdid tal-palazz skont il-gosti estravaganti tagħha. Bl-espansjoni li saret, ittieħed ukoll il-bini tal-Birrerija San Miguel. Wara l-protesti u l-irvell mill-istudenti, li waslu sal-gradi tal-palazz, fil-bidu tas-sebgħinijiet, ġiet dikjarata l-liġi marzjali u l-kumpless ingħalaq għall-pubbliku. Iżda meta l-President Marcos tneħħa mis-setgħa, il-kumpless imtela bin-nies tal-lokal u l-ġurnalisti internazzjonali setgħu juri l-ħajja lussuża li kienet qed tgħix fiha l-familja Marcos, kif ukoll il-kollezzjoni ta’ min jistmerrha, ta’ eluf ta’ żraben li kellha s-Sinjura Marcos.
Sala bil-bustijiet tad-diversi Presidenti
Sala li sservi bħala Mużew, l-aktar imfittxija mill-istranjieri f’Malacanang
Waħda mis-swali fil-Palazz Presidenzjali
Wieħed mill-kurituri fil-Palazz Presidenzjali Filippin
Dan kien l-Uffiċċju Eżekuttiv tal-President tal-Filippini. Jinsab fit-tieni sular tal-bini prinċipali tal-Palazz. L-iskrivanija Presidenjali hi l-istess waħda ta’ żmien il-Commonwealth tal-Filippini, wara li l- iskrivanija uffiċjali tal-Gvernatur Ġenerali Amerikan ittieħdet l-Amerika. L-iskrivanija preżenti nutżat minn żmien Manuel L. Quezon sa żmien Marcos. Fil-fatt kien minn hawn li Marcos iddikjara l-liġi marzjali
Min jissikka jaqsam: ta’ żagħżugħ kont fuq it-turretta tal-bejt naqra u rajt il-ħbula tal-inxir ta’ ommi merħija u deherli li kelli nissikkahom; hekk għamilt. Xi jumejn wara smajt xegħir u għajjat: kont naf x’ġara. Tlaqt baxx baxx għal mixja u dħalt lura bil-kwiet billejl.
Ir-riħ ġibed il-ħwejjeġ u l-lożor u billi ma kellhomx imlaħlaħ inqatgħu l-ħbula u mar kollox fl-art.
Jekk il-bniedem, int u jien ma tgħallimx jaqta’ jbiddel, ikollu xorta ta’ namra jew gost jispiċċa jitkisser u jitherra. Il-ġisem biex jinbena jrid il-mistrieħ u l-moħħ biex jieħu r-ruħ, irid iderri.
Għandek jew m’għandekx fiex tedha, ġnien, qasrija, kotba, logħob, mixi, taħdit, żjarat, safar, ma tistax tibqa’ għaddej għax teħtieġ il-bidla, il-frisk u n-nifs il-ġdid, iċ-ċaqliq. Jekk dan tafu u twettqu qiegħed sew imma jekk qed issir taf bih issa tħajjar iċċaqlaq, agħmel ħidma mhux tas-soltu.
Ħafna semgħu u waslu u laħqu fejn ħaddieħor anqas biss xamm u xħin tgħarbel ħajjithom issib li kienu jafu jqassmu.
It-tqassim iġib il-ġid u s-saħħa għax il-ġid tajjeb iwaqqaf u jkabbar. Għaliex taħseb fil-qedem in-nies kellhom il-villaġġatura; minn ta’ kuljum titlaq għal tas-sajf għax b’dak iċ-ċaqliq il-bniedem ma jimradx.
Għaliex iċ-ċajt għax mis-serjeta tidħol fit-tbissim u ta’ kuljum jiġi ġdid, ħelu, gustuż u pulit. Nhedha għax tibqa’ ċass.
Fil-gżejjer Maltin: Malta, Għawdex, Kemmuna, Kemmunetta, Filfla u l-Gżira ta’ Manwel issibhom ’l hemm u ’l hawn fit-toroq, fil-ġnub, fil-kantunieri, mal-ħitan tal-knisja jew każini, monumenti ta’ ġrajjiet u nies kollha b’xi kitba. Għall-bidu jkun hemm il-ħerqa, l-ħeġġa, l-ġbir tal-flus, it-twaqqif tal-monument, xi fjuri u mbagħad maż-żmien kollox jindera u jintesa jekk ukoll ma jsirx it-tiġrif.
Kull mafkar għandu storja u għalhekk sar hemm għal xi raġuni. Jekk Sindku ma jinteressax ruħu u jiġbor fil-kitba l-monumenti bir-ritratt u l-kitba tibqa’ l-ġebla u tispiċċa r-ruħ tal-ħidma tal-ġrajja.
Jekk is-Sindki jingħaqdu u jinġabru t-tifkiriet tal-monumenti u l-kitbiet tagħhom, il-qarrej jista’ jaqrahom fil-kwiet ta’ daru u jfittixhom u jsibhom u japprezzahom.
Jekk ma jkunx hemm nisġa ta’ ħsieb u kitba, l-ġrajja tar-raħal u belt tintilef u n-nies li ħadmu u stinkaw biex taw ġieħ il-ġens jibqgħu jindifnu fil-mixja taż-żmien.
Tkun żgħir u żagħżugħ mhux lakemm jinteressawk ta’ qablek. Meta jidħol iż-żmien taħsibha mod ieħor, ħerba mhux biss meta jinqerdu d-djar bil-bombi u jmutu nies bl-għargħar; ħerba hi wkoll meta timxi bla ruħ qalb nies qalbiena ta qablek li ħasbu għalik biex tgħix ħieles, u hekk għallinqas kun af bihom. Jekk is-Sindku mħabbat -ibda x-xogħol int !
minn Charles B. Spiteri
Il-bebbux li qed jintuża mis-salon imsemmi, u li bħalissa huma ħamsa, qed jiġu mitmugħin ħaxix organiku, fosthom karrotti, spinaċi, u ħxejjex Ġappuniżi. Minkejja li tinstema’ xi ftit stramba, din il-kura għal kontra x-xjuħija, mhix xi ħaġa ġdida. Hu magħruf li ntużat aktar minn 2,000 sena ilu.
Il-logħob għandu s-sehem tiegħu fis-saħħa, fil-moħħ u fis-soċjetà; logħob bil-kliem, iġelġel, jaqsam u jherri; l-agħar il-logħob bin-nies.
minn Charles B. Spiteri
This publication by the Foundation for Theological Studies, Malta, includes two studies written with great passion and expertise. Both are focused on the Holy Eucharist; one is by Revd Dr Hector Scerri, Director of the Theological Studies Foundation and Head of the Department of Dogmatic Theology at the University of Malta, the other is by Dr Joe Zammit Ciantar (a retired Senior Lecturer with the University of Malta).
Min jissikka jaqsam: ta’ żagħżugħ kont fuq it-turretta tal-bejt naqra u rajt il-ħbula tal-inxir ta’ ommi merħija u deherli li kelli nissikkahom; hekk għamilt. Xi jumejn wara smajt xegħir u għajjat: kont naf x’ġara. Tlaqt baxx baxx għal mixja u dħalt lura bil-kwiet billejl.
Fil-gżejjer Maltin: Malta, Għawdex, Kemmuna, Kemmunetta, Filfla u l-Gżira ta’ Manwel issibhom ’l hemm u ’l hawn fit-toroq, fil-ġnub, fil-kantunieri, mal-ħitan tal-knisja jew każini, monumenti ta’ ġrajjiet u nies kollha b’xi kitba. Għall-bidu jkun hemm il-ħerqa, l-ħeġġa, l-ġbir tal-flus, it-twaqqif tal-monument, xi fjuri u mbagħad maż-żmien kollox jindera u jintesa jekk ukoll ma jsirx it-tiġrif.