Page Status: Pending

Il-Palazz fuq stil Barokk ta’ Venaria Reale, inbena mid-dinastija Savoia ’il barra mill-belt ta’ Turin matul is-sekli 17 u 18. Meta Emmanuele- Filiberto, Duka ta’ Savoia, mexxa ’l-kapitali lejn Turin, fl-1562, beda sensiela vasta ta’ proġetti. Din il-ħidma tkompliet mis-suċċessuri tiegħu, biex juru l-kobor u l-qawwa tagħhom fit-tmexxija.

Fl-1659 sar il-proġett grandjuż tad-Duka Carlo Emanuele II, li bena post fiss għall-kaċċa, biex permezz tar-ritwali tal-kaċċa, ikun jista’ jiċċelebra l-kobor tad-Dukat. Għalhekk bena dan il-Palazz b’ħidma tant delikata li tqies bħala l-kuruna tal-kapitali Turin. Ix-xogħol f’Castellamonte, li beda fl-1659 intemm fl-1657 u kien jikkonsisti f’Villaġġ, il-Palazz Irjali u l-Ġonna. Dan kollu kien jestendi fuq art, f’qies ta’ madwar żewġ kilometri.

Sala Diana

F’nofs il-Villaġġ saret pjazza kwadra. Il-Palazz Irjali jinkludi żewġ ġonna u fin-nofs hemm is-Sala kbira dedikata lil Diana. Lejn in-Nofsinhar hemm l-istalel u l-kennels tal-klieb, waqt li fin-naħa tal-Punent hemm l-orangerie. Quddiem il-Villaġġ, tinsab il-Kappella ta’ Santu Rokku.

Il-qirda f’xi partijiet tal-palazz, kawżata mit-truppi Franċiżi ta’ Catinat fl-1693, kienet ir-raġuni għall-bidu ta’ proġett ġdid ta’ restawr (1699-1713). Fil-proġett tiegħu, Michelangelo Garove esprima r-referenza ġdida tal-Qorti ta’ Vittorio Amedeo II : Versailles. Iżda l-parti t’isfel biss tlestiet skont il-proġett ta’ dan l-arkitett. Il-parti ta’ fuq baqgħet kif kienet, minħabba l-mewt għal għarrieda ta’ Garove fl-1713.

Fl-1716, is-sit kien assenjat lil Filippo Juvarra. Hu ħadem fuq numru ta’ elementi prinċipali tal-bini: l-irranġar tal-bini użat għall-kaċċa, il-bini tal-Kappella Rjali u ħoloq ġnien wieħed quddiem il-Villaġġ.

Kappella San Uberto

Biex aktar joħroġ il-kobor ta’ dan l-ispazju, Juvarra għolla l-gallerija u fetaħ twieqi kbar. Ix-xogħol tiegħu kompla bejn l-1717 u l-1722, bit-tlestija tal-Kappella dedikata lil San Uberto. Il-bini ssejjaħ ‘L-Istalla l-Kbira’ jew ‘Orangerie’.

Il-Palazz kien ħa daqqa ta’ ħarta fis-seklu 19 meta ntuża bħala barracks, iżda minngħaxar snin ’l hawn saret ħidma biex terġa’ ġġibu fl-istat oriġinali. Dan ix-xogħol sewa 284 miljun dollaru Amerikan. Kien xogħol li kopra 200 acre ta’ ġonna u 860,000 pied kwadru ta’ padiljuni mimlijin bi stuccos u pittura.

L-inizjattiva sabet l-appoġġ tal-Unjoni Ewropea u twettqet mill-Ministeru tal-Wirt Kulturali u r-Reġjun ta’ Piemonte. Bħala proġett tqies bl-iktar wieħed importanti fir-riabilitazzjoni tal-assi kulturali fl-Ewropa.

B’kollox, il-bini monumentali għandu firxa ta’ 80,000 metru kwadru, bid-diversi estensjonijiet li saru, u jinkludu uħud mill-aqwa espressjonijiet tal-Barokk Ewropew: is-Sala l-kbira ta’ Diana, kapolavur tas-seklu 17 minnAmedeo di Castellamonte; il-Galleria Grande; il-Knisja, is-Serra taċ-?itru u l-Kumpless Prinċipali tal-Istalel, mibnija fis-seklu 18 mill-ġenju Filippo Juvarra.

Kumpless enormi

Meta wieħed jaraha mill-ajru, ir-Reggia di Venaria tinfirex f’kumpless sħiħ ta’ bini u parki ta’ 950,000 metru kwadru. Fiha ġnien ta’ 80 ettaru (wieħed mill-ikbar fl-Italja), il-Pixkerija l-Kbira, xmara artifiċjali li tesa’ ħdax il-miljun litru ta’ ilma, iċ-ċentru tal-belt storika, il-Borgo Castello u l-Cascina Rubbianetta, f’dominju fejn hemm siġar u kastelli li joħorġu mill-ħdura ta’ La Mandria park, li jinfirex fuq aktar minn6,000 ettaru.

Il-mużew li qed isir, qed ikun disinjat għall-okkażjoni li hi ippjanata għall-2011, li hi l-150 anniversarju mill-unifikazzjoni tal-Italja.

minn Charles B. Spiteri

Fl-Ingilterra nstab li tfal ta’ ħames snin qed jintbagħtu l-iskola bil-ħrieqi, u dan għax qatt ma ngħataw taħriġ biex jużaw WC. 

Rapport li sar apposta juri li numru qawwi ta’ ġenituri qed jonqsu milli jgħallmu lil uliedhom il-ħiliet bażiċi, tant li lanqas jagħrfu meta għandhom jirrikorru għad-WC. Minħabba f’hekk, l-għalliema qed jispiċċaw jgħinu lit-tfal ibiddlu ħwejjiġhom minflok jgħallmuhom is-suġġetti tal-iskola.

L-għaqda tal-għalliema tefgħet it-tort kollu tal-problema fuq l-ommijiet u l-missirijiet li ma jafux x’inhuma d-dmirijiet tal-ġenituri lejn uliedhom ċkejkin. Kollox beda wara stħarriġ fi 18-il klassi tal-iskola primarja, fejn instab li 24 tifel u tifla ma kinux jafu kif jużaw id-WC u għalhekk kienu għadhom jitlibbsu l-ħrieqi. Issa, l-komunità tas-Saħħa f’Kent qed titlob lill-infermiera tal-iskejjel, jippruvaw jgħallmu l-ħtiġiet bażiċi lit-tfal, qabel ma jibdew l-iskola, għax instab ukoll li ħafna ġenituri mhumiex jagħtu jixorbu lil uliedhom biex ikunu jistgħu jibqgħu indaf il-ġurnata kollha.

Barra minn hekk, is-soċjetà waslet f’livell fejn il-ġenituri tat-tfal żgħar lanqas jgħallmuhom jgħidu ‘jekk jogħġbok’ u ‘grazzi’. 

L-għalliema jsostnu li dawn huma manjieri li għandhom ikunu mgħallma mill-ġenituri nfushom, u jkun inutili li huma, min-naħa tagħhom jgħallmuhom kif iġibu ruħhom mal-mejda; kif jużaw l-imgħarfa, l-furketta u s-sikkina, meta la jafu jgħidu ‘grazzi’ u lanqas meta għandhom imorru d-WC.

Sue Palmer, awtriċi ta’ kotba fuq l-iżvilupp tat-tfal, issostni li t-tort totali għandu jinġarr mill-ġenituri, li għandhom isibu ħin jgħallmu l-ħwejjeġ bażiċi kollha lil uliedhom. Jekk dan ma jsirx, ħadd ma jista’ jistenna aħjar mit-tfal iż-żgħar. M’għandux ikun hemm ġenituri li jaħsbu li għax uliedhom ikunu l-iskola, l-għalliema għandhom iġorru r-responsabbiltà huma.

 

 

This publication by the Foundation for Theological Studies, Malta, includes two studies written with great passion and expertise. Both are focused on the Holy Eucharist; one is by Revd Dr Hector Scerri, Director of the Theological Studies Foundation and Head of the Department of Dogmatic Theology at the University of Malta, the other is by Dr Joe Zammit Ciantar (a retired Senior Lecturer with the University of Malta).

Scerri discusses the Eucharist as the witness-evoking viaticum: the Christian food for this earthly journey during which the faithful are called to act responsibly and show a prophetic solicitude to others. Participation in this Paschal sacrament of Christ’s love nourishes and strengthens Christians along the pilgrimage of this life, and instils within them the longing for eternal life.

The second study narrates the enormously interesting vicissitudes of the hymn and assesses its exegesis. This is the only extensive and comprehensive study ever of Dun Karm’s spiritually impressive hymn. Zammit Ciantar has been researching on the hymn for these last 22 years. This contribution is profusely illustrated and includes an appendix with reproductions of photos and printed material related to both of the International Eucharistic Congress and the Eucharistic hymn. Some marvellous visual material is appearing for the first time and should arouse the interest of all avid Melitensia collectors.

Dun Karm Psaila – Malta’s national poet – wrote the lyrics for the Eucharistic hymn, ‘Inno Eucaristico’ (later more popularly known as and entitled ‘T’Adoriam, Ostia Divina’) for the celebrations connected with the XXIVth International Eucharistic Congress held in Malta in April 1913. The hymn was set to music by Maestro Giuseppe Caruana.

The hymn’s melody and lyrics must have left such a deep impression on the participants and were taken home by many of the foreign dignitaries present for the Congress. The lyrics were eventually adopted, translated, and sung in many countries outside Malta. It seems that it was these words – so highly expressive of Divine Love in the sacrament of the Holy Eucharist – that have made the hymn so popular and, a hundred years later, are still sung in churches and during Religious celebrations in Europe, Australia, the United States of America, Canada, and Brasil.

In his foreword to these studies, Mgr Mario Grech, Bishop of Gozo (Malta), invites the readers to let themselves be accompanied by the competent authors who reflect upon the Eucharist, the fountain and summit of Christian life … ‘To those who are spiritual shepherds or involved in the liturgical animation of their communities, these pages must provoke and constitute a challenge to ask whether our liturgies authentically-lived participative celebrations, and an occasion to reflect on the quality and contents that distinguish a sacred hymn from any other musical composition.’

To get a copy of this publication, click here.

HECTOR SCERRI, a priest of the Archdiocese of Malta, graduated in theology at the University of Malta and the Pontifical Gregorian University, Rome. He is Head of the Department of Fundamental and Dogmatic Theology, University of Malta, Director of the Foundation for Theological Studies and President of the Theological Commission and the Ecumenical Commission, Malta. He is the author of a large number of scholarly articles and books, and is a member of various international theological societies.

JOE ZAMMIT CIANTAR, a graduate of the University of Malta, is a retired Senior Lecturer in the Department of Maltese, University of Malta Junior College. A member of the International Committee of Onomastic Sciences of Belgium, the International Society of Dialectologists and Geolinguists, and of the editorial board of Atlas Linguarum Europae of Firenze. He authored several scholarly papers published in local and foreign journals, and a number of books, including The Placenames of the Coast of Gozo (Malta) (Malta, 2000) and Il-Priedki bil-Malti ta’ Ignazio Saverio Mifsud (Malta, 2008).

Il-Palazz Malacañang, jew kif hu magħruf il-Palazz Malacañan, hu r-residenza uffiċjali tal-President tal-Filippini. Il-palazz jinsab fin-naħa ta’ fuq tax-xatt tax-Xmara Pasig f’Manila. Il-kelma ‘Malacañang’ hi referenza għall-amministrazzjoni tal-President jew il-fergħa Eżekuttiva. Illum, il-kumpless jikkonsisti fil-Palazz innifsu; is-sala Bonifacio (li qabel kienet tintuża bħala d-dar tal-mistednin) użata minn Ferdinand E. Marcos u wara mis-suċċessur Corazon C. Aquino bħala l-uffiċċju tagħha u minn Joseph Ejercito Estrada bħala residenza; is-Sala Kalayaan (qabel il-bini eżekuttiv mibni fi żmien l-amministrazzjoni Amerikana); is-Sala Mabini (il-bini tal-Amministrazzjoni) u l-Bini Eżekuttiv Ġdid (mibni mill-President Aquino) kif ukoll binjiet oħra żgħar.

Dar tal-mistrieħ

Faċċata tax-xmara hemm il-Malacañang Park, li jikkonsisti f’golf course, park, kmamar għall-gwardja presidenzjali kif ukoll dar tal-mistrieħ għall-president (Bahay Pangarap) u sala tar-rikreazzjoni mibnija fl-aqwa żmien tal-Commonwealth.

Il-kmamar statali u storiċi qajla jkunu miftuħin għall-pubbliku, għalkemm fiż-żmien ta’ qabel Marcos, speċjalment matul il-ħakma ta’ Ramon Magsaysay, il-Palazz kien jinżamm magħluq u mgħasses b’mod qawwi l-aktar fi żmien ta’ taqlib politiku. Dan peress li kulmin jipprotesta kien jinġabar tul Triq Mendiola u juri fehmtu kontra l-Gvern.

L-etimoloġija uffiċjali għall-isem ta’ dan il-palazz tmur lura għall-1930 u jingħad li ġej mill-frażi Tagalog may lakan diyan, li tfisser “hemmhekk hemm bniedem nobbli”. Kollu hu minnu, għax qabel ma l-Palazz beda jservi bħala r-residenza tal-Kap Eżekuttiv tan-nazzjon, kien id-dar ta’ merkant Spanjol sinjur ferm.

Min-naħa l-oħra l-Ispanjoli jgħidu li l-isem hu ġej minn ‘Mamalakaya’; għas-sajjieda li fl-antik kienu jifirxu l-qabda tagħhom, fil-kisra tax-xmara fejn illum hemm il-Palazz.

Fl-Intramuros

Hu x’inhu l-oriġini, ħadd ma jmeri li l-kelma Malacañang hi Spanjola.

Qabel l-indipendenza ta’ Spanja l-Ġdida, mnejn il-Filippini kienu ggvernati, il-Ġeneral Spanjol u wara l-Ġeneral tal-Filippini, kienu joqogħdu bid-dar fil-belt magħluqa Intramuros f’Manila. Iżda damu hemm biss sa ma terremot waqqa l-Palazz tal-Gvernatur (Palacio del Gobernador) fl-1869. Minn dak iż-żmien, il-Palazz Malacañang, dar tas-sajf, oriġinarjament mibnija fl-1802 mill-aristokratiku Spanjol Don Luis Rocha, li mbagħad xtraha uffiċjal u wara nxtrat mill-istat, saret ir-residenza temporanja tal-Gvernaturi Ġenerali. L-ewwel Gvernatur Spanjol li okkupa l-Palazz Maolacanang kien il-Gvernatur Ġenerali Rafael de Echague y Bermingham, li qabel kien gvernatur ta’ Puerto Rico.

Meta l-Filippini waqgħu taħt il-ħakma Amerikana wara l-gwerra Spanjola-Amerikana, il-Palazz Malacañang sar ir-residenza tal-Gvernatur Ġeneralil Amerikan. Kien William Howard Taft, li fl-1900 sar l-ewwel Gvernatur Ċivili Amerikan li mar joqgħod fil-Palazz. Fi żmienu l-Palazz tkabbar u wara żdied bini eżekuttiv mill-Gvernaturi Ġenerali Francis Burton Harrison u Dwight Davis.

Okkupazzjoni Filippina

Meta fil-15 ta’ Novembru, 1935 twaqqaf il-Commonwealth tal-Filippini, il-bini għadda f’idejn il-President tal-pajjiż. L-ewwel President tal-Filippini li okkupah kien Manuel L. Quezon. Minn dakinhar ’l hawn il-Palazz baqa’ jinżamm bħala r-residenza uffiċjali tal-President.

Hekk kif Ramon Magsaysay laħaq President ħareġ ordni eżekuttiva biex bidel l-isem minn Malacañang Palace għal Malacañang: Ir-Residenza tal-President tal-Filippini. Dan l-isem qabad malajr u nżamm sa ma ġie abbandunat informalment mill-amministrazzjoni Marcos.

Matul l-amministrazzjoni tal-President Corazon Aquino, u għal raġunijiet storiċi, il-politika tal-gvern riedet tagħmel distinzjoni bejn il-Palazz Malacanan, ir-residenza uffiċjali tal-President, u Malacañang, l-uffiċċju tal-President.

Il-Palazz sar magħruf bħala d-dar tal-President Ferdinand u Imelda Marcos, li kienu l-aktar nies li għexu fih – mill-1965 sal-1986. Bħala first lady, is-Sinjura Marcos rat il-bini mill-ġdid tal-palazz skont il-gosti estravaganti tagħha. Bl-espansjoni li saret, ittieħed ukoll il-bini tal-Birrerija San Miguel. Wara l-protesti u l-irvell mill-istudenti, li waslu sal-gradi tal-palazz, fil-bidu tas-sebgħinijiet, ġiet dikjarata l-liġi marzjali u l-kumpless ingħalaq għall-pubbliku. Iżda meta l-President Marcos tneħħa mis-setgħa, il-kumpless imtela bin-nies tal-lokal u l-ġurnalisti internazzjonali setgħu juri l-ħajja lussuża li kienet qed tgħix fiha l-familja Marcos, kif ukoll il-kollezzjoni ta’ min jistmerrha, ta’ eluf ta’ żraben li kellha s-Sinjura Marcos.

Il-Palazz Presidenzjali f’Ateni, il-Greċja, hu r-residenza uffiċjali tal-President tar-Repubblika Ellenika. Qabel kien iservi bħala l-Palazz Irjali u dan dam hekk sa ma permezz ta’ referendum fl-1974, tneħħiet il-monarkija.

Id-deċiżjoni li jinbena l-bini li llum iservi bħala d-dar Presidenzjali ttieħdet fl-1868. Dik is-sena twieled Kostantinu, bin Ġorġ I, u eredi tat-tron. L-istat Grieg qatagħha li jippreżentalu dar privata għal meta jilħaq l-età tiegħu.

Wieħed u għoxrin sena wara, meta Kostantinu żżewweġ lil Sophia, Prinċipessa tal-Hohenzollern, l-istat qabel li jinbena l-palazz għall-Prinċep eredi, u sar magħruf bħala Enst Ziller. Il-bini beda fl-1891 u tlesta sitt snin wara fl-1897.

Nar qerried

Lejlet il-Milied tal-1909, in-nar qered parti kbira mill-Palazz Irjali (illum użat mill-Parlament) bir-riżultat li temporanjament, beda jintuża bħala r-residenza tal-familja rjali. Wara l-assassinar ta’ Ġorġ I fl-1913, u l-inkurunazzjoni ta’ Kostantinu, il-Palazz tal-Prinċep eredi, finalment sar ir-residenza rjali.

L-użu tal-bini bħala Palazz waqaf fl-1924, meta l-monarkija twarrbet għal kollox u l-pajjiż ġie dikjarat Repubblika. Imbagħad intuża bħala dar Presidenzjali sal-1935 sa mal-monarkija reġgħet ġiet restawrata u r-Re rritorna f’pajjiżu. Mill-1974, ġiet restawrata wkoll id-demokrazija wara seba’ snin ta’ dittatura militari u l-bini ntuża bħala dar Presidenzjali u residenza għall-President tal-ġurnata.

Sal-aħħar snin tas-seklu dsatax, l-art li fuqha nbniet id-dar Presidenzjali kienet meqjusa bħala ’l-barra mil-limiti tal-belt. Fuq in-naħa tal-Lvant tagħha kien hemm il-Palazz Irjali. Wara dak, kien hemm biss għelieqi u rziezet żgħar. F’dak il-perijodu, l-uniċI bini li kien jidher fuq il-mapep, kienu d-dar tad-Dukessa ta’ Plaisance (magħrufa bħala Ilissia u llum fiha l-Mużew Biżantin) u l-Monasteru Petraki, li t-tnejn inbnew fl-inħawi tal-kampanja, ’il bogħod miċ-ċentru tal-belt.

Għarfien limitat

L-għarfien limitat għall-inħawi f’dak iż-żmien, jista’ jidher mill-fatt li fl-1854, fuq l-istess art kien hemm orfanatrofju tal-bniet (li m’għadux jeżisti). Barra minhekk, l-art matul Vjal Kifissias (illum magħrufa bħala Vjal Vasilissis Sofias) ukoll baqgħet mhux mibnija u l-istat kien mistenni jibni fuqha, bini ministerjali.

Fil-bidu tal-1870 l-Istat ippermetta l-bejgħ tal-art lil individwi privati, li wassal għall-bini ta’ djar għall-familji għonja ta’ Ateni. Lejn l-1890, l-arkitett Ernst Ziller ingħata l-kummissjoni li jibni l-Palazz għall-Prinċep eredi. Ziller kien l-arkitett uffiċjali tal-Qorti taħt ir-Re Ġorġ I u ddisinja madwar 700 binja mal-Grecja kollha, kemm dawk uffiċjali kif ukoll għall-użu privat.

Ġnien ornamentali

Mat-tlestija tal-Palazz fl-1897 u l-bini ta’ Triq Herodou Attikou, il-Palazz tal-Prinċep ġie mdawwar bi ġnien ornamentali kbir. L-għażla tal-pjanti aktarx li tħalliet f’idejn xi speċjalist Grieg, peress li ħafna mis-siġar huma Griegi.

Sa mill-bidu, il-ġnien kien maqsum f’żewġ partijiet kbar, minħabba li t-triq mhix dritta. Il-Palazz jinsab fl-ogħla parti u quddiemu hemm il-ġnien li sar fuq stil Franċiż.

Peress li dan kien se jkun palazz għall-Prinċep eredi, ma sarux swali tal-ballu kbar, peress li twemmen li dawn kellhom ikunu biss fil-Palazz Irjali l-antik. Għalhekk, meta l-palazz sar ir-residenza ewlenija rjali, kienet meħtieġa sala tal-ballu kbira.
Fl-1909, Ziller reġa’ tqabbad jiddisinja estensjoni li kienet tintuża bħala sala tal-ballu u li llum hi magħrufa bħala s-Sala tal-Kredenzjali.

L-ikbar kamra

Estensjoni oħra kienet meħtieġa meta l-Prinċipessa Sophia tal-Greċja, bint ir-Re Pawlu u r-Reġina Frederika, tgħarrset lill-Prinċep Don Juan Carlos I ta’ Spanja (illum Re u Reġina ta’ Spanja). Kien fl-1962, li r-Re ikkummissjona lill-arkitett Alexander Baltatzis biex jiddisinja żieda li kellha tkun l-ikbar kamra li hemm fil-palazz illum, u li hi magħrufa bħala r-Reception Hall.

Illum, bil-belt ta’ Ateni testendi u bosta mili kwadri, id-dar Presidenzjali tinsab eżattament fiċ-ċentru tal-kapitali, maġenb il-Ġnien Nazzjonali u l-Parlament.

Triq Herodou Attikou, fejn jinsab dan il-bini Presidenzjali, mhux biss hi waħda mill-aktar triqat sbieħ tal-belt, iżda hi msawra bil-ħajja politika u soċjali tal-Greċja, peress li fl-istess post hemm il-bini Maximou, fejn il-Prim Ministru Grieg għandu l-uffiċċju tiegħu. Id-dar Presidenzjali bil-ġnien li fiha, għandha firxa ta’ madwar 27,000 metru kwadru.

Sa min-nofs is-snin sebgħin, il-President jorganizza riċeviment kull 24 ta’ Lulju biex ifakkar ir-restawr tad-demokrazija. Għal dan ir-riċeviment ikunu mistednin l-irjus politiċi, miliari, il-mexxejja akkademiċ tal-pajjiż u wkoll rappreżentanti tal-midja u organizzazzjonijiet oħra.

IL-ĠIMGĦA fiha sebat ijiem. Kull jum tal-ġimgħa f’xi raħal jew xi belt f’Malta issib li hemm il-Monti: bejjiegħa li jarmaw kmieni filgħodu u jbigħu u jaqilgħu u wara tant sigħat iżarmaw u jdabbru rashom.

Ikun hemm gost tiġri ’l hemm u ’l hawn u wkoll jekk ma tixtrix, tifraħ tara oġġetti tal-logħob, ta’ ħtieġa, ta’ gost. Tqabbel il-prezzijiet, mhux bilfors ikunu l-irħas, imma jekk togħġbok u teħtieġ, tixtri u aktarx titlaq bla niket.

Jekk ma tkunx midħla tas-suq u ma tafx il-jiem bl-amment, tkun taf wara li jispiċċa mit-tilqit tal-karti u kartun u żibel ieħor. Jekk aħna ġens nadif u l-mara Maltija kburija li darha xummiema, għaliex wara s-suq ikun hemm iż-żibel ?

Int li tixtri, ħu ħsieb armi f’laned xierqa u mhux fl-art, u int li tbigħ ħu ħsieb li r-roqgħa tiegħek, li tħares b’tant ħeġġa, żżomma nadifa . Xi tgħid kieku flokok issib lill-ħaddieħor ibigħ, ara kemm taqla’ paroli u kustjonijiet. Qis li jkollok borża u r-rimi fit-taqsima tiegħek imur kollu hemm.

Wara kull Monti tara kenniesa jnaddfu u jiġbru kemm fis-sħana u kemm fil-kesħa; x-xogħol isir dejjem. Sew li kull Sindku u Kunsilliera tal-post jagħtu daqqa t’għajn u jaraw li jkun hemm l-indafa.

Int li qed taqra u ma tersaqx lejn suq, ma jfissirx li ma tieħux ħsieb li beltek, raħlek tkun bla ħmieġ. Min ma jagħtix każ id-deni f’ġaru jiġi f’daru.

Monti tajjeb, suq nadif !  

minn Charles B. Spiteri

Darba, Kristu kien qal lid-dixxipli tiegħu li ‘hu aktar faċli għal ġemel li jgħaddi minn għajn ta’ labra, milli għal raġel sinjur li jidħol fis-Saltna ta’ Alla.’ Issa, artist Russu ħa din l-isfida biblika b’mod litterali, u rnexxielu jdaħħal sebgħa minn dawn l-annimali – u tliet siġriet tal-palm – f’ras labra tal-ħjata.

L-artist hu l-minjaturist Nikolai Aldunin, ta’ 56 sena, li jagħmel dan ix-xogħol, biex skont hu jittestja kemm idejh għadhom sodi. Hu jwettaq l-arti tiegħu fl-appartament li għandu f’Moska.  L-artiġjanat tiegħu tant hu ċkejken li jagħmel użu minn mikroskopju li għandu 28 sena, u l-għodod li juża jinkludu s-superglue, siringi u toothpicks.

Aludin jgħid li minn dejjem ispiratu l-leġġenda Russa fuq Levsha, artiġjan xellugi, li tant kien kapaċi, li kellu l-ħila jqiegħed in-nagħal fuq baqqa. Għalhekk, hu ttanta jagħmel xogħlijiet ċkejknin u rnexxielu. Iżda jirrakkonta li mhux kollox jiġih sew. Darba, ffrustra ruħu bil-kbir. Kien qed jaħdem rifle f’ċokon enormi u tilef il-parti ta’ wara tagħha. Kien ilu jaħdmiha ġimagħtejn.

Wara li poġġa bilqiegħda, pejjep sigarett u kkalma, qatagħha li jerġa’ jibdieha mill-ġdid. Qal: “Biex tagħmel dawn l-affarijiet ma tistax tkun irrabjat, għax tkun trid twettaq dak kollu li ruħek tiddetta lil idejk.”

Joseph Henry Abela, Qassis

Sabiħ itektek għaddej bil-waqt magħdud. Qatt ma jieqaf, qatt ma jxellef bħal moħriet jiftaħ il-qlub. Jekk qatt taħseb li tirbaħlu jew tmejlu u tbattih, ħażin jgħarralek għax saħħtu ma tmur qatt.

Int torqod u tqum, taħdem u tistrieħ, tiekol, tlablab, titlewwem u tgħaddi ż-żmien sabiħ imma hu bla nifs itektek jiġbor kull sekonda bla ma jieqaf, bla jistrieħ. Xi darba għalik jieqaf meta inti ma tibqax imma għall-oħrajn jibqa’ jaqdef fuq ħalel minn dawk il-kbar.

Mhux aħjar titgħallem tqassam u tifraħ li hemm il-ħin, mhux aħjar iżżur il-ġonna u tqatta’ l-ħin mal-maħbubin. Għax għad tħares barra u tgħid kemm stajt għext aħjar, ħabbejt lil min ħabni u ħallejt id-dinja aħjar.

Bil-għaġla u bil-fixla ibda ħidma ma toħroġ sew. Aħjar bil-mod u sewwa u tasal fejn tixtieq qawwi u sħiħ. Jekk titgħallem tiekol tajjeb u ttiegħem bil-galbu u sew ikollok is-saħħa u l-mard ibewweġ tassew.

Tħallix l-arloġġ imexxi; se jibqa’ jdur, agħraf kif tgħix ħajtek ta’ kuljum, strieħ, aħdem, ħobb kif tista’ biex meta l-aħħar tokk idoqq, int tgħid għall-erwieħ kollox għamilt, issa nista’ mmur bil-kwiet. Saħħa arloġġ; għext ħajti !

Inti u jien u oħrajn nidraw; ġrajjiet jieħdu sura, xebħ u maż-żmien jintesew jew il-moħħ jibda jerħi jew jidħlu tibdiliet f’qalbna u kollox joqgħod, nies imutu, oħrajn jitwieldu, uħud jiżżewġu, l-ħafna jinfirdu u dawn huma l-aħbarijiet miktubin jew mtennin. Iżda ġrajja li tmiss lilna u ġġelġilna hu l-waħx; vojt; battal li jaħkimna u jiżmaga l-ġogi ta’ moħħna.

Hawn min jibża’ mill-wirdien, oħrajn mill-ġrieden, oħrajn mil-lejl, oħrajn mil-ċimiterji, uħud mill-eżamijiet, mill-mewt, mill-isptar, mix-xjuħija, mill-qerq jew li jibdlek: ma jibqax iħobb lilek jew li tispiċċa bla flus jew f’ilsien in-nies. Il-waħx jaqbdek mingħajr ma taf kif u m’għandekx ħakma fuqu.

L-ewwel ma trid tagħmel hu li tibda tidħol bil-mod il mod fit-taħbila ta’ qalbek u tara bil-għajnuna ta’ mħarreġ x’tostor il-moħba ta’ qalbek: ħolm it-tfulija, tiġrib ta’ tbatija, uġigħ mistur.

Jekk ikollok ħbiberija aħħarija bniedem, bniedma li tista’ tferra’ miegħu jew magħha, tintebaħ li int u ssensel ħsibijietek jibdew itiru d-dellijiet u li iħirsu tibda ssaffa il-qalb u dak il-waħx li kien jitilfek minn sensieq issa dab, ma’ baqax. Għax waħx hu meta ma tafx fejn se taqbad tagħti rasek, meta ċ-ċappetti ta’ ħajtek, flus, imħabba, ħsieb, saħħa, kumdità jibdew iċedu. Imma jekk tbiddel ħajtek minn ġewwa kuljum ebda waħx ma jaħkmek.  

minn Charles B. Spiteri

Mara li riedet tirqaq tenfasizza li l-fatt li naqset tal-piż tagħha tafu lis-sistemi Eġizzjani antiki. 

Tina Oliver, ta’ 44 sena, li taħdem bħala parrukkiera, tħajret tnaqqas minn piżha wara li qagħdet tikkunsidra ritratt tagħha, tiżen 19-il stone u tilbes ħwejjeg ta’ qies 26.

Dak ir-ritratt, flimkien mat-twissija mit-tabib tagħha li setgħet issir dijabetika jekk tkompli tiekol bl-addoċċ, kienu l-qasba li qasmet dahar il-ġemel.  B’hekk investiet b’xi ħaġa li għenitha tnaqqas tmien stones fil-piż u tibda tilbes ħwejjeġ b’qies 9. Dan kollu għamlitu permezz ta’ spaga!

Xtrat dik li jgħidulha Malory Band slimming aid – spaga li tintrabat mal-qadd, li ma tippermettilekx tiekol iżżejjed u li tiqsar kull meta jonqos il-piż – u bdiet timxi mas-Slimming World plan. Tgħid li qabel ippruvat kull dieta immaġinabbli u ma rnexxietx. Iżda b’din is-sistema niżlet għal 19-il stone u mbagħad għal ħdax u l-qisien tal-ħwejjeġ niżlu minn 28 għal qies 10.

Hi żvelat li: “Sa Settembru li għadda, tant kont ħoxna li qajla stajt noqgħod fuq riġlejja u kelli niġġieled miegħi innifsi biex inkompli bix-xogħol tiegħi. Wara li eżaminajt ritratt tiegħi stess quddiem il-pastini… għedt daqshekk!”

F’Ottubru li għadda Tina kellha riżultati mediċi ħżiena u t-tabib qalilha li riedet tara x’tagħmel. Snienha tħassrulha wkoll, mis-snin li għamel tmeċlaq il-ħelu, pastini, takeaways u ċikkulata. Kellha Boby Mass Index ta’ 43.  Imbagħad, ħabiba qaltilha fuq il-Malory Band, li l-Eġizzjani kienu jużaw biex inaqqsu qaddhom u jerġgħu għall-forma ta’ qabel it-twelid tat-trabi. Hi speċi ta’ spaga.  Tintrabat madwar il-qadd u l-ħin kollu tfakkar lil min jilbisha, joqgħod attent x’jiekol, għax mal-ikel, tissikka.
Tina ppruvata u tgħid li salvatilha ħajjitha. Ġegħlitha tirrealizza wkoll li l-ikel mhux dak li kienet drat taħtaf biex tkompli għaddejja bix-xogħol tagħha.

Illum, li naqset u għandha dehra ferm attraenti, issib nies li jafuha, li jwaqqfuha u jistaqsuha x’għamlet. Qed tħossha ferħana u ferm aktar b’saħħitha. “Dari qajla stajt nimxi u l-mixja tiegħi kienet tkun il-ħarġa bil-kelb. Illum tgħid li tista’ niġri għaxar kilometri bla ma nieqaf u qed nistenna li nieħu sehem fil-Great North Run.”

Mal-bdil f’suritha, Tina bidlet ukoll id-drawwiet tagħha. Issa qed tieħu l-porridge jew muesli għall-kolazzjon, frott, yoghurt u salad għall-ikla ta’ nofisnhar u biċċa tiġieġa u ħaxix, filgħaxija.