Page Status: Pending

Rota ta’ rota iddur b’vireg irqaq qrib xulxin u b’saħħithom. Tapit ta’ taraġ iżomm bil-vireg, bla vireg fit-tapit tiżloq u titfixkel. Bil-vireg sar is-swat ta’ Kristu; tawh bihom. Il-virga tkun tal-kanonku fil-purċissjoni: turi s-setta.

Kull ħaġa fil-ħajja hi bħal virga, tinqeda biha jew għall-ġid jew għad-denni. Ilsienek, mġiebtek, sewqan, żjarat, xiri ta’ art u fejn, kitba, għajdut u xnigħat.  Jekk il-moħħ ma jkunx f’siktu u jġarrab ħsara u tkun għada ma għaditx, allura l-għemil immur żmerċ: bħal virga tixxejjer bla galbu.

Sbieħ il-vireg f’posthom; għandhom użu,  żgħar u b’saħħithom. Il-bniedem l-istess waħdu ċkejken imma flimkien ma’ oħrajn jikber u jissaħħah.

Darba gvernatur ta’ Malta wara t-tieni gwerra dinjija kien hemm munzell daqshiex ta’ ġebel mkisser. Qal lin-nies li jaħdmu miegħu ġewwa Sant Anġlu “Jekk kull darba li jgħaddu minn hemm jaqbdu ġebla u jressquha band’ oħra, dan il-ġebel kollu jitwarrab bil-mod u bla tbatija.”

Jekk tħares lejn il-ħidma f’daqqa waħda tegħja u taqta’ qalbek. Jekk tqasama bil-mod tirnexxi.

Inti Virga? – u jekk virga tagħti sehmek biex ir-rota tal-ħajja iddur.  Agħti daqqa ta’ għajn u ara intix virga mkissra, għax inkella ma treġġix. Element ċkejken u b’ saħħtu jarmi s-saħħa flimkien imma waħdu jew mkisser ibati. Heqq!

Joseph Henry Abela, Qassis

Neħodha jew ma noħodhiex, inġemma’ jew inqanċeċ, nistenna jew inħaffef. Meta t-tabib jgħidlek tieħu btala, aktarx tkun iddawwart u l-moħħ u l-ġisem mhux se jinqdew bil-waqfien tax-xogħol tas-soltu.

Meta tkun b’saħħtek tagħraf tieqaf u  wara terġa’ lura għall-ħidma b’saħħtek u frisk.

Il-mistrieħ mhux talli mhux żmien moħli, iżda hu l-mutur tal-ħajja. Min ma jagħrafx dan ir-ritmu ħa falza stikka u wara ħidma bla ħniena spiċċa b’pilloli żejda, nervi u burdati tal-waħx.

Il-ġisem bħal lastku, ma tistax tisforza żżejjed għax kollox ifaqqa’. Bil-mistrieħ, btala, jidħlu ddejat ġodda, truf, ħbiberiji u filwaqt li ħaddieħor jċedi mat-triq, inti tibqa’ sejjer. Ara min irnexxa kif ġab ruħu, ħadem, ħabrek u straħħ.

Xogħol bla waqfien iġġennina u ma jħalliniex nirraġġunaw. Ħu l-btala u għatija lil ħaddieħor. Jekk min jaħdem miegħek ma jieħux il-mistrieh ma jistgħax jagħti l-aħjar imma jċeddi.  Minħabba fih ikollok tpatti għalih int għal xogħlu.  Issa li naqqas, il-ħidma tiegħu rrid jagħmlu ħaddieħor.28. BTALA

Neħodha jew ma noħodhiex, nġemma jew nqanċeċ, nistenna jew nħaffef. Meta t-tabib jgħidlek tiegħu btala, aktarx tkun iddawwart u l-moħħ u l-ġisem mhux se jinqdew bil-waqfien tax-xogħol tas-soltu.

Meta tkun b’saħħtek tagħraf tieqaf u wara terġa’ lura għal ħidma b’saħħtek u frisk.
Il-mistrieħ mhux talli mhux żmien moħli, imma hu l-mutur tal-ħajja. Min ma jgħarafx dan ir-ritmu ħa falza stikka u wara ħidmu bla ħniena spiċċa b’pilloli żejda, nervi u burdati tal-waħx.

Il-ġisem bħal lastku, ma tistax tisforza żżejjed għax kollox ifaqqa’. Bil-mistrieħ, btala, jidħlu ddejat ġodda, truf, ħbiberiji u filwaqt li ħaddieħor jċedi mat-triq, inti tibqa’ sejjer. Ara min irnexxa kif ġab ruħu, ħadem, ħabrek u straħħ.

Xogħol bla waqfien iġġennina u ma jħalliniex nirraġġunaw. Ħu l-btala u għatija lil ħaddieħor. Jekk min jaħdem miegħek ma jieħux il-mistrieh ma jistgħax jagħti l-aħjar imma jċeddi. Minħabba fih ikollok tpatti għalih int għal xogħlu. Issa li naqqas, il-ħidma tiegħu rrid jagħmlu ħaddieħor.  

Minn Charles B. Spiteri

Żwieġ hieni jrid jinbena fuq iż-żonqor u mhux fuq ir-ramel

Huma bosta dawk ix-xtajtiet li nibbtu xrar l-imħabba fost il-koppji Maltin tal-bieraħ imbiegħed. Għal Frans Portelli u Miriam neè Grech, din il-ħaġa ma kinitx eċċezzjoni. Il-familja tal-wieħed u dik tal-oħra kellhom villeġġatura San Pawl il-Baħar u kienu joqogħdu kantuniera wara xulxin.

Bħala żgħażagħ kienu jiltaqgħu ġuvintur u xebbiet fl-għaxijiet sajfin iżda Frans u Miriam ma kinux jitkellmu bejniethom. Tant li Frans kien imur jgħum f’Thalasseljin waqt li Miriam kienet tmur tax-Xama’. Darba, ħabib ta’ Frans qallu biex imur jgħum miegħu tax-Xama’. Mar jgħum hemm tax-Xama’ u ra lil Miriam tgħum dik in-naħa.

F’ħin minnhom, il-ballun ta’ Frans mar ’il bogħod, fejn kienet qed tgħum Miriam. Sejħilha b’isimha, u talabha titfagħhulu lura. Miriam inġibdet ftit u qadet għaliha, li Frans għajtilha b’isimha, għax qalet li ma kinitx tafu. Madankollu, dak il-fatt ressaqhom kemmxejn lejn xulxin… u bdew jinnamraw.

Missirijiet ta’ dixxiplina

Lill-ġenituri tagħhom ma qalulhom b’xejn, għax kemm missier Frans, kif ukoll missier Miriam, kienu ta’ dixxiplina mhux ħażin u ma tantx kienu jaċċettaw namur minn uliedhom.

Frans kien iż-żgħir mis-sitt itfal – erba’ subien u żewġt ibniet – li kellhom Conċetta u Frank. Miriam kienet il-kbira mill-erba’ aħwa – tlett ibniet u tifel, tal-koppja Lily u Feliċ.

Iżda ma damx ma kien hemm xi ħadd li fesfes f’widnejn il-ġenituri tat-tnejn bin-namur ta’ uliedhom. Dak iż-żmien, Frans u Miriam kienu waslu fit-tmiem tal-iskola sekondarja tagħhom, għax Frans kellu 18 u Miriam, 17-il sena.
In-namur tagħhom kien jikkonsisti filli filgħaxijiet, mal-ħbieb l-oħra tat-triq, kienu jintasbu fuq ċint u joqogħdu maġenb xulxin. Meta jilmħu lil xi ħadd mill-ġenituri resqin, kienu jaqbżu ċ-ċint.

L-aktar li kien joħroġ jittawwal lil Miriam, kien missierha. Frans u martu jirrakkukntaw li anki meta bħala grupp kienu jmorru jgħumu, missierha kien jinżel fix-xatt biex jara jarahiex. Iżda huma kienu joħorġu jgħumu ’l barra.

Aċċettazzjoni

Maż-żmien kemm il-ġenituri ta’ Frans kif ukoll dawk ta’ Miriam aċċettaw li uliedhom ikellmu lil xulxin bi skop ta’ żwieġ. U missier Frans ma kienx jippermettilhom joħorġu weħidhom. Ried li meta jmorru xi mkien, ikollhom chaperone.

Fl-1 ta’ April, 1956, Frans u Miriam ħadu ċ-ċrieket tal-għerusija. Berikhomlhom, Dun Mattew Chircop, Kappillan tal-Ħamrun. Peress li kien għadu kif miet iz-ziju ta’ Miriam, kellhom riċeviment żgħir.

Fl-istess żmien, Frans kien jaħdem mal-War Damage Commission u ħbiebu tax-xogħol ma ridux jemmnuh li se jitgħarras. Emmnu li kienet xi ċajta tal-ewwel ta’ April.

Frans isemmi li bħala souvenir kienu qassmu santa, li tirrappreżenta t-Tieġ ta’ Kana. Kelinu Caruana, ħabib u kollega fil-post tax-xogħol ta’ Frans, u li kien President tal-Azzjoni Kattolika, talbu jagħtih santa żejda biex jagħtiha lil qassis żagħżugħ li kien se jibda moviment tal-għarajjes f’Malta. Kien Dun Charles Vella.

Tnedija tal-Moviment ta’ Kana

F’Jannar ta’ dik is-sena , tnieda l-Moviment ta’ Kana mill-E.T. Arċisqof Mikiel Gonzi. Miriam lemħet avviż fil-gazzetta biex l-għarajjes jattendu. Hi xtaqet tattendi u l-ewwel qalet lil Frans u wara lill-ġenituri tat-tnejn. Dawn mhux talli qablu li uliedhom jattendu, iżda ħeġġewhom imorru. Dik il-laqgħa saret fil-Lukanda Phoenicia, li kienet imballata bin-nies.

F’Ġunju tal-istess sena, Dun Charles organiżża irtir ta’ nofs ta’ nhar fis-Sacred Heart, San Ġiljan u marru bil-barka tal-ġenituri tagħhom. Hawnhekk iltaqgħu għall-ewwel darba ma’ Dun Charles.
Imbagħad f’Ottubru, il-Moviment ta’ Kana organiżża tlett ijiem konferenzi għall-għarajjes f’Palazzo Carafa l-Belt. Kienu konferenzi mballati bl-għarajjes. Wara t-tielet konferenza, Dun Charles sejjaħ sitt koppji għarajjes, fosthom lil Frans u Miriam u staqsiehom kinux mgħaġġlin. Talabhom jgħinuh biex ikompli bil-ħidma tal-moviment.

L-għerusija ta’ Frans u Miriam damet tliet snin għax ma setgħux isibu jikru post fejn imorru jabitaw. Għall-bidu, tant ħasbu li s-sejba ta’ post ma kinitx se tkun diffiċli, li sa ordnaw l-għamara. Meta kellmu fuq hekk lil Dun Charles, dan qalilhom li kien jaf b’post il-Belt f’West Street. Marru jarawh u min kien fih bħala kerrej, ried somma qawwija biex jagħtihom iċ-ċavetta. Spiċċaw ma ħaduhx, għax kellu bżonn spejjeż kbar.

Sabu post il-Ħamrun

Imbagħad Frans, daħħal lil missieru fis-sejbien ta’ post u dak qallu li quddiem il-Liċeo, il-Ħamrun kien hemm post ġdid għall-bejgħ. Frans wieġeb li huma xtaqu jikru, peress li Miriam, li issa wkoll kienet taħdem ma’ Barclays Bank, xtaqet tagħmel l-ewwel safra tagħha wara t-tieġ, għal qamar il-għasel u ma xtaqux jibdew il-ħajja miżżewġa bla flus. Hawnhekk il-missier offra li jislifhom il-flus u jaraw jixtruhx. L-ewwel marru Frans u missieru u wara marret Miriam u ommha. Meta qalu wkoll lil Dun Charles, dan qabel mal-ħsieb ta’ missier Frans u ħeġġiġhom jixtruh.

Għamlu hekk u f’temp qasir bajdu, żebgħu u daħħlu l-għamara fid-dar ġdida tagħhom. Mhux biss talli kellhom id-data tat-tieġ – il-21 ta’ Ġunju, 1959.
Iżżewġu fil-knisja ta’ San Ġakbu l-Belt. Qaddsilhom Dun Charles Vella u bħala xhieda kellhom lill-Maġġur Edward Fiteni, is-Segretarju tal-Moviment ta’ Kana u s-Sur Karmenu Felice Pace, li kien iċ-Chief Inspector ta’ fejn kien jaħdem Frans. Għar-riċeviment krew is-sala ta’ Maxims, fi Triq Zakkarija, fejn illum hemm il-Bank of Valletta. Hemmhekk, George Vella, li kien jaħdem id-Dipartiment tal-Informazzjoni ma’ Lewis, ħu Frans, offra li jiġbdilhom ir-ritratti tat-tieġ, li huma tant jgħożżu f’album apposta.
Wara t-tieġ marru għall-qamar il-għasel. Qattgħu tlett ijiem Napli u tlett ijiem Ruma biex Frans jaqta’ xewqet Miriam.

Lura Malta

Lura Malta bdew il-ħajja normali u komplew ħidmiethom fil-Moviment ta’ Kana. Fl-istess waqt, Miriam baqgħet taħdem sa ma rmaw id-dar bil-mod il-mod. Kienu jieħdu gost ifaddlu u wara jixtru – mhux bħaż-żgħażagħ tal-lum, li jidħlu fid-dejn biex ikollhom kollox mill-ewwel u sa jitilfu l-gost li kull ħaġa ġdida fid-dar, tasal tagħti.

Imbagħad Dun Charles qegħidhom fil-Pre Kana, jieħdu ħsieb lill-għarajjes u jorganizzaw il-korsijiet ta’ Kana għalihom, fosthom l-eżerċizzi. Aktar tard, fl-1962, peress li l-Maġġur Fiteni kien fl-Armata u bagħtuh il-Kenja, ma setax ikompli ħidmietu fil-Moviment. Kien hu nnifsu li ssuġġerixxa lil Dun Charles biex postu jieġdu Frans. U waqt li Frans gġamel 18-il sena Segretarju tal-Moviment, Miriam – li Dun Charles kien ħatarha teżoriera – għamlet 30 sena f’din il-ħidma.

Meta naqqsu mix-xogħol tagħhom fil-Moviment ta’ Kana, il-koppja Portelli bdiet tmur Lourdes, toffri servizz volontarju lill-pellegrini morda li jmorru hemm. Huma jiffurmaw parti minn grupp volontarju ta’ xi 50 persuna.

F’għeluq il-25 sena taż-żwieg tagħhom, Frans u Miriam organiżżaw quddiesa fis-Santwarju tal-Madonna tal-Mellieħa u wara kellhom festin f’The Arches.

L-istess għamlu meta għalqu 40 sena. Kellhom quddiesa fil-kappella ta’ ġewwa tal-Kulleġġ ta’ San Alwiġi u wara kellhom riċeviment fil-Papillon, Ħal Balzan.
Fil-21 ta’ Ġunju li għadda, meta għalqu 55sena miżżewġin, kellhom quddiesa fil-Kulleġġ San Alwiġi u wara riċeviment fil-Papillon, il-Ħamrun.

Binja fuq iż-żonqor

Wara dawn is-snin kollha miżżewġin, Frans jgħid li żwieġ b’saħħtu għandu jkun mibni fuq iż-żonqor u mhux fuq ir-ramel. Barra minhekk, iż-żgħażagħ tal-lum għandhom ikunu jafu iktar bil-kelma ‘sagrifiċċju’, għax mhux qed jagħmlu sew meta jippretendu li jkollhom kollox f’daqqa u fil-pront. Kull ħaħa għandu jkollha l-istennija tagħha.

Miriam issostni li l-imħabba titfisser biss bil-kliem give, give, give. Bħal żewġha taqbel li d-dar għandha tinbena bil-mod il-mod. Fi żmienhom l-ispejjeż kienu wkoll. Meta l-paga kienet bix-xelini, il-prezzijiet kienu bil-mijiet ta’ liri, waqt li meta l-paga t’issa hi bil-mijiet, il-prezzijiet saru bl-eluf. Jiġifieri kollox jogħla b’relattività. Iżda ż-żgħażagħ tal-lum ma jafux x’inhi stennija u meta jkollhom kollox f’daqqa, jitilfu l-gost tad-dar f’temp qasir.
Il-koppja Portelli taqbel ukoll li l-miżżewġin tal-lum għandu jkollhom ħin adegwat flimkien. Ix-xogħol, għalkemm bżonjuż, m’għandux itellfilhom id-djalogu tagħhom u x-xiftijiet għandhom ikunu studjati anki mill-awtoritajiet kompetenti.  

Godwin Degabriele

Until recently, Maltese Dragonflies (Odonata) had not been studied extensively, and therefore not much was known about their biology. This work, which is based on research that spans over a period of twenty years, offers an insight to the ecology and diversity of the seventeen species of dragonflies occurring on the Maltese Islands.

It contains updated species descriptions, including some new records and, by means of numerous colour photographs, original drawings and never before published distribution maps for each species, gives information that can prove useful for identifying adult and larval stages of the dragonflies of the Maltese Islands.

It also discusses the effect of human intervention and current world phenomena such as global warming on the status of the dragonfly species which are found on the Maltese Islands, as well on other species that are likely to be found on the Islands in the near future.

To get this book, click here.

L-Imnara hu perjodiku li joħroġ darba fis-sena mill-Għaqda Maltija tal-Folklor. L-artikoli jittrattaw il-folklor lokali u huma riżultat ta’ osservazzjonijiet u riċerka oriġinali. Id-direzzjoni ta’ L-Imnara taħdem biex il-kitbiet ikunu l-aktar bil-Malti, imma jistgħu jkunu wkoll bl-Ingliż.

Dan il-perjodiku hu mfittex ħafna mill-istudenti u minn dawk li tinteressahom il-kultura tagħna, u spiss ikun ikkwotat f’riċerka u tiftix fuq l-istorja u l-folklor ta’ Malta u Għawdex. Fost il-kittieba li kkontribwew bil-kitbiet tagħhom f’dawn l-aħħar snin insibu lil Stanley Fiorini, Godfrey Wettinger, Carmel Cassar, Joseph Muscat, Simon Mercieca, Guido Lanfranco, Lorenzo Zahra u ħafna oħrajn.

Din is-sena, li taħbat il-ħamsin sena mit-twaqqif tal-Għaqda, bil-kollaborazzjoni ta’ BDL Publishing, L-Imnara qed jiġi mogħti tifsila ġdida u aktar moderna. L-Għaqda u BDL Publishing qed jistiednu lil kull min għamel xi riċerka oriġinali fuq suġġetti marbuta mal-folklor lokali, u li jixtieq li l-kitba tiegħu tidher f’L-Imnara, biex jibgħat il-kitba f’verżjoni elettronika, lil [email protected], biex din tiġi kkunsidrata għall-pubblikazzjoni, mhux aktar tard mill-aħħar ta’ Awwissu. Kitbiet bil-Malti jingħataw preferenza. Il-kitba ma tridx tkun itwal minn 4,000 kelma u, jekk jista’ jkun, tkun akkumpanjata minn illustrazzjonijiet u ritratti. Ir-referenzi u s-sorsi tal-informazzjoni għandhom ikunu indikati kif meħtieġ.

Lejn tmiem Diċembru u l-bidu ta’ Jannar ta’ din is-sena, BDL kienu ppubblikaw ktieb bl-isem Jinżlulek Għasel, ġabra ta’ aneddoti minn Maltin magħrufa. Ktieb li, nieħdu gost ngħidu, intlaqa’ tajjeb ħafna.

Dawn l-aneddoti kienu nġabru b’paċenzja kbira minn Charles Flores u Tony Barbaro Sant, żewġ ġurnalisti li, kif stqarrew, kienu daħlu għal din il-biċċa xogħol għax dehrilhom li ftit huma dawk il-persuni li xi darba jew ohra tul ħajjithom ma għaddewx minn xi ġrajja ħelwa, imbarazzanti, umoristika, forsi wkoll ta’ diqa.

Iż-żewġ koawturi kienu għamlu kuntatt ma’ għadd ġmielu ta’ persunaġġi Maltin u Għawdxin minn kull qasam tal-ħajja, u talbuhom jikkontribwixxu xi rakkont ċkejken mill-ħajja personali tagħhom.

Biż-żmien, u bl-għajnuna tal-BDL – ħajr speċjali lid-Direttur Maniġerjali Anthony Gatt u lil Stephen Said – dan il-ktieb tfaċċa fis-swieq, u ntlaqa’ tajjeb, aktarx għar-raġuni li l-persuni li kkontribwew huma ucuħ familjari mal-qarrejja.

Intant, iż-żewġ koawturi, bil-kollaborazzjoni ta’ BDL, kienu wiegħdu li jikkontribwixxu parti mid-dħul mill-ktieb għal żewġ santwarji tal-annimali, Island Dog Sanctuary ta’ Delimara u Thomasina Cat Sanctuary tal-Għammieri.

U fl-aħħar din il-wegħda twettqet. Ftit jiem ilu, Charles Flores, Tony Barbaro Sant u Anthony Gatt żaru ż-żewġ santwarji u ppreżentaw somma flus bħala rikonoxximent għall-ħidma fejjieda ta’ dawn is-santwarji. Nistgħu ngħidu bla tlaqliq li din l-għotja ntlaqgħet tajjeb mill-voluntiera li jmexxu dawn is-santwarji.

Tajjeb ngħidu li l-istess somma li ngħatat mill-koawturi ngħatat ukoll minn BDL, li fi kliem Anthony Gatt, dehrilhom li kellhom jgħinu u jagħtu sehimhom għal din il-ħidma favur l-annimali.

Sadanittant, Charles Flores u Tony Barbaro Sant bħalissa qegħdin jittamaw li f’qasir żmien jibdew jaħdmu fuq it-tieni volum.

Fir-ritratti, il-koawturi u Anthony Gatt jidhru waqt iż-żjajjar li għamlu fis-santwarji rispettivi.

Ir-ringrazzjamenti tagħna lil dawk kollha li xtraw il-ktieb Jinżlulek Għasel, għax minbarra li ħadu gost bil-kontenut, għenu biex gawdew ukoll il-klieb u l-qtates. Ringrazzjament speċjali wkoll lil Moira Delia, attivista favur l-annimali, li bil-programm tagħha Animal Diaries u b’ħidmiet oħra tant tgħin biex toħloq kuxjenza favur l-annimali.

Bilqiegħda taħseb u tfassal, taqtagħha li tibda tonfoq, tinvesti, tidħol bi sħab.

Tiġi l-mewt ma’ wiċċek ta’ ħabib, jew mard, jew dejn, jew nfiq għal għarrieda u jkollok taqleb, iddawwar, tinsa u tibda xi ħaġa oħra.

Kieku kellna nibqgħu għaddejjin bil-ħsibijiet tagħna, konna naħsbu li konna nkunu aħjar. Imma meta noqogħdu naħsbu u nixtarru, nsibu li dawk il-waqfiet li rajniehom xkiel u dwejjaq u taħbit, kienu dawk li fetħulna moħħna u qalbna.

Kemm-il tfajla ħabbejt u wrietek il ġenna, u telqitek, u sabbtitlek il-bieb ta’ qalbha, u rajt id-dinja ddur u xrobt biex tinsa, u wara sibt oħra aħjar u aqwa, li għadha timlielek qalbek.

Kemm-il raġel iggustajt, u nġbidt lejh, u wiegħdek il-bqija ta’ ħajtu, u sibt li dan ma kienx minnu, u daż-żmien iltqajt ma’ dak li riedek u għaraft li t-tnejn tiftiehmu u tinġiebu.

Kull waqfa li jkollok bit-taħwid jew tieħu tkaxkira, jew tkun bandla li terfgħek.

Kemm-il pasiġġier ġera u ħaffef biex jilħaq it-titjira u ma laħaqx, u wara l-ajruplan iġġarraf; hu baqa’ jgħożż ħajtu.

Bi ftit ħsieb u għaqal iddur ma’ kull kantuniera, u toħroġ minn kull rokna, mhux għax hemm tarf għal kollox, imma ħajtek għandek tqisha bħal għażla ċkejkna, kull jum li jserrep u tagħqad sa ma tasal fejn tixtieq qalbek !  

Minn Charles B. Spiteri

Bħal numru ta’ Żwieten oħra, il-ġenituri ta’ Carmelina kellhom residenza sajfija f’Birżebbuġa. Hemmhekk, ta’ kuljum, Carmelina u l-ħames ħutha iżgħar minnha kienu jinżlu jgħumu. Jum fost l-oħrajn hi u Gawdenz ġew wiċċ imb’wiċċ u nibtet l-imħabba fi qlubhom. Gawdenz, li aktar tard laħaq avukat, avukat tal-Kuruna u anki Maġistrat, bi tbissima jirrakkonta li lil martu sabha fil-baħar, l-istess kif kien instab Mosè.

Jum wieħed, lil ħu Carmelina, Gawdenz qallu li hu kien jiġi minnhom. Dak mar qal lil ommu u fil-verità nstab li kien terz’kuġin tal-omm.

Omm Carmelina kienet mara li tifhem sew lil uliedha, u dawn kienu jirrikorru lejha f’kulma jeħtieġu. Kien għalhekk li Carmelina mill-ewwel stqarret magħha l-ġibda tagħha għal Gawdenz. Minn missierha baqgħet lura, għax kien ta’ dixxiplina kbira.

Jidħlu ’l ġewwa

Ġeneralment, nhar ta’ Ħadd filgħaxija, il-ġenituri ta’ Carmelina kienu jintasbu fuq is-siġġijiet, fuq il-bankina, jaraw lin-nies għaddejjin. Meta mill-bogħod kienu jilmħu lil Gawdenz riesaq, kienu jidħlu ġewwa. Darba, ommha qaltilha li ma setax ikun li joqogħdu jagħmlu hekk kull darba, u meta reġgġu lemħuh riesaq, ommha qalet lil missierha li dak il-ġuvni twil li kien ġej lejhom, kien qal li jiġi minnhom. Il-missier ma tax kas.

Iżda Carmelina kienet toħroġ lil oħtha ż-żgħira fil-pushchair  u bl-iskuża tagħha, tiltaqa’ ma’ Gawdenz, li kien fl-aħħar sena tal-kors tal-liġi, fl-Università. Ma damx ma għadda wisq żmien, meta darba, quddiem missierha, oħtha ż-żgħira qalet lil ommha li fit-triq kien hemm raġel li beda jżomm id Carmelina.

Min-naħa tiegħu, il-Maġistrat Gawdenz Borg jirrakkonta li fil-familja tiegħu kienu żewġt aħwa, hu u ħuh akbar minnu George, li laħaq tabib u kien imdaħħal fil-politika. Kienu joqogħdu l-Gudja.

Il-Maġistrat isemmi li l-ħajja tat-tfulija tiegħu ma tantx kienet fortunata. Ommu mietet meta hu kellu għaxar snin. Dak iż-żmien, missieru, Toni kellu 42 sena u kien deċiż li ma jerġax jiżżewweġ. Ir-raġunijiet għal dan kienu li jekk it-tieni mara ssawwathom, kien jasal jgħid li sawtithom għax ma kinux it-tfal tagħha, u jekk ma ssawwathomx, jgħid li mhix tagħti kashom għax mhumiex tagħha. Għalhekk, għall-imħabba li kellu lejn iż-żewġ subien tiegħu, iddeċieda li jibqa’ armel u jagħmel ix-xogħol kollu ta’ missier u ta’ omm. Hu miet bil-bombi tal-gwerra, fid-19 ta’ April, 1942, fl-agħar attakk tal-gwerra.

Safa ltim ta’ 16-il sena

Dakinhar, George kellu 18 u Gawdenz 16-il sena. Iżda sadattant, missierhom kien laħaq żera’ fihom il-prinċipji għall-bini tal-karattru tagħhom, tant li ħuh il-kbir spiċċa laħaq tabib u hu avukat.

Isemmi li kellu ħabib tiegħu, li darba għarrfu li kien hemm xbejba miż-Żejtun, li fis-sajf tmur għall-villeġġatura Birżebbuġa, li żgur tgħodd għalih. Allura beda jmur ifittex, sa ma sab li kienet Carmelina. U mill-ewwel laqtitu.

Lil zitu, Rosa Galdies, Superjura tal-MUSEUM, li kienet tieħu ħsiebu u ħsieb ħuh, ma kien qalilha b’xejn. Saret taf b’Carmelina min-nies u staqsietu għaliex ma sabx xi waħda mill-Belt jew minnTas-Sliema. Metambagħad saret taf li Carmelina kienet minntal-Qutu, li kienet familja sew u soda finanzjarjament, bdiet tgħidlu li anki mis-siġar tal-fjuri jaf joħroġ ix-xewk.

Missier Carmelina sar jaf bin-namrat ta’ bintu b’kumbinazzjoni. ġara li kien se jsir mass meeting fiż-Żejtun, li fih kien se jieħu sehem it-Tabib George Borg u Gawdenz tarrfilha minnqabel li kien se jgħaddi minnquddiemhom. Ommha daħħlet lil Gawdenz u lil ħuh fl-intrata waqt li Carmelina beżgħet li missierha Joseph jilħaq jasal mill-Marsa, fejn kien imur minħabba d-delizzju taż-żwiemel. U hekk ġara. Waslu ħdejn id-dar flimkien.

Twittija tat-triq tal-imħabba

Kienet ommha li salvat is-sitwazzjoni, għax qalet lil żewġha li xtaqet tlaqqgħu ma’ dak li kienet qaltlu li jiġi minnhom. U missierha kompla magħhom. F’dik l-istess laqgħa, George witta t-triq għal ħuh, għax qal lil Joseph, missier Carmelina, li Gawdenz xtaqha b’martu. Aktar tard, ħuh qallu li missier Carmelina kien wieħed mill-ftit irġiel ta’ karattru li kien fadlilna f’Malta.

Min-naħa taz-zija ta’ Gawdenz, din kienet mardet sew u fl-aħħar mumenti ta’ ħajjitha talbitu joħdilha lil Carmelina biex taraha. Metaratha, berkithom u xtaqitilhom futur sabiħ. Il-Maġistrat Borg jgħid li zitu tant kienet mara sew u devota, li wara l-ikel, qabel torqod,  jiftakarha tinżel għarkupptejha mal-mejda tal-ikel, u tagħmel nofs siegħa taqra l-brevjar tal-qassisin.

Meta tgħarrsu, Gawdenz kien laħaq avukat. Berkilhom iċ-ċrieket Mons. Prof Salvatore Grima, ħu missierha, li aktar tard bena d-Dar tal-Kleru fi Fleur de Lys. Ir-riċeviment sar fid-dar tal-ġenituri tal-għarusa.

Minkejja li tgħarrsu u kellhom ukoll id-data tat-tieġ, l-għarajjes ma kinux jitħallew joħorġu weħidhom. Dejjem b’xi ħadd magħhom. U l-ħin tar-ritorn id-dar kien fiss ukoll.

Għerusija qasira

L-għerusija ma kinitx twila wisq. Sena u disa’ xhur biss, għax missier Carmelina tahom id-dar li għadhom jgħixu fiha u għammarhielhom b’kulma kien meħtieġ.

Iż-żmien gerbeb u ma damx ma wasal il-jum tat-22 ta’ Settembru, 1957, meta kellhom jiżżewġu. Huma xtaqu jiżżewġu fil-Lukanda Phoenicia, iżda s-sala t’isfel tal-ballu kienet diġà mikrija. Allura bbukkjaw dik tal-Lukanda Imperial, Tas-Sliema. Imma Angelo, iz-ziju ta’ Carmelina, li kien kuntrattur bħal missierha u kien bena ’l-Phoenicia, qal b’kollox lil Roger Strickland u dan qabel li jikrilhom fuq, fejn illum hemm il-main lounge, bil-kundizzjoni li ma jistidnux aktar minn500 ruħ u l-orkestra ma tagħmilx mużika qawwija.

B’hekk, l-għarajjes qablu li r-riċeviment isir fil-Phoenicia. Għalih kellhom 1,000 mistieden u l-orkestra użat is-silencers mal-istrumenti tagħha.

Il-quddiesa taż-żwieġ saret fil-parroċċa taż-Żejtun u qaddsilhom u tahom il-kunsens Mons, Salvatore Grima. Ix-xhud tal-Avukat Gawdenz kien l-Avukat Ġużè Pace, li Paceville issemma għalih u li miegħu l-avukat novell kien ipprattika fil-karriera tiegħu, u x-xhud ta’ Carmelina kien Chev. Angelo Grima, zijuha, li laħaq sar kavallier ta’ San Gregorio u Magno u għamlu l-Papa. Bħala bestman kellhom lill-Avukat Mario Felice.

Fost il-mistednin għat-tieġ min-naħa tal-Maġistrat Borg kien hemm ħbiebu tal-kors tal-liġi.

Carmelina tirrakkonta li d-drapp għal-libsa tat-tieġ kienet xtratha mingħand Camilleri tal-Belt u ħititielha Stella l-ħajjata, li kienet toqgħod fi Triq San Pawl il-Belt. Din Stella kienet il-ħajjata tal-familja tagħhom u damet taħdmilhom sa ma mietet.

Pjaneta fid-Dar tal-Kleru

Illum il-ġurnata, il-libsa tat-tieġ ta’ Carmelina tinsab fid-Dar tal-Kleru u nbidlet fi pjaneta, peress li kien hemm xi nies midħla ta’ zijuha l-Monsinjur u talbuhielha.

Wara t-tieġ, il-miżżewġin friski marru s-Seabank Hotel – waħda mill-ftit lukandi li kien hawn. Hemmhekk niżlu jgħumu u peress li l-Maġistrat ħa riħ, ma setgħux isiefru kif miftiehem. Dak iż-żmien, anki s-safar għal qamar il-għasel kien għadu fil-bidu tiegħu.

Peress li fl-istess perijodu Dr Gawdenz kien l-Avukat tal-linja British European Airways, li tathom is-safra bi prezz ridott, din ipposponitilhom il-vjaġġ. Imbagħad żaru Ruma, Nizza, Londra, Brussell u Amsterdam, fil-vjaġġ magħruf bħala the round trip tal-BEA, li dam xahar sħiħ.

Lura Maltal-koppja Borg bdiet taħseb għall-familja u xahar qabel għeluq l-ewwel sena kellha ’l-ewwel tarbija tagħha, Doriette, illum miżżewġa lit-Tabib Mario Rizzo Naudi li għandhom żewġt itfal – Karl u Julian, li huma fiżjoterapisti u players tal-waterpolo mal-Exiles. Wara, lill-koppja Borg, twelditilhom it-tieni tifla, Lucienne (personalità televiżiva), miżżewġa lin-neguzjant Christopher Selvagi u wkoll għandhom żewġt itfal – Lara, gradwata u taħdem ma’ Vodafone u Andrew, li hu yachtsman kwalifikat.

Il-Moviment ta’ Kana

Metal-Maġistrat kien għadu Avukat u kellu l-uffiċċju fi Triq Cospicua, f’Raħal ġdid, iltaqa’ ma’ Fr Charles Vella li kien għadu kif fetaħ il-Moviment ta’ Kana. Kienu jafu lil xulxin u kienu jaqblu wkoll mal-idea li l-familji setgħu ma jkollhomx numru kbir ta’ tfal. Il-Maġistrat semma li fil-Gudja kien jaf b’familji li kellhom 18 u 21 tifel u tifla. Dan il-fatt kien jitfa’ ’l-familja f’sofferenza finanzjarja u ma jħallix lill-ulied ikomplu l-istudju kemm jixtiequ u jgawdu ħajjithom.

Fr Charles għarrfu li kien ħa uffiċċju Raħal Ġdid u kien qed ifittex segretarja. Immedjatament, il-Maġistrat Gawdenz qallu li kellu segretarja għalih – martu Carmelina. Inkuraġġiha sa ma daħlet segretarja tal-fergħa ta’ Raħal Ġdid. Jumejn wara Monsinjur Salvatore Grima, mar għand il-Maġistrat u qallu joħroġ lil martu mill-Moviment, għax skont it-tagħlim ta’ dak iż-żmien, il-Moviment ta’ Kana seta’ jitqies bħala wieħed skandaluż.

Dan minħabba li kien jgħallem favur il-kontroll tat-twelid. Iżda Carmelina mhux talli baqgħet hemm talli llum hi Chairperson ta’ Raħal Ġdid. Bdiet bħala segretarja, saret chairperson tal-fund raising tal-Moviment-Viċi President tal-Moviment- fil-Kumitat tal-Mothers’ Day, fejn kienu jżuru wkoll l-isptarijiet, u issa qiegħda President fid-Dar ta’ Kana ta’ Raħal Ġdid. Tul dawn is-snin, fil-Moviment ta’ Kana ħadem ukoll żewġha.

Id-dixxiplina fiż-żgħażagħ tal-lum

Il-koppja Borg hi tal-fehma li llum id-dixxiplina naqset sew fost iż-żgħażagħ. Jemmnu li dari, l-awtorità kienet iġġorr aktar piż u kienet timponi ruħha. Per eżempju dari, jekk Imħallef isellimlek filgħodu, u int issellimlu, kien l-aktar li jista’ jkollu kuntatt mal-poplu. Kien iżomm il-prestiġju tiegħu. L-istess kienu jagħmlu l-Isqof u l-Prim Ministru u l-ġenituri. L-awtorità kienet awtorità kważi untouchable. Illum bil-maqlub. L-awtorità saret iktar demokratika u m’għadhiex rigoruża bħal fl-imgħoddi.

Terġa’ llum ħadd ma jista’ jimponi li l-ġenituri għandhom ikunu ibsin fid-deċiżjonijiet tagħhom bħalmakienu fi żmienhom missirijiethom u n-nanniet.

Il-Maġistrat Borg itenni li b’parir ta’ avukat lill-ġenituri tal-lum, hu jgħidilhom li lil uliedhom għandhom jistmawhom ta’ ħbieb u ma jimponulhomx. Fil-bżonn, jagħtuhom parir ta’ darba biss u jerħulhom, għax l-ulied huma rġiel u nisa bħalma huma l-istess ġenituri.

55 sena żwieġ

Bħala ringrazzjament għal għeluq il-50 sena żwieġ, il-koppja Borg kellha quddiesa fil-kappella tal-Madliena, fejn qaddsilhom Monsinjur Victor Grech, peress li Carmelina tagħmel xogħol ieħor volontarju mal-Caritas.

Għaliha reġa’ kellhom diversi mistednin, fosthom lill-familjari, lill-Presidenti Emeriti Ugo Mifsud Bonnici u lil Guido de Marco, lill-Arċisqof Mercieca u numru ta’ ħbieb. Għal din l-okkażjoni l-koppja ma riditx rigali, iżda talbet li jingħataw donazzjonijiet lill-Caritas.

Wara l-quddiesa, kellhom riċeviment fil-Villa ta’ binthom Lucienne u żewġha Christopher.

Messaġġ

Bħala messaġġ lill-koppji żgħażagħ, il-Maġistrat u martu jgħidu li dawn għandhom iħarsu lejn iż-żwieġ bħala Sagrament li ma jfittixx drittijiet u li jkunu paċenzjużi lejn xulxin. Iż-żwieġ hu responsabbiltà u min se jidħol għalih għandu jkun tassew responsabbli. Barra minhekk iż-żwieġ hu xi ħaġa naturali u sabiħ. Fih is-sagrifiċċji, iżda ħajja bla sagrifiċċji mhix ħajja. U l-isbaħ konsolazzjoni hi meta l-familja tkun miġbura u magħquda, kemm fil-ferħ, kif ukoll fin-niket.

Il-Palazz ta’ Westminster, magħruf ukoll bħala l-bini tal-Parlament Ingliż, hu kumpless ta’ bini fil-Gran Britannja. Il-palazz jinsab fix-xatt tan-naħa tat-tramuntana tax-Xmara Thames, fil-belt ta’ Westminster, qrib il-bini governattiv ta’ Whitehall.

Il-palazz fih madwar 1,100 kamra, 100 sular ta’ taraġ u tliet mili (5km) ta’ kurituri. Il-bini hu mifrux fuq erba’ sulari

Għalkemm il-bini jmur lura għas-seklu 19, l-elementi li fadal mill-bini storiku oriġinali jinkludu s-Sala Westminster — li llum tintuża għal ġrajjiet ċerimonjali pubbliċi bħal meta jmut xi ħadd kbir – u t-Torri tal-Ġojjelli.

Il-kontroll tal-Palazz ta’ Westminster u l-art mad-dawra tiegħu, għal sekli sħaħ kien immexxi u kien taħt il-ħarsien tal-Lord Great Chamberlain, rappreżentant tar-Reġina. Bi ftehim li sar mar-Reġina fl-1965, kien sar qbil li l-House of Lords u l-House of Commons, jieħdu ħsieb il-kmamar tagħhom rispettivament.

Residenza uffiċjali tal-monarka

Westminster baqa’ r-residenza uffiċjali tal-monarka f’Londra, sa ma fl-1512 nar ħakem lill-palazz u qered parti minnu. Fl-1530, ir-Re Enriku VIII kiseb il-Palazz ta’ York, li semmieh Whitehall, u użah bħala r-residenza prinċipali tiegħu. Madankollu, uffiċjalment, Westminster għadu palazz irjali, għalkemm beda jintuża bħala l-bini taż-żewġ Parlamenti u Qorti.

Peress li oriġinarjament kien residenza irjali, il-Palazz ma kellux swali ideali biex jintuża bħala Parlament. Għalhekk, iċ-ċerimonji statali importanti kienu jsiru fil-Painted Chamber. Għall-bidu, il-House of Lords kienet tiltaqa’ fis-Sala tar-Reġina, sala medjevali modesta. Aktar tard, l-Upper House kienet tiltaqa’ fis-Sala l-Bajda, li qabel kienet tilqa’ fiha lill-Court of Requests.

Wara nar li reġa’ qabad fl-1834, il-Parlament, li fih hemm il-House of Lords u l-House of Commons ħa 30 sena biex inbena. Il-perit inkarigat mix-xogħol kien Sir Charles Barry flimkien mal-assistant tiegħu Augustus Welby Pugin. Id-disinn inkorpora lis-Sala ta’ Westminster u l-fdal tal-kappella San Stiefnu.

Importanza strateġika

Il-Palazz ta’ Westminster kellu importanza strateġika fil-Medju Evu, minħabba l-post fejn kien mibni. Dak iż-żmien il-post kien magħruf bħala Thorney Island u l-palazz aktarx kien l-ewwel residenza rjali ta’ Canute the Great (li rrenja bejn l-1016 u l-1035). St Edward the Confessor, dak li kien ta’ qabel l-aħħar monarka Sassonu tal-Ingilterra, bena palazz irjali fuq Thorney Island, fin-naħa tal-Punent tal-Belt ta’ Londra, fl-istess żmien li nbena Westminster Abbey (1045 -1050).

Wara l-konkwista Normanna tal-1066, ir-Re William I mar jgħix fit-Torri ta’ Londra, iżda wara reġa’ mar Westminster. Illum, la l-bini użat mis-Sassoni u lanqas dak użat minn William I m’għadu jeżisti kompletament. L-eqdem parti li għadha intatta mill-Palazz hi s-Sala Westminster, u tmur lura għar-renju tar-Re William II, is-suċċessur ta’ William I.

Ċaqliq tal-Kunsill Irjali

Il-Kunsill Irjali, li hu l-predeċessur tal-Parlament, iltaqa’ fis-Sala ta’ Westminster fl-1295, għalkemm iċċaqlaq kull darba, kulfejn mar ir-Re.

It-Torri tal-Ġojjelli nbena għall-ħabta tal-1365 biex fih jinżammu t-teżori ta’ Edward III.

Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, il-Palazz ta’ Westminster intlaqat erbatax-il darba mill-bombi. L-agħar attakk kien fl-10 ta’ Mejju, 1941, meta nqerdet is-Sala tal-Komun u nqatlu tlieta min-nies.

Għal kemm-il darba, it-tinġis għamel tiegħu fuq il-ġebel tal-Palazz minn barra u l-aħħar programm ta’ restawr fuqu sar bejn l-1981 u l-1994. Issa l-awtoritajiet qed jaraw li r-restawr isir minn żmien għall-ieħor u għaddej proġett fuq il-ġebel tal-btieħi fuq ġewwa, li għandu jitlesta sal-2010.

Il-Palazz ta’ Westminster kif għamlu Barry, fih bosta torrijiet. L-itwal wieħed hu għoli 98.5 metru (323 pied). Dan hu t-Torri Victoria, torri kwadru, fin-naħa tal-Lbiċ tal-Palazz. Issemma għar-Reġina renjanti ta’ dak iż-żmien. Illum, dan it-torri jservi bħala l-Arkivju tal-Parlament. Fil-parti ta’ isfel ta’ dan it-torri hemm l-entratura rjali għall-palazz, użata mir-renjant kulmeta jidħol fil-Palazz ta’ Westminster għall-ftuħ statali tal-Parlament jew għal kull ċerimonja uffiċjali oħra.

It-Torri tal-Arloġġ

Fuq in-naħa tal-Grigal tal-Palazz, hemm imbagħad l-aktar torri famuż – it-Torri tal-Arloġġ, jew kif inhu magħruf il-Big Ben. It-Torri tal-Arloġġ hu twil 96.3 metru (316 pied). Fih hemm l-arloġġ b’erba’ faċċati, li kien disinjat minn Pugin innifsu u ħames qniepen li jdoqqu l-Westminster Chimes kull kwarta. L-ikbar u l-aktar waħda magħrufa hi l-Big Ben, li ddoqq is-sigħat.

Mad-dawra tal-Palazz ta’ Westminster hemm numru ta’ ġardini żgħar, bi wħud minnhom miftuħin għall-istranjieri.

Minħabba l-biża’ lil tqanqlet fuq il-possibbiltà ta’ trakk mimli splussivi, misjuq fil-bini, fl-2003 inbnew numru ta’ blokki tal-konkos fit-triq. Għal tul ta’ 70 metru (77 jarda) mix-xatt, ebda qoxra tal-baħar ma titħalla tidħol.

Mill-1 ta’ Awwissu 2005, skont Att tal-Pulizija, hu illegali li jissejħu protesti mingħajr il-permess minn qabel tal-Pulizija Metropolitana, u l-protesti jridu jinżammu madwar kilometru bogħod mid-dawra tal-Palazz.

Ir-rewwixta tal-Insara

Probabbilment l-aktar attentat famuż għall-ksur tas-sigurtà tal-Palazz ta’ Westminster kien il-Pjan tal-Porvli, tal-1605. Il-pjan kien rewwixta mill-Kattoliċi Nsara, li qiegħdu kwantitajiet kbar ta’ porvli taħt il-Palazz u kienu se jagħtuh in-nar waqt il-Ftuħ Statali tal-Parlament. Kieku kollox mexa kif xtaqu, l-isplużjoni kienet teqred lill-Palazz u toqtol lir-Re Protestant James I, lill-familja tiegħu u lil bosta mill-aristokratiċi.

Illum il-ġurnata, il-Palazz ta’ Westminster minn barra – speċjalment it-Torri tal-Arloġġ, huma meqjusin mad-dinja bħala l-akbar attrazzjoni turistika f’Londra. Il-UNESCO tikklassifika kemm il-Palazz ta’ Westminster kif ukoll Westminster Abbey u St. Margaret’s bħala Sit ta’ Wirt Dinji.

minn Charles B. Spiteri

Kumpanija Ingliża inawgurat dik li temmen li hi l-iżgħar linfa fid-dinja. Kulma hi, tliet pulzieri wiesgħa, b’tul ta’ żewġ pulzieri, b’xemgħat ta’ kwart ta’ pulzier għoljin. Din il-linfa kollha tidħol f’bozza normali. Iżda minkejja l-qies tagħha, din il-bozza, magħrufa bħala King Edison, hi l-ogħla waħda fil-prezz – €563.

Lill-bejjiegħa qed jingħadilhom, li waqt li jistgħu jixtru bozza b’linfa waħda; jekk jixtru aktar, ikollhom effett massimu!

Id-dawl f’din il-linfa ċkejkna; tnax b’kollox, huma maqsumin f’żewġ ċrieki u jixegħlu lkoll b’LEDs żgħar. Issemmiet wara l-inventur tal-bozza, Thomas Edison.

Disinjata minn Young and Battaglia, il-linfa hi tar-ram u fiha partijiet tal-kromju.

Id-disinjaturi tagħha, Brendan Young u Vanessa Battaglia, qalu li dawn il-linef huma ideali għal min iħobb xi ħaġa differenti u jammira d-disinn.

Biex inħadmet l-ewwel linfa nħtieġu 50,000 siegħa.