MISRAĦ (pl. msieraħ) Ġan Franġisk Abela (1647) jiddeskrivi l-misraħ bħala l-pjazza tar-raħal qrib il-knisja, fejn in-nies kienu jinġabru fil-jum tal-Ħadd jew f’xi festa pubblika biex iqattgħu l-ħin jitħaddtu flimkien. Fil-ktieb Place-names ta’ Godfrey Wettinger insibu aktar minn erbgħin post li fih hemm inkluż dan l-appellattiv. Biss, dawn x’aktarx kienu nħawi fejn jirgħaw il-mogħoż. Fost dawn insibu Misraħ il-Kbir, Misraħ il-Mitħna, Misraħ il-Wardija u l-Imsieraħ, li llum ħafna minnu nbena u sar il-lokalità ta’ San Ġwann.
Page Status: Pending
Karozza bla ħtieġa ta’ sewwieq
Charles B. Spiteri

Il-kumpanija Google dan l-aħħar ħabbret li se tibni karozza li tinstaq weħidha – u l-pjani huma li fi żmien sena ssir rivoluzzjoni sħiha fil-vetturi fit-triq.
Sergey Brin, ko-fundatur kixef din il-karozza, li se tkun mgħammra biss b’buttuna ta’ ‘suq’ u ‘ieqaf’ u tkun kapaċi ttella’ ħeffa sa 25 mil fis-siegħa.
Flok ma ħadmet fuq karozza li diġa’ tinsab fis-suq, il-kumpanija ġganteska bniet il-mudell tagħha u qed taħdem fuq madwar 100 prototip biex saritilhom il-prova. Il-ħsieb wara dawn il-karozzi hu li jneħħu l-uġigħ ta’ ras minn fuq is-sewwieqa.
Id-disinn tal-karozza hu ta’ wiċċ ħabib, biex in-nies ma taqtax qalbha u taċċetta din it-teknoloġija ġdida.
Ingħad li dawn il-karozzi se jnaqqsu bosta problemi, fosthom li waqt il-ħin tal-kolazzjon, il-ħaddiema jistgħu jmorru jduru mingħajr il-ħsieb li jsibu fejn jipparkjaw. L-anzjani jistgħu jmorru fejn iridu bla ma jġorru ċwievet, u l-aqwa fosthom hu għal dawk is-sewwieqa li jkunu xorbu xi grokk żejjed u ma jixtiqux isuqu lura.
Dawn il-karozzi ma għandhomx, la steering, la pedala tal-gass u lanqas tal-brejk… għax m’għandhomx bżonnhom. Chris Urmsom, direttur tal-proġett qal li s-software u s-sensors se jagħmlu x-xogħol kollu huma. Li hemm fil-karozzi huma biss il-buttuna ta’ ‘suq’ u ‘ieqaf’ u screen li juri r-rotta.
Urmon qal li l-karozzi se jirrivoluzzjonaw is-sewqan, b’mod li s-sigurta’ tingħata prijorita’.
Naspla
NASPLA Il-qawl ‘In-naspla saret u ċ-ċawla taret’ hu spjegat fil-ktieb ‘Ara X’Int Tgħid’. Ma’ dak spjegat xtaqt nagħti biss xi informazzjoni oħra li għaddihieli Anton F. Attard. Dan il qawl hu x’aktarx mibdul mit-taqbila oriġinali. Il-qawl suppost jgħid hekk: Il-lira sfaret u ċ-ċawla taret. It-taqbila nħolqot meta fi tmiem tas-seklu dsatax kien falla l-Bank ta’ Rosa Pace, li kien imlaqqam ‘il-Bank taċ-Ċawla’. Dan il-Bank kien jinsab fi Strada San Franġisk, il-Furjana. Anki t-triq fejn kien hemm dan il-Bank spiċċat imlaqqma ‘It-Triq taċ-Ċawla’. Meta Rosa Pace bdiet tissellef il-flus tad-deheb bi mgħax għoli, falliet. Ir-riferenza għall-flus li sfaru hi għal-liri tad-deheb. Meta falla l-Bank, lil Pace tellgħuha l-Qorti iżda ħarġet illiberata u għamlet festa. Ħajr: Anton F. Attard.
Għajnuna Ingliża lil Tifel Bożnijaku
Charles B. Spiteri

Suldat, li waqt li kien b’xogħol fil-Bożnja lemaħ tifel b’diformità terribbli, qatta’ għaxar snin jiġbor il-flus b’risqu, biex finalment wasal jibdillu wiċċu.
Stefan twieled b’kundizzjoni rari msejħa Tessier facial cleft, li tirriżulta f’għajnejh imbiegħda minn xulxin aktar minn 4.5 ċentimetru min-normal, u mingħajr imnieħer kif nafuh aħna. Iżda Wayne Ingram, missier ta’ żewġt itfal, li kien fin-9th/12th Royal Lancers tant inġibed lejn Stefan, li waħħal f’moħħu li jipprovdilu l-aqwa għajnuna medika. Hu rnexxielu jiġbor xejn inqas minn €107,265 fl-attivitajiet li wettaq fil-Bożnja u l-Gran Britannja fl-2003. Permezz ta’ dawn il-flus, irnexxielu jwassal lil Stefan fl-Isptar Great Ormond f’Londra. Hemmhekk, iċ-ċkejken sarlu intervent kirurġiku ta’ 12-il siegħa, fejn l-ispeċjalista David Dunaway, fetaħlu wiċċu fi tnejn biex seta’ jressaqlu għajnejh lejn xulxin u jibnilu mnieħer.

L-operazzjoni kienet suċċess, għalkemm l-ispeċjalista kien qal li fi żmien għaxar snin, Stefan ikollu bżonn jagħmel operazzjoni oħra. Wayne baqa’ f’kuntatt mal-ġenituri ta’ Stefan; Slavenka, ta’ 36 sena u Milos ta’ 44 sena, u issa, wara li ġabar €25,239 oħra, reġa’ ħadu l-Ingilterra biex itemm il-kura.
Issa, Stefan, li għandu 14-il sena, reġa’ daħal l-Isptar għat-tieni operazzjoni, biex l-ispeċjalista David Dunaway itejjiblu d-dehra ta’ wiċċu u jgħinu jieħu n-nifs aħjar.
Wayne, minn Weymouth Dorset, qal li hu kuntent li rnexxielu jgħin lil Stefan ikompli jgħix ħajja normali. Hu kien iltaqa’ mat-tifel wara li introduċiehulu missieru. Kif rah skanta, u wiegħed li jgħinu. Fil-fatt irnexxielu!
Mafkar ġdid fuq stil ta’ 5,000 sena ilu
Fdalijiet umani se jitqiegħdu f’mafkar imdaqqas sew, li nbena fuq stil Neolitiku fil-Gran Britannja, wara 5,000 sena.
Kien Tim Daw, ta’ 52 sena, kważi lesta dan il-post ta’ mistrieħ li se jkun jesa’ l-fdalijiet ta’ eluf ta’ nies, wara mewthom.
Madwar 40 persuna diġà rriservaw qatgħa għalihom, li swiethom €1,262, f’din il-binja ta’ 50 metru tul, fl-għalqa ta’ Daw, qrib All Cannings, f’Wiltshire. Il-mafkar hu mistenni li jitlesta għal kollox matul dan is-sajf.
L-istruttura, mibnija b’niċeċ u daħliet fil-ġebel, mhi se tkun magħrufa mill-ebda reliġjon, iżda minħabba l-attenzjoni li ngħatat għas-solstizju – kif tidher tielgħa u nieżla x-xemx, diġà qanqlet l-interess tal-komunità Pagana.
Wiltshire hi mimlija b’dawn l-oqbra Neolitiċi, li jmorru lura għal żmien il-ħaġar, jiġifieri fil-bidu tal-10,200 qabel Kristu sal-2,000 qabel Kristu. Dak iż-żmien kienet id-drawwa li jħaffru; jitfgħu l-katavru u jgħattu bil-ġebel jew injam. Imbagħad jgħattu kollox bit-tajn, ħamrija u ħaxix.
Il-West Kennet Long Barrow, li jinsab sitt mili mill-mafkar ta’ Daw f’All Cannings, hu wieħed mill-akbar, b’tul ta’ 100 metru. Mill-iskavar li sar, ingħata ħjiel li l-qabar beda jinbena fis-sena 3,600 qabel Kristu, madwar 400 sena qabel ma nbeda Stonehenge.
A war-time Romance
Joe Lanzon
In the spring of 1942 Rita was helping her father Ganni run his bar in Valletta. She was off from school that day and enjoyed the hustle, bustle and excitement of the many British servicemen – sailors, soldiers and airmen stationed on the Island – who frequented her father’s bar when they were not on duty.
When war had broken out in 1939, Ganni had volunteered for the Army and was posted with the Royal Malta Artillery. After a brief training period, he was stationed at Fort St. Elmo, not far from his own house in the City, manning the Bofor guns facing the Grand Harbour. This is from where the German air-raiders usually came and where enemy naval vessels would try to penetrate the harbour defences.
Rita and her father were born and bred in the City built by the Knights of St. John in 1571 on the orders of Grand Master Jean De la Valette following the Great Siege of 1565 when the Turkish armada of 153 galleys with 39,500 men assaulted the Island but were repulsed.
Ganni and his teenage daughter loved Valletta and, even against the advice of the authorities, chose to remain within the city walls. Most of the other residents preferred to evacuate to towns and villages in the north of the Island. These localities were far from the harbour and the dockyard which were often the targets of the enemy. Holes dug in the high bastion walls offered safety to the stubborn citizens during the air raids.
Rita was an intelligent child. Her teacher, who also hailed from the capital, had told Ganni several times that his daughter was an intelligent person, has an exceptional memory and the potential to achieve something in life. She advised him to encourage her in her studies.
You could always find her with a book and pencil during the long hours spent in the shelter awaiting the ‘all clear’ siren to sound. But her father also insisted that it was equally important to have a character built on love, values and integrity. He used to tell her – “The best and most beautiful things in the world cannot be seen or even touched. They must be felt within the heart!”
During her hours at the bar, Rita noticed a young airman looking at her while he drank his beer alone in the corner. He seemed to be a shy sort of person as he did not mix much with the other servicemen. One day she went to his table and asked – “Hello! How are you? If you need anything just call me OK?” He smiled at her. “Thanks Rita”, he replied. “You remind me of my sister in Harrogate, she’s the same age as you and has the same sparkling eyes.”
Rita and Jack Andrews became friends. He told her about his family, about his pals with whom he flew to combat the German bombers. They began to look forward towards seeing each other during which both would pour out their thoughts about life and how they see it. They were two of a kind.
One evening when the bar was full of servicemen and Rita was near Jack, the singer on the little make-shift stage was singing Anne Shelton’s war song – ‘Silver Wings in the Moonlight’. She and Jack often sang it together when they were alone. It was a truly emotional song.
A thousand voices joined the singer, as her melodious plea to the Spitfire aircraft to take care of her lover, echoed around the bar.
“Silver Wings in the moonlight,
Flying high up above.
While I‘m patiently waiting,
Please take care of my love.
If you love him like I do,
Take him safely, and then
Silver Wings in the moonlight,
Bring him homeward again.”
A few days later Jack gave her a small wrapped gift. She opened it anxiously. It was a chain to which was attached a pendant – a small shining silver spitfire. He undid the clasp and hung it around Rita’s neck. “It’s lovely darling,” she said. “I’ll always keep it close to my heart to remind me of you.”
He held her in his arms and kissed her. “Life is short Rita,” he whispered. “We have to grasp it with both hands and make the best of it”. He showed her photos of his mother and sister, described the lovely English countryside of North Yorkshire and the spa town of Harrogate, his birthplace, which is famous for its award-winning flowers. He also told her of his dreams and his expectations from life.
Rita took him to interesting places around the little island – to Mosta to see the famous Rotunda church; to Rabat to roam at Chadwick Lakes, abounding with frogs and tadpoles; to Sliema to walk along the busy strand and then take the ferry back to Valletta.
On the afternoon of the 7th of April 1942, the shrill sound of the air-raid siren warned the citizens that an aerial attack was on the way. Immediately, the people remaining in Valletta took to their nearest shelters within the bastions.
Rita clutched her books and found a corner place where she could read and study. All around her the shelter was alive with movement. Most people were saying the rosary, praying for their safekeeping. Others were talking and shouting, while children ran about and played games. Here, in this rock-hewn place, it was a different world.
When the ‘all clear’ sounded in the evening, they all came out of the shelter wanting to smell the fresh air of that April evening. But a terrible scene awaited them. There was devastation everywhere.
In upper Kingsway, the majestic building of the Royal Opera House, built on the designs of the renowned English architect Edward M. Barry in 1866, was in ruins. It had received a direct hit from the German bombers and was totally destroyed. Heaps of broken stone and twisted iron girders were strewn about. All that remained of that beautiful building were the terrace and parts of the columns.
The Opera House was considered to be one of the most beautiful and iconic buildings in Valletta and had established a famous reputation all over Europe. It gave an invaluable boost to the artistic and cultural lives of all Maltese. It was the launching pad for many singers and conductors who later became world famous.
On that fateful day Ganni, with his RMA colleagues, was manning the guns at Fort St. Elmo, firing furiously at the German invaders as they dropped their bombs over the city. Also on that day, Jack Andrews was on his Spitfire fighter plane which battled bravely, though heavily outnumbered, the German fighters escorting the deadly enemy bombers.
Ganni had previously played an important part as a gunner in two separate episodes from this same post at Fort St. Elmo. In January of 1941 when hordes of German bombers and fighter bombers attached ferociously the aircraft carrier ‘Illustrious’ which had sought shelter beneath the bastion walls of the Grand Harbour, and in July of the same year, when a number of Italian E-Boats attacked the defense lines of the harbour entrance, destroying the breakwater structure.
During the numerous air-raids, when Rita was deep in the shelters, Ganni was exposed to enemy fire at St. Elmo and Jack was up in his Spitfire, she would clutch the pendent tightly in her hands and pray. “Please God; please keep my father and my Jack safe!”
The years passed. The war had long ended. The people started to build their shattered lives again. The destroyed buildings started to rise again, the suffering and heartache of the population was slowly being forgotten, but the thousands casualties of the war – civilians and servicemen – remained buried below ground.
Rita walked slowly along the much trodden gravel path, holding little Johnnie by the hand. The sun’s rays on her pendant made the silver spitfire sparkle on her neck. She looked on both sides of her. There were beautiful marble monuments all the way. And it was quiet, so quiet that the sound of her footsteps and those of Johnnie seemed as if they were trespassing the sacred ground.
Up on the hill, the gothic church looked down on the vast silent population stretching many generations. She lived in England with her Jack now and she was a teacher at St. Alban’s in Harrogate. When Rita came to the place she was seeking – her dear father’s resting place – she stopped, said a prayer and placed a posy of flowers on his grave, remembering his wise words of many years ago – “The best and most beautiful things in the world cannot be seen or even touched. They must be felt within the heart!”
It-‘Terminator’ Russu
Charles B. Spiteri

Suldat Russu jidher li qarraq bil-mewt, wara li filmat tiegħu deher fil-pubbliku, b’ħabib jaqlagħlu l-bullet li kellu f’moħħu, bi tnalja. Is-suldat, li tlaqqam ‘it-Terminator Russu’ nqabad fl-isparar bejn il-militanti Russi u Ċeċeni. Fil-vidjo, is-suldat jidher bla biża’ u kalm għall-aħħar fil-proċeduri li sarulu.

Il-bullet daħlitlu bejn għajnejh u ħabibu ma kellux triq oħra għajr li jaqlagħhielu bi tnalja għax ma kellhom ebda tagħmir mediku. Din l-operazzjoni ħadet ftit minuti biex tlestiet, għax ma kienx faċli tinqala’. Għalkemm il-każ seħħ fis-sena 2000, kien issa li l-vidjo kiseb il-popolarità, wara li xi ħadd tefgħu fuq l-internet.

Minħabba l-kuraġġ, il-kalma u l-mod xejn emozzjonali li wera s-suldat, tqabbel ma’ Arnold Swhwarzenegger, fil-parti tiegħu ta’ The Terminator.
Meqjus
Joseph Henry Abela, Qassis
Min jaqta’ mingħajr ma jqis, minn mitt jarda ma joħorġx qmis u mit xejn qatlu ħmar!
Il-qies xieraq f’kollox, kliem, sewqan, irqad, infiq, ħruġ, qari, ħbieb. Meta għax m’intix nieqes ma żżommx riedni jisgħobbik. Waqfien ta’ karozzi kif ġie ġie, twieġeb it-telefon tgħajjat, taqtagħha qabel tisma’. Kollox iġib it-taħwid u t-taqlib.

Ara l-pittura u l-iskultura u l-kitba: jidħol il-qies. It-tul jgħejja, it-toqol jimbotta, u t-traskuraġni ddejjaq. Bnedmin li għaddew minn xi xkiel u naraw, bil-qies ħarġu bil-ġieħ. Qies ma jfissirx tibqa’ lura jew tiskot jew taħrab.
Ifisser li skont l-ambjent tkejjel x’inhu l-aħjar. Tkun taf il-ħolm lil min tgħidu. Tkun taf lil min titlob l-għajnuna, u min iwiegħdek u ma jasalx. Il-qies jgħinek ma titfixkilx u qalbek ma tinqasamx.
Il-Qattusa għaġġelija frieħ għomja tagħmel.
Hekk trid tkun?
Karfusu
KARFUSU Wieħed mill-ismijiet mogħtija lix-xitan. Dan hu wkoll l-isem ta’ logħba tat-tfal. F’din il-logħba jintgħażlu tlitt itfal. Tifel jew tifla j/tagħmilha ta’ Ġesù, tifel jew tifla oħra j/tagħmilha tal-anġlu u tifel ieħor jew tifla oħra j/tagħmilha ta’ Karfusu, jiġifieri tax-xitan. Dik il-persuna li tagħmilha ta’ Ġesù, b’vuċi baxxa biex ma jisimgħuhiex ‘l-anġlu’ jew ‘Karfusu’, tagħti isem ta’ kulur lil kull wieħed u waħda mit-tfal li jkun hemm madwarha. Imbagħad jersqu lejha l-anġlu u Karfusu u jsaqsuha x’tip ta’ kuluri hi tat lit-tfal. Fil-fatt din il-mistoqsija jsaqsuhielha bit-Taljan: ‘Che colore?’ L-anġlu u Karfusu jibdew jissuġġerulha kulur wieħed wara l-ieħor, kif imisshom skont it-tokk. Kull darba li ż-żewġ karattri jaqtgħu l-kulur tat-tfal, dawn it-tfal ikollhom imorru ħdejn dak li jkun qata’ l-kuluri. Fl-aħħar jingħaddu kemm-il tifel jew tifla hemm mal-‘anġlu’ u ma’ ‘Karfusu’, u jirbaħ dak li jkun qata’ l-akbar numru ta’ kuluri u għaldaqstant ġabar l-aktar tfal miegħu. Sors prinċipali: Logħob, Taqbil u Ġugarelli ta’ Guido Lanfranco, Wise Owl Publications, p. 35.
Nies fl-gherien fil-Gran Britannja
Bilqiegħda f’għar, dan ir-raġel mil-Lvant tal-Ewropa, hu wieħed mill-bosta li qed jiġġiegħlu jmorru taħt l-art biex isibu kenn.
L-Estonjan, jidher fl-għerien qrib Stockport, fejn numru ieħor ta’ nies kienu rappurtati li marru joqogħdu, u ħallew warajhom ħerba bil-ħmieġ u l-affarijiet li ħadu, biex ikunu jistgħu jorqdu.
Fl-għar, jorqdu sa erbgħa min-nies kull darba. Hu għar sigriet, mifrux fuq preċipizzju ta’ 20 pied, fuq ix-Xmara Mersey.
Il-qagħda ta’ rġiel u nisa li qed ifittxu kenn fl-għerien, bħal dan fi Stockport, qed jinkwieta lill-pubbliku, peress li ċ-ċifri juru li n-nies bla dar qed ikomplu jiżdiedu minħabba l-qagħda ekonomika ħażina fil-pajjiż. Tul il-pajjiż, dawn l-istess nies bla saqaf fuq rashom żdied b’sitta fil-mija fl-aħħar sena u qabeż l-34 fil-mija meta mqabbel ma’ tliet snin ilu.
F’xi nħawi, il-formazzjonjijiet tal-għerien jipprovdu kenn li hu żgur u xott – u għalhekk iħajjar lil dak li jkun imur jgħix f’kundizzjonijiet xejn umani għaż-żminijiet tal-lum. Jonathan Billings, maniġer ta’ organizzazzjoni karitattiva qal li numru ta’ nies li qed ifittxu appoġġ, fosthom l-immigranti mil-Lvant tal-Ewropa, aktar minn irdoppja fl-aħħar tliet snin.
Ħafna minn dawk li qed ifittxu l-għajnuna huma nies mill-klassi medja, li tilfu x-xogħol tagħhom u tħallew mingħajr ebda dħul finanzjarju. Hu żied jgħid li meta nies hekk jitilfu x-xogħol, tant jistħu li jmorru jfittxu postijiet perikolużi biex joqogħdu fihom. Żied li jaf b’nies li spiċċaw waqgħu fix-xmara waqt li kienu reqdin, waqt li kien hemm oħrajn li mietu maħruqa, wara li xi tfal niżlu ħdejhom u taw in-nar lill-friex tagħhom.