Operazzjoni fuq ors

altLil ors ta’ 19-il sena, bl-isem ta’ Mango, ftit żmien ilu saritlu operazzjoni  ta’ slip disc f’Iżrael, peress li minħabba l-uġigħ li kellu, ma setax iċaqlaq saqajh ta’ wara. Ħaddiema taz-zoo ndunaw li l-ors kannella Sirjan, ta’ 550 libbra, kellu problema meta rawh miexi b’mod stramb.
 
It-tabib Merav Shamir, li mexxa l-operazzjoni, qal: “Kien fi stat akut. Għall-bidu ma setax iċaqlaq siequ ta’ wara tal-lemin u f’temp ta’ jumejn spiċċa paralizzat minn saqajh it-tnejn.” X-ray li saret fuq l-ors uriet li kellu xi ħsara fl-ispina. Għalhekk, il-veterinarji qaxxrulu parti mis-suf ta’ dahru, waqt li tawh il-loppju biex ilestuh għall-operazzjoni. Qegħdulu rasu mistrieħa fuq imħadda miksija f’borża tal-plastik u qabbdulu pajp ma’ altħalqu. Anki rabtulu ċ-ċinga tal-apparat tal-pressjoni, ma’ idu l-leminija. Waqt li proċeduri simili mhumiex komuni fuq annimali oħra fiċ-Ċentru Zooloġiku ta’ Ramat Gan, din kienet l-ewwel waħda lil qatt saret fuq ors. 
 
Is-sena li għaddiet, il-veterinarji użaw l-agupuntura biex jikkuraw infezzjoni kronika f’widna ta’ tigra Sumatrana ta’ 14-il sena, bl-isem ta’ Pedang. Shamir qal li dari, orsijiet bi problema bħal ta’ Mango kienu jitraqqdu u għalhekk din kienet l-ewwel darba li saret operazzjoni bħal din fuq Mango. Operazzjonijiet simili s’issa twettqu b’suċċess fuq klieb żgħar. Fi ftit ġimgħat oħra, il-veterinarji jkunu jafu jekk din l-opreazzjoni kinitx ta’ suċċess.
 
Storikament, l-orsijiet kannella Sirjani, kienu jinstabu fil-postijiet muntanjużi tat-Turkija, l-Eġittu, l-Iżrael, is-Sirja, il-Palestina, l-Iraq u partijiet oħra mill-Ewrasja. Madankollu, llum naqsu drastikament minn bosta pajjiżi.
 

Żift

ŻIFT   1. Għelk li joħroġ mis-siġra taż-żnuber. Dan jista’ jissajjar u b’hekk isir ta’ kulur sewdieni. 2. Kelma oħra għal-likwidu li jixbah lill-qatran.

Din il-kelma ġieli tingħad bħala ewfemiżmu għal kelma oħra vulgari. Hemm qawl li jgħid hekk: Il-qorti għatba taż-żift, tmidd sieqek fuqha u teħel.

Studju fuq l-eqdem statwa kbira fid-dinja

altXjenzjati fil-Ġermanja jinsabu qrib li jsibu d-data ta’ statwa antika tal-injam li skont huma fiha marki għal kodiċi sigrieti miktuba madwar 9,500 sena ilu – aktarx l-eqdem oġġett tax-xorti tiegħu, li nsibu fuq il-pjaneta. L-idolu tal-biża’ Shigir hu darbtejn eqdem mill-piramidi tal-Eġittu u kien imħares bħal kieku kien f’kapsula taż-żmien, fit-truf tal-Punent tas-Siberja. 
 
Issa, esperti Russi jgħidu li dan l-oġġett qadim fih kodifikazzjoni fuq il-ħolqien tad-dinja – li qed jitiqies bħala messaġġ għall-bniedem modern minn dawk tal-era Mesolitika ta’ żmien il-Ħaġar. Ix-xjenzjati Ġermaniżi issa jinsabu qrib li jagħtu d-data preċiża ta’ din l-istatwa, li hi artefatt mill-aqwa, u r-riżultati se jkunu magħrufa bejn Frar u Marzu li ġej.
 
Minn dak li ħareġ s’issa jingħad li l-istatwa ġiet imnaqqxa minn mgħarfa tal-ġebel fuq siġra konifera. Illum fiha tul ta’ 2.8 metri (disa’ piedi u żewġ pulzieri), iżda oriġinarjament kienet ta’ 5.3 metri (17-il pied u tliet pulzieri) għoli ta’ dar b’żewġ sulari.
Għalkemm kienet skolpita madwar 7,500 qabel Kristu, instabet fl-1890 f’Kirovgrad, fir-reġjun ta’ Sverdlovsk, fil-Muntanji Urali.
 
It-tul nieqes tagħha; madwar żewġ metri (sitt piedi u ħames pulzieri) ntilfu waqt it-taqlib politiku fir-Russja fis-seklu 20, għalkemm l-arkeologu Siberjan Vladimir Tolmachev kien laħaq pinġa l-immaġni kollha, u l-esperti jsostnu li l-messaġġi mnaqqxa fl-ornament għadhom misterju għall-bniedem modern.
 
Min skolpa l-istatwa, għamel fiha sebat uċuħ, li wieħed minnhom biss hu tri-dimensjonali.
 
Qed jingħad li l-uċuħ jistgħu jkunu ta’ spirti li għexu fid-dinja, fl-antik. Il-Professur Mikhail Zhilin, fittiex ewlieni mill-Akkademja Russa tax-Xjenza u l-Istitut tal-Arkeoloġija kien rappurtat li qal “Qed nistudjaw dan l-idolu b’rispett imħallat mal-biża’, għax inħossu li hu xi ħaġa ħajja u fl-istess waqt kumplikat għall-aħħar. Permezz ta’ dan l-idolu, in-nies kienu qed jgħaddu l-għarfien tagħhom lin-nies ta’ warajhom.”
 

The Ring

It is the year 2011. The hospital is an ugly and sombre place to be in at any time. It is so for visitors who come here for a few minutes then return back to their own comfortable homes. It is worse for patients who stay here for days or weeks or months and, often times, do not return back home.

The bright light from the hot mid-day sun filters inside through the large windows of the room where four patients lay in their beds. Some are surrounded by relatives giving them comfort. Others are alone, loneliness showing on their faces.  

“Are you a relative of our patient Delia?” the nurse asked me. “Yes. I’m her son”, I reply. “I am afraid she is not well today”, she remarked. “Her health has deteriorated these last few hours. How old is she?”  “Ninety six”, I reply in a subdued tone. “I think that you should inform the rest of the family to come and be with her at this moment. She is, you know, fading away slowly”, the nurse continued. 

                            ______________________________

Our story now goes back eighty years. Joseph was a master craftsman, a man of many talents who could do anything with his hands. He hailed from the old town of Birgu which was the seat and the capital of the Knights of St. John after they arrived in Malta in 1530. 

Until the years before the beginning of the Second World War, the people of Birgu were seafaring, earning their livelihood from small boats plying the harbour. But Joseph was different; he was good at school, had passed the Dockyard apprentices examination and was therefore employed at the Dockyard, then considered as the best employer on the island. 

He had met Josephine some time after he had started working. She was from the nearby town of Bormla, the eldest of three sisters. Their father and their brother had emigrated to the United States some years back, leaving their mother to raise them up by herself, but with much love and fair discipline, as was common in most Maltese families in those days. 

Besides the three sisters and their mother, the household consisted also of two aunts. As the master of the house was in another continent, thousands of miles away, Joseph was a frequent visitor at their house in the narrow many-stepped Strada Buongiorno, calling daily after a day’s work at the Dockyard. In these circumstances, being the only man in the house, he was always looked for to give advice, to carry out various works and to do other duties normally carried out by the man of the house.  

As their courtship prospered, their love for each other grew so much that they were engaged to be married. Her mother and her sisters were delighted for Josephine. Joseph gave her a gold ring which she proudly and happily put on her finger signifying her devotion and love to him, as well as a promise to marry him and live happily together for evermore. 

In Joseph’s eyes Josephine was beautiful. He believed that a beautiful person is not one who has a beautiful face or a beautiful figure, but one who has a beautiful character and a beautiful smile. He believed that the face and the figure are just the outward signs of your personality, while the character and smile are the inner signs of your own self. The face and the figure may deceive but the character and the smile show who the person really is.

Only a few weeks before they were to be married, tragedy struck. Josephine became ill and she got worse as the days passed. She knew that her days were numbered and that she would not, as she had ardently hoped, be a lifelong companion to Joseph. 

He was always by her side, comforting her, giving her courage to beat her illness. He was a pillar of strength to her and to all the members of the family during this ordeal. 

One day she felt that her end was near. She called her younger sister Delia and spoke to her about Joseph. She told her that he is a good and honest man and, if she could love him as she did, they would make a remarkable couple. Her love for this wonderful man and her dream of a life together with him would be carried on by her younger sister. Delia cried seeing her sister ebbing away slowly and painfully under her very eyes. 

Josephine’s task was not yet finished. She called Joseph by her side and told him not to be afraid as she would be looking after him after her death. She told him about Delia, what a remarkable couple they would make. Before her last breath, as he held her in his arms and cried, she gave him back the gold ring he had given her some time before and told him, “It would look nice on Delia’s finger!” Those were her last words as she died, still in Joseph’s strong arms. 

Days and weeks passed since this tragedy when all the members of the family, as well as Joseph, grew closer together during their bereavement. Although Joseph and Delia had been pushed towards each other by Josephine before she died, they found that they could relate naturally toward each other. They found solace in each other and love quickly blossomed between these two young persons. 

They were eventually engaged and married in 1930. They set up home in Bormla and during their happy marriage had two sons and a daughter. The Second World War forced the family to evacuate to Rabat where they remained for three years. Their house in Bormla was destroyed by enemy bombs but the family held together for a new dawn when life could return back to normal. 

After the end of the war they returned to Bormla, built their house again and continued their life together. Joseph, a happy and likable person, was loved by everybody.  But the good Lord had other plans for him. He died in 1961 at the age of 56 after thirty years of a happy marriage to Delia. It was a tragic loss as he was the most important cog of the whole family. 

                              ________________________________

It is 2011 again. My mother is in her death bed. The nurse calls me again. “She asked me to give this to her family”, she said as she placed a small folded tissue paper in my outstretched hands. Later, with other members of the family, I watched the last few moments of her 96 year life ebbing slowly and silently away. 

Two days after her death, when she went to meet my father who had been waiting fifty years for her to rejoin him, I remembered the nurse’s words and slowly unfolded the tissue paper. There, in yellowish gold and shining bright, was the ring that my father had first given to Josephine and then to her sister, my mother, eighty years ago. 

As I sat, sad and lonely in my chair, my mind, as it has a habit of doing, went a-roaming. Like a flash back from the past, I saw the whole story of the ring, as recounted to me by my mother herself many years ago, unfolding before my eyes. I marvelled at the role this small metallic object had played in the destiny of three good and gentle people. 

Ġawhar

altAktarx min ikollu l-ġid jiġbru, iħarsu, iżommu banda waħda biex ikun jista’ jieħu ħsiebu.

Malta għandha bosta ġawhar imxerred mal-pajjiż kollu. Knejjes żgħar li fihom ġieħ u li juru l-għożża li kellhom missirijietna għat-twemmin u kemm investew biex sabulhom post, fassluhom u bnewhom.

Mhux kollha qegħdin fl-aħjar qagħda! Illum min sab min iħobbu bħal il-knisja ta’ BIRMIFTUĦ, il-Gudja, u hemm min ma sabx bħal il-knisja taħt l-art f’Bormla li għad trid ssib il-kobor tagħha.

altL-ewwel ma ntebaħ kien KILIN, Mikiel Spiteri (20 ta’ Awwissu 1917 ir-Rabat, Malta – 8 ta’ Lulju 2008) * kittieb Malti li ħabb l-ilsien u d-djalett. Beda jħażżeż id-disinn tagħha u kiteb regolari fil-Leħen is-Sewwa biex jiftħlilna għajnejna u ngħożżuhom.

Fejn toqgħod int? Ġo belt jew raħal jew rħajjel? Taf kemm hawn knejjes żgħar u għal min huma ddedikati? Fittex, aqra u adotta kappella u ikteb fuqha, biex ta’ warajna jsibu kollox aħjar milli sibna aħna.

La tidħol fiż-żmien u tibda tterraq, tapprezza u jġarrab il-kenn int u tkun għad-dell tagħha.

Tarmix dak li missirijietna waqqfu u kabbru!

* Xogħlijiet

Saġġi u novelli

  • Burdati (1970)
  • Burdati 71 (1971)
  • Tlikki Tlikki ma’ Wenzu (1972)
  • Hawn Aħna, Wenz (1991)
  • Fuq il-Għajn ta’ San Bastjan (1973)
  • Wara l-Għajn ta’ San Bastjan (1994)
  • Iż-Żmien Isajjar il-Bajtar (1996)
  • Għajnejn Kalanġ (1998) ġabra ta’ novelli

Drammi

  • Bl-Irġulija u bl-Onestà, deher fi ktieb bl-istess titlu flimkien ma’ ġabra ta’ novelli.

Rumanzi

  • L-Għafrid (1975)
  • Tmint Ijiem fi Dragunara (1984)
  • It-Tapit Imsaħħar (1995)
  • Tinsiex, Publius, Tinsiex! (2003).

Diversi

  • L-Alla li ma Nemminx Fih (1983) traduzzjoni mill-Ispanjol ta’ El Dios en quien no creo (1969) ta’ Juan Arias.[4]
  • Sensiela ta’ ħames kotba żgħar Kappelli u Knejjes Żgħar (1967),
  • Nistqarr (1968)
  • Djar is-Sultana (1969)
  • Osanna (1978).

Smaċtu / Żmaċtu

SMAĊTU / ŻMAĊTU   Bniedem stramb li jġib ruħu mhux tas-soltu. J.A. jgħid li din tista’ tkun ġejja minn ‘xiżmatiku’.

Kelma oħra simili hi SMAJĊ / ŻMAJĊ / SMAJTX – raġel tal-kampanja. Bniedem li jiġbor iż-żibel. 

Kelma li kienet tintuża mill-Militar Ingliż u li kienet tirreferi għal xi ħadd li xogħlu kien li jiġbor iż-żibel fil-kwartieri tas-suldati. Ing. smitch. Din il-kelma hi waħda minn żewġ loan words mill-ilsien Ingliż li jidhru fid-dizzjunarju ta’ G.B.F. (1945).

Ara: IBBLAKKA.

Joqtol serp enormi u jiġi mfaħħar

Charles B. Spiteri

BDL Books - Laqtiet

Raġel minn Florida, qabad u qatel serp Burmiż enormi, u l-uffiċjali tal-ħajja selvaġġa qalu li s-serp hu l-itwal wieħed tar-razza tiegħu li qatt inqabad fl-istat.

Jason Leon qabad is-serp ta’ 128 libbra, li hu twil 18-il pied u tmien pulzieri, waqt li kien qed jivvjaġġa ma’ xi ħbieb tiegħu f’vetturi li jinsaqu fuq kull art.

Leon, student fl-Università Internazzjonali ta’ Florida, li għandu 23 sena, lemaħ xi tliet piedi tas-serp, ħiereġ minn arbuxell. Peress li kellu esperjenza kif jaqbad lil dawn is-sriep, għax darba kien iżomm minnhom bħala annimali domestiċi, ipprova jaqbdu. Iżda s-serp, qabeż fl-azzjoni.

F’ħin qasir, is-serp iddawwar ma’ saqajh it-tnejn u ma’ idu. Kien jaf li kellu jżommu ’l bogħod minn għonqu. Iżda ma beżax. Kien hemm tnejn min-nies oħra u kien ċert li jekk ikun jeħtieġ l-għajnuna, kienu jagħtuhielu.

Leon spiċċa qatel lis-serp b’sikkina, u wara informa lill-uffiċjali tal-ħajja selvaġġa fi Florida fuq is-serp enormi li qabad. Dawn qalu li s-serp maqbud minn Leon kiser ir-rekord preċedenti għall-itwal serp Burmiż, li nqabad fi Florida, u li kien twil 17-il pied u seba’ pulzieri. Huma rringrazzjaw lil Leon talli ħelishom minn serp hekk kbir u talli rrapporta l-qabda tiegħu.

Ir-riċerkaturi jsostnu li dawn is-sriep huma ta’ periklu enormi għall-ekosistema.

Qana

QANA   Mhix kanal tal-ġebel, imma bħal speċi ta’ ħawt ftit usa’ mill-bramel tas-sienja, u timtela bl-ilma meta dawn iferrgħu l-ilma għal ġo fiha. Il-qana tkun magħquda mal-kanali tal-ġebel, li jwasslu l-ilma fejn iridu l-bdiewa. Hemm ukoll il-qana tal-bir, bħal ħofra ċatta ħdejn il-bir biex l-ilma tas-sieqja jinżel l-ewwel ġo fiha. Nota: Il-vokali ta’ din il-kelma huma qosra bħal f’qata’.

Sors: Anton F. Attard.

Jinġabru biex jifqgħu l-‘crackers’

Charles B. Spiteri

alt

L-akbar katina ta’ nies biex ifaqqgħu l-crackers tal-Milied kienet rekordjata fit-13 ta’ Diċembru tas-sena l-oħra f’Birmingham. Din l-attività tniżżlet fil-Guinness Book of Records wara li ħaddiema tal-uffiċċju, ħaddiema tar-ristorant, nies li kienu qed jixtru u oħrajn li kienu mexjin fit-triq, ingħaqdu fi Brindleyplace waqt ħin l-ikel biex b’total ta’ 749 ruħ li jfaqqgħu l-crackers waqqfu r-rekord għall-itwal katina ta’ nies.

Qabel, l-itwal rekord kien dak b’603 parteċipanti f’Tobacco Dock  f’Londra. Dan ir-rekord twettaq ukoll fit-2 ta’ Novembru tas-sena li għaddiet.

Rikuża

RIKUŻA   Terminu legali. Talba li ssir minn xi parti f’kawża, sew jekk kriminali u wkoll jew ċivili, biex il-ġudikant ma joqgħodx fil-kawża, u dan għal xi waħda mir-raġunijiet li jsemmi l-Kodiċi tal-Proċedura u/jew minħabba ksur ta’ xi dritt fundamentali u kostituzzjonali tal-individwu. Ir-rikuża hija intimament marbuta mal-bażi stess tal-amministrazzjoni tal-ġustizzja. It-terminu  ġej mill-verb Taljan ricusare – jiġifieri rrifjuta jew waqqaf milli jsir xi proċediment; ma aċċettax li jkun inkarigat xi ħadd partikulari. Eż. Il-gvern irrikuża tnejn mill-imħallfin. Jew, ‘Il-President tal-Qrati rriġetta r-rekużazzjoni tiegħu.’

Ħajr: L-Imħallef Emeritu Philip Sciberras.