Page Status: Pending

Fix-xitwa Donna kien l-għors tagħha titgeddes qalb il-kutri. Xejn ma kien ikollha aptit tneħħi dak il-friex u dik il-piġama minn fuqha biex tilbes l-uniformi, u tmur l-iskola. Dejjem ħaddmet rasha mill-aħjar li setgħet ħalli tibqa’ rieqda fis-sodda f’xi ġurnata kiesħa.

Jum fost l-oħrajn, it-temp kien ċlampu, u s-sema kien miksi bi sħab ġriż. Kien jidher ċar li se tfaqqa’ xi maltempata kbira. Fis-sitta u nofs Donna stenbħet minħabba t-tisfira tal-iżveljarin. Kieku setgħet kienet issabbtu mal-art għax fakkarha li trid tqum tipprepara għall-iskola. Billi dakinhar kienet ġurnata kemxejn mudlama, u kien ukoll ħafna bard, Donna qatgħetha li ma tqumx minn hemm. Bdiet taħseb kemm se tkun kerha l-klassi bil-purtieri magħluqin. U jekk tfaqqa’ xi sajjetta u jinqata’ d-dawl, min jaf kemm kienet tibża’! B’dal-ħsibijiet iduru f’moħħha, Donna reġgħet tgħattiet sa fuq widnejha bil-kutri, u għalqet għajnejha ħalli terġa’ tintilef fid-dinja tal-ħolm għax dakinhar żgur li ma kienx galbu biex tmur l-iskola.

Xħin daħlet f’kamritha n-nanna, u ratha għadha mimduda fis-sodda, marret tpoġġi maġenbha. Donna ħassitha, u dlonk fetħet għajnejha. In-nanna qaltilha bil-ħlewwa li kien qed isir il-ħin għall-iskola, u Donna weġbitha fil-pront b’leħinha jirtogħod: “Ma… ma niflaħx, nann.” Billi ħasbet li kellha xi ftit flissjoni u wġigħ ta’ ras, in-nanna niżlet malajr sal-kċina biex tagħmlilha kikkra misħun bil-lumi ħalli jekk tagħmlilha tajjeb tkun tista’ tmur l-iskola. 

Però, il-ħsieb tan-nanna falla għax kif telgħet lura fuq sabet lil Donna bilqiegħda fis-sodda, u bdiet tgħidilha li telgħelha d-deni. Kif tatha t-termometru f’idha, in-nanna berrqet għajnejha għax rat immarkat bl-aħmar li kellha mija u tnejn deni. Issa emmnet tassew li kienet qamet ma tiflaħx, u li postha kien fis-sodda. Għattietha biex tistrieħ ħalli jgħaddilha, għamlitilha xugaman żgħir imxarrab fuq moħħha biex tniżżel id-deni, u tfitilha d-dawl. Hekk riedet dik ix-xifajk ta’ Donna. Kemm daħket waħidha taħt il-friex! Il-misħun bil-lumi baqa’ fuq il-komodina fejn ħallietu n-nanna għax ma kinitx tiggustah wisq.

Dakinhar dak il-hot water bottle, li kienet tqiegħed fejn saqajha kuljum qabel ma torqod, kien frankalha ġurnata skola. Sakemm in-nanna niżlet isfel biex tippreparalha l-misħun bil-lumi, Donna ħadet it-termometru mill-kexxun tal-komodina, u  ħarġet il-hot water bottle minn ġol-friex li l-ilma tiegħu kien għadu sħun wara l-lejl. Imbagħad fetħitu, żammet it-temperatura bejn subgħajha l-kbir u subgħajha l-werrej, u niżżlitha għal ftit ħin fih. B’hekk, sa ma reġgħet marret ħdejha n-nanna, it-termometru kien laħaq saħan bl-ilma tal-hot water bottle, u t-temperatura kienet telgħet għal mija u żewġ gradi. Donna ħadet gost li l-esperiment tagħha kien irnexxa għax kellha l-provi x’turiha lin-nanna, u kienet ċerta li ma kinitx se tibgħatha l-iskola bid-deni. U tagħha għaddiet!

Donna ħassitha tassew xortiha tajba għax dakinhar kien il-Ġimgħa, u mhux biss l-għada u l-pitgħada ma kellhiex skola, iżda anki t-Tnejn ta’ wara inzertat btala. B’kollox kellha erbat ijiem xi tgawdi la kienet bellgħatha lin-nanna li kienet ma tiflaħx. Però, qattgħet jum minnhom biss fis-sodda, u l-għada għamlet tabirruħha li fieqet. In-nanna żgur li kienet iġġibilha t-tabib kieku ma qamitx minn hemm, u mbagħad kienet toħroġ ta’ giddieba għax kien jinduna li mhux veru kienet ma tiflaħx. U darb’oħra ma kinitx tbellgħalha r-ross bil-labra kif ġieb u laħaq lin-nanna. Allura kien jaqblilha tħaddem rasha ħalli ma tinqabadx.

Charles B. Spiteri

Ġuvni Ċiniż li 24 sena ilu nsteraq minn mal-posta tal-ħaxix, fejn kien ibigħ missieru, fl-aħħar reġa’ ngħaqad miegħu.

Dak iż-żmien, Sun Bin kellu biss erba’ snin. Kien akkumpanja lil missieru fis-suq tal-belt ta’ Chengdu, mnejn insteraq. Illum, li Sun għandu 28 sena, sar jaf li kien inbiegħ lill-ġenituri adottivi tiegħu, koppja fqira u bla tfal, għall-prezz ta’ £250, u ttieħed joqgħod 1,000 mil bogħod.

Il-ġuvni rrakkonta li l-fatt li min xtrah kellu jħallas il-flus għalih, kien ifisser li kien hemm bogħod mhux ħażin bejniethom.

Jistqarr li kiber iħobb lill-ġenituri l-ġodda, għax dejjem kienu twajba miegħu, iżda minn dejjem ħass li kellu jsib lill-veri ġenituri tiegħu.

Meta ħass li kiber biżżejjed, beda jfittixhom bla ma wera lil dawk li adottawh, għax ma riedx jiksrilhom qalbhom.

It-tfittxija bdiet ħames snin ilu u permezz tad-DNA u d-database  tal-Gvern, sab lil xi ħadd li jaqbel ma’ tiegħu.

Missieru Ku ta’ 45 sena u ommu Lo, qattgħu erba’ snin jivvjaġġaw maċ-Ċina, bit-tama li jsibu lil binhom, iżda qatgħu qalbhom għal kollox fl-1995.

Bil-ferħ f’qalbu, Ku, dakinhar li ltaqa’ ma’ ibnu qal: “Għad għandi fuqi r-ritratt li ħadtlu erbat ijiem qabel ma’ għeb.

“Kont inbigħ il-ħaxix fis-suq tal-ikel f’Chengdu. Kelli klijent li kont qed naqdih u xħin fittixt lil ibni nsib li sparixxa. Kulma kien fadalli tiegħu hu dan ir-ritratt, li nġibed meta kellu erba’ snin u ġimagħtejn.

“Qattajna s-snin, jien u marti nivvjaġġaw. Fl-aħħar, tant inkeddet, li marti mietet qabel żmienha.”

Ku rrakkonta li ma stenniex wisq mid-database  tad-DNA, iżda kien ferħan se jtir meta rċieva telefonata, tinfurmah li ibnu kien instab.

Il-pulizija ta’ Chengdu, qalet li qed jinvestigaw il-każ u arrestaw kompliċi suspettat, milli kien biegħ lil Sun Bin lill-ġenituri adottivi tiegħu.

Il-ġuvni qal li hu kuntent li reġa’ ngħaqad ma’ missieru u oħtu, li twieldet fl-1995 u ma jridx li jittieħdu passi kontra l-ġenituri li adottawh. Mhux hekk biss, talli lest jieħu ħsieb liż-żewġ familji.

Charles B. Spiteri

Dehriet tal-biża’ jidhru kontinwament fil-belt ċentrali tal-Indja, li hi waħda movimentata għall-aħħar. Hawn, wieħed jista’ jintebaħ bil-kwantità enormi ta’ fili elettriċi mdendlin bl-addoċċ. L-agħar ħaġa hu li kull fil fih kurrent elettriku qawwi.

Dawn il-wires qishom spagetti, jissupplixxu d-dawl lil Delhi, u saru dehra komuni mal-Indjani, iżda l-electricians li jissejħu fil-post minħabba xi ħsarat, ikollhom tabilħaqq jgħaddu minn ħmar il-lejl biex isewwu u jerġgħu jipproduċu l-elettriku f’dawk l-inħawi fejn ikun inqata’, apparti l-fatt li jkunu qed jipperikolaw ħajjithom.

Is-serq tal-elettriku f’din il-belt hu rampanti, u għalhekk hu faċli ferm li kull tant ħin jinqata’ d-dawl u partijiet kbar jisfaw fi dlam taqtgħu b’sikkina.

Tota Ram, li jgħix f’Delhi, qal li: “primarjament, dan hu t-tort tal-gvern, li qatt ma ta kas ta’ dawn il-wires kollha.” Iżda n-nies tal-lokal huma wkoll responsabbli… però huma kuntenti li għandhom aċċess qrib mnejn ‘jisirqu’ l-kurrent għall-ħtiġiet tagħhom.

Meta jasal l-istaġun tal-monsoon, id-densità ta’ wires issir perikoluża, għax numru minnhom jitqaċċtu u jmissu l-għadajjar tal-ilma.

Kien rappurtat li l-gvern ta’ Delhi għandu f’moħħu li jirriloka dawn l-wires taħt l-art, iżda x-xogħol għad irid jinbeda.

Mohit Issar, resident ieħor f’Delhi, qal li jekk in-nies jieqfu jisirqu d-dawl, ikun hemm inqas qtugħ tas-servizz u inqas wires  imdendlin fuq l-irjus il-ħin kollu.

Skont l-informazzjoni tal-World Bank, 22.3 fil-mija tan-nies fl-Indja għad m’għandhomx provvista tad-dawl elettriku.

Charmaine Tanti M.A.

Donna kienet tagħmel il-homework dejjem man-nannu għax hu biss kellu l-paċenzja u kien jaf kif imur magħha. Kieku ma kienx għalih, il–homework żgur li ma kienx isir għax Donna ma kinitx tħobb tagħmlu. In-nannu kien jinsisti li tagħti kas l-istudju bis-serjeta` biex la tikber taqbad karriera tajba. Iżda hi qajla kienet tagħti widen għal li jgħidilha. Qatt ma basret kemm kien qed jgħidilha għall-ġid tagħha!

Ġara li n-nannu kellu bżonn iqatta’ xi jiem l-isptar għax ħassu marid sew. Donna, issa, ma kellhiex ma’ min tagħmel il-homework. Ommha u nannitha bdew imorru jaraw lin-nannu kuljum u jħallu lil Donna mal-ġara xwejħa tagħhom. It-tifla ma kkonfondietx minħabba l-homework, u kienet tħallih fil-basket mingħajr ma mqar tipprova tagħmel xi ħaġa minnu.  Minflok, bdiet tgħaddi ħinha tara t-televixin mal-ġara sakemm filgħaxija kienu jiġu lura d-dar il-mamà u n-nanna mill-isptar meta mbagħad kienet tiekol xi ħaġa magħhom u wara tmur tinħasel u tidħol torqod.

Però, darba waħda, Donna ġiet daharha mal-ħajt xħin l-għalliema talbitha l-homework ta’ ġimgħa sħiħa biex tikkoreġih. Għall-ewwel ma kellmitha xejn taparsi ma semgħethiex, iżda meta l-għalliema baqgħet tistaqsiha għalih, Donna malajr ħaddmet rasha biex ma tinkisirx quddiem sħabha, u weġbitha: “Miss, il-homework mhux qiegħed hawn illum għax qam ma jiflaħx u kellu jibqa’ d-dar.” Il-klassi kollha nfaqgħet tidħak għax kulħadd kien jaf li l-homework mhuwiex tad-demm u l-laħam u li Donna qalet hekk biex iddaħħak. Anki l-għalliema bdiet titbissem u biex tkompli magħha, qaltilha: “Ara, miskin! Ma jiflaħx? Jaqaw qabdu xi riħ jew kiel xi ħaġa u għamlitlu d-deni? Qis li tgħidlu li l-Miss tixtieq ħafna tarah!” “Ok, Miss. Issa ngħidlu. Naħseb se ddum ma tarah għax ma jiflaħx sew”, reġgħet Donna mifqugħa bid-daħk.

L-għalliema ma kinitx ta’ subgħajha f’ħalqha u fis intebħet li Donna kienet waqqgħet għaċ-ċajt il-biċċa tal-homework ħalli tiffranka xi ċamata mingħandha. U kellha raġun biex tbiegħ! Aktar tard, il-mamà tagħha tkellmet magħha u tgħarrfitilha li l-homework ma kienx sar għax in-nannu mar l-isptar u ma kellhiex min jgħinha tagħmlu. Imbagħad, malli l-għalliema rrakkontatilha x’qaltilha Donna meta talbitulha, il-mamà ma waqfitx tidħak u marret tgħid b’kollox lin-nanniet. Għalkemm in-nannu ma ħax gost li t-tifla kienet marret l-iskola mingħajr il-homework, għoġbitu l-iskuża li ħarġet biha quddiem l-għalliema u tant daħak bil-qalb li għal ftit nesa l-mard u l-uġigħ kollu li kellu.

Charles B. Spiteri

Susan Anthony twieldet f’Massachusetts u tħarrġet bħala għalliema. Fl-1849, telqet il-professjoni li kellha biex tieħu ħsieb u tmexxi r-razzett tal-familja tagħha.

Niesha kienu Quakers u għalhekk ma kinitx ħaġa kbira li Susan bdiet titkellem kontra l-inġustizzja u l-iskjavitù u l-ħażen tas-sokor. Fl-1848, marret għall-ewwel konvenzjoni tad-drittijiet tan-nisa.

Erba’ snin wara, kienet irrabjata għall-aħħar meta mara ma tħallitx titkellem f’rally kontra l-alkoħol. Bir-rabja li tnisslet fiha, għaqqdet soċjetà ta’ rażan u tnaqqis tal-kliem għan-nisa biss. Minn hemm ’il quddiem, waqt li kompliet bil-kampanja tagħha kontra l-iskjavitù, tambret ukoll għad-drittijiet ugwali għan-nisa.

Susan bdiet tieħu ħsieb ta’ ġurnal, imsejjaħ Revolution, li saħaq li n-nisa kellu jkollhom l-istess drittijiet bħall-irġiel f’dak li hu tagħlim, fil-votazzjoni u fix-xogħol. Meta ma kellhiex aktar flus għall-ġurnal, bdiet iddur mal-pajjiż tagħti taħditiet u tiġbor il-fondi għalih.

Fl-1872, flimkien ma’ ħdax-il mara oħra ippruvaw jivvutaw fl-elezzjoni Presidenzjali. Susan tefgħet il-vot tagħha u sfat arrestata. Instabet ħatja u weħlet multa, iżda l-każ waqa’, anki għax hi rrifjutat li tħallas il-multa. Susan kompliet tikkampanja favur in-nisa sa ma mietet.

Fl-1870, il-15-il emenda tal-Kostituzzjoni Amerikana tat id-dritt tal-vot lill-irġiel suwed. Ħafna nies li kienu ġġieldu biex jabolixxu l-iskjavitù, bdew kampanja favur li n-nisa jivvutaw. Fl-Istati Uniti ngħataw id-dritt għall-vot fl-1920.

Kartunisti interpretaw lil Susan u lil ħbiebha n-nisa li kienu fis-soċjetà tagħha, bħala li qed jiġġieldu gwerra qaddisa kontra d-demonju tax-xorb.

Victoria kienet Reġina tal-Brittanja meta din kienet l-aktar nazzjon b’saħħtu fid-dinja. L-Ingliżi ggvernaw artijiet mad-dinja kollha, b’mod li tawha imperu li fuqu “x-xemx ma niżlet qatt.”

Victoria saret Reġina meta kellha 18-il sena. Fl-1840, iżżewġet lil kuġinuha, Albert, li kienet tħobb b’imħabba tal-ġenn u li minnu kellha disa’ ulied. Hi kienet toqgħod fuq żewġha għall-għajnuna u l-pariri. F’dawk iż-żminijiet fil-Brittanja kien qed isir tibdil kbir u Albert kien entużjast għat-teknoloġija l-ġdida kollha u għall-kummerċ. Inbnew il-fabbriki tat-tajjar u tal-azzar u f’temp qasir l-irħula nbidlu fi bliet.

Il-Brittanja kienet l-ewwel pajjiż li timmanifattura kwantitajiet ta’ prodotti bi prezz irħis. Il-materji prima kienu jitwasslu mill-pajjiżi taħt idejn l-imperu u b’hekk il-Brittanja saret sinjura u b’saħħitha.

Bl-inkoraġġiment ta’ Albert, fl-1851 saret l-Esibizzjoni l-Kbira f’Hyde Park, Londra. Għall-okkażjoni nbena padiljun enormi tal-ħġieġ, imsejjaħ il-Crystal Palace, u miljuni ta’ nies żaru l-esibizzjoni biex jaraw il-makni u l-invenzjonijiet ġodda.

L-iktar viżitatur importanti kienet Victoria nnifisha. Għaxar snin wara l-Esibizzjoni l-Kbira, Albert miet. Victoria waqgħet f’diqa kbira u għal snin sħaħ għexet għaliha weħidha. Il-popolarità tagħha niżlet, iżda sa tmiem ħajjitha reġgħet kisbitha. Meta mietet, l-imperu kollu sogħbbih għall-waqfien ta’ era qawwija.

Victoria nsistiet għall-manjieri tajba fost il-familja tagħha u n-nies madwarha. Jum minnhom, binha Bertie wasal tard għaċ-ċena. Qabel ma skuża ruħu, staħba wara kolonna bl-għaraq ixoqq għalih. Hi tatu ħarsa qasira u hu ħarab wara kolonna oħra fejn baqa’ sa tmiem l-ikla. Ta’ min isemmi li dak iż-żmien Bertie ma kienx tifel ċkejken. Kellu 50 sena!

Charmaine Tanti M.A.

Donna bdiet tibża’ waħidha taħt dik is-siġra kbira tal-ħarrub. Sħabha u l-għalliema fejn kienu marru? Imisshom telqu `l hemm u ħallewha waħidha! U xħin iroxx id-dlam x’kienet se tagħmel? Kif kienet se tmur lura d-dar?

Dakinhar Donna, kienet ħarġet ma’ tal-klassi. Billi qatt ma kienet marret il-Buskett tassew ħadet gost xħin rat dik il-kampanja kollha quddiemha. Qatt ma kienet sabet ruħha f’post daqshekk trankwill, fejn setgħet tisma’ biss l-għasafar jgħannu u xxomm ir-riħa tfuħ tal-fjuri u s-siġar.

Wara li Donna u sħabha ntefgħu bilqiegħda qalb il-ħaxix salvaġġ, ħarġu l-ħobż mill-basket u qagħdu jieklu u jitħaddtu bejniethom. L-għalliema wissiethom kemm-il darba biex ma jiċċaqalqux minn hemm, ma jmorrux jintilfu f’dak il-kobor kollu. Biex iżżommhom kwieti ħarġet il-ktieb tal-istejjer u qabdet taqralhom storja. Donna ma kellhiex aptit tismagħha, għalkemm għamlet tabirruħha li kienet qed togħġobha, ħalli l-għalliema ma tirrabjax magħha.

Malli għadda ftit tal-ħin u rat lill-għalliema mitlufa sew fil-qari u lil sħabha kollha jħarsu lejha u jitgħaxxqu bl-istorja, Donna żgiċċat u marret tistaħba taħt siġra ftit ’il bogħod. Għall-ewwel tgħidx kemm bdiet tidħak, għax kienet ħarbitilhom bla ma indunaw. Imma issa kienet ilha mistoħbija hemm aktar minn sagħtejn, u bdiet titħasseb. Ħadd ma kien mar ifittixha jew imqar għajtilha.

Kollha beżgħana Donna ħarġet mill-moħba tagħha u ġriet lejn fejn kienet ħalliet lill-oħrajn. Però ma kinux hemm. Ħassitha se tiġġennen. Min kien se jsibha? Infexxet f’bikja kbira, forsi xi ħadd jismagħha u jkollu ħniena minnha. Bdiet tgħajjat ukoll għall-ajjut, imma kien kollu għalxejn. Kien it-tort tagħha li kienet sabet ruħha waħidha l-Buskett. Għalfejn m’obdithiex lill-għalliema? Għalfejn riedet dejjem tivvinta xi praspura ġdida? Issa Alla biss kien jaf meta u kif kien se jirnexxilha toħroġ minn hemm.

Il-ħoss qawwi tal-iżveljarin qajjimha b’ħasda kbira. Donna qagħdet bilqiegħda fis-sodda għarqana xraba imma ftit ftit bdiet ġejja f’tagħha. Ma kellhiex għal xiex tinkwieta. Għall-erwieħ! Din kienet biss ħolma stramba. Mhux veru li kienet intilfet il-Buskett.

Charles B. Spiteri

Aktar minn mitt sena mindu nstabu oġġetti xjentifiċi f’qiegħ il-baħar, l-esperti qed jittamaw li jirnexxilhom isibu aktar sigrieti. Dan permezz ta’ teknoloġija ferm aktar moderna fl-għadis.

Arkeologi Griegi u Amerikani qed iħufu madwar in-nawfraġju ta’ bastiment antik Ruman f’Antikythera, billi jilbsu l-Exosuit – libsa tal-għadis mill-aktar moderni – li tippermettilhom jinżlu aktar mid-doppju tal-fond li kienu jinżlu.

Fl-1900 l-għaddasa kienu sabu dak li ssejjaħ il-Mekkaniżmu t’Antikythera – makkinarju tas-seklu tnejn qabel Kristu, li jitqies bħala l-aktar kompjuter qadim tad-dinja. Is-sejba saret ’il barra mill-gżira Griega.

Dan kien mekkaniżmu avvanzat immens, użat mill-Griegi tal-qedem biex jistudjaw iċ-ċikli tas-sistema solari. Tant kien avvanzat dan l-arloġġ li kellhom jgħaddu 1,500 sena oħra biex fl-Ewropa ntlemaħ arloġġ ieħor sofistikat bħalu.

Il-libsa tal-għadis Exosuit, prodotta fil-Kanada min-Nuytco Research, tippermetti lill-għaddasa jinżlu f’fond ta’ 492 pied (150 metru). Hi magħmula mill-aluminju u kapaċi tissupplixxi l-ossiġnu għal 50 siegħa, kif ukoll tippermetti li ssir komunikazzjoni ma’ nies fuq il-baħar permezz ta’ optical cable.

Fiha wkoll erba’ muturi (thrusters) b’qawwa ta’ 1.6 horsepower biex jgħinu lill-għaddas idur taħt il-baħar b’ħeffa tabilħaqq kbira. Kull libsa tiżen bejn 226  u 272 kilogramm. Il-prezz tagħha jibda minn madwar €502,155.

Angeliki Simosi, Kap tad-Direttorat għall-Antikitajiet ta’ Taħt il-Baħar, qal li hemm sinjali tajbin ħafna li jafu jinstabu oġġetti oħra fuq il-bastiment mgħarraq. Dan jista’ jbassru wara l-għadis li sar fl-2012 u l-2013.

Dimitris Kourkoumelis, arkeologu ieħor fit-tim, qal li hemm numru ta’ oġġetti taħt il-baħar, peress li dan il-bastiment kien iġorr ħafna rikkezzi mill-Asja Minuri.

L-istess arkeologi qed jisperaw li jikkonfermaw il-preżenza tat-tieni vapur mgħarraq, madwar 250 metru bogħod mis-sejba oriġinali.

L-‘arloġġ’ antik li nstab u ttella’ kien f’kaxxa tal-injam ta’ 340 x 180 x 90 mm u jikkonsisti minn gerijiet, uċuħ tal-bronż u roti li jingranaw f’xulxin. Instabu wkoll 40 gear tal-bronż maħdumin bl-idejn. Dan il-mekkaniżmu jingħad li nħoloq madwar is-sena 100 qabel Kristu u aktarx hu l-eqdem kalkulatur tad-dinja.

Studji li saru fuqu huma tal-fehma li kien jintuża biex jara l-moviment tal-pjaneti u l-qlib tal-jiem u s-snin.

Bħalissa l-mekkaniżmu jinsab esibit fil-Mużew Nazzjonali tal-Arkeoloġija f’Ateni.

Donna kienet tifla fuq ruħha wisq. Mindu marret toqgħod man-nanniet kienet dejjem tivvinta l-praspar u tinkwetahom. In-nannu kien jirrabja magħha, għax kien iridha tistudja minflok toqgħod taħli ħinha tagħmel il-ħmerijiet. Iżda hi kienet minn widna jidħol u mill-oħra joħroġ. Għalkemm kienet tipprova tobdih, malli jillarga minn ħdejha kienet tqum minn postha u tibda ddur u tagħqad mad-dar ħalli tara x’bawxata ġdida se tagħmel.

Darba minnhom l-għalliema ta’ Donna għamlet lezzjoni dwar il-mużika. Spjegat kif il-mużika ma tinħoloqx mill-istrumenti biss. Lill-istudenti tagħha wriethom kif anki jekk sempliċiment tħabbat mgħarfa ma’ tazza tal-ħġieġ tinħoloq tip ta’ melodija ħelwa, mentri jekk tħabbat l-għotjien ta’ żewġ borom ma’ xulxin, il-melodija li tinħoloq tkun ferm aktar qawwija.

Donna fetħet par widnejn daqsiex għal kliem l-għalliema tagħha, u tassew għoġbitha l-lezzjoni ta’ dakinhar. Meta waslet lura d-dar mill-iskola kielet platt soppa u wara għamlet il-homework man-nannu. Xħin lestietu n-nannu mar jimtedd għax kien għeja. Imma ma damx igawdi l-mistrieħ tiegħu għal ħin twil. Il-ħsejjes li beda jisma’ tarrxulu widnejh.

Lanqas laħaq ħareġ minn kamartu li ma rax lil Donna għaddejja fil-kuritur tħabbat l-għotjien tal-borom flimkien u tidħak kemm tiflaħ, għax kien irnexxielha tagħmel bħalma qaltilha l-għalliema tagħha. In-nannu ried jgħolliha, u wiċċu sar aħmar nar bir-rabja.

Iżda Donna kienet pronta telgħet ’il fuq għax kienet taf li n-nannu ma kienx se jitla’ warajha, billi kellu saqajh juġgħuh. Bla dubju Donna kienet tellfitu r-raqda tiegħu għalkollox dakinhar, għax baqgħet sejra tħabbat dawk l-imberkin għotjien tal-borom hi u ddur fil-kmamar ta’ fuq. In-nannu qabad jigdem idu daqskemm kien inkorlat għaliha, imma ma setax iwaqqafha għax kienet ħarbitlu, ja mqarba li hi!

Lin-nannu mhux biss dejqu dak l-istorbju sħiħ li għamlet Donna, iżda inkwieta ferm meta ftakar li dawk l-għotjien tal-borom kienu jiswew il-flus, għax kienu ta’ marka fina. Beda jaħseb li b’dak it-taħbit kollu Donna kienet se tirranġahomlu għall-frisk!

Xħin omm Donna daħlet id-dar mill-ewwel saret taf min kien qiegħed jagħmel dawk il-ħsejjes kollha li bdew iriegħdu kullimkien, għax gżaha n-nannu. Il-mamà telgħet fuq, tatha ħasla kif tmiss il-liġi u malajr kellha tinżel ’l isfel u tpoġġi l-għotjien lura fuq il-borom fl-armarju tal-kċina. Imbagħad qaltilha biex titlob skuża lin-nannu talli ma ħallitux jistrieħ. Hi hekk għamlet, u hu ħafrilha minnufih, għax kien iħobbha daqs dawl għajnejh. Donna tbissmitlu u wegħditu li ma terġax tagħmillu aktar bħal dakinhar. Qabel marret torqod tatu bewsa fuq ħaddejh bħas-soltu, għax hi wkoll kienet tħobbu ħafna, minkejja kollox.

Meta n-nanna rritornat mill-mawra tagħha f’Għawdex aktar tard filgħaxija, tgħidx kemm raddet slaleb malli tarrfulha li dakinhar Donna kienet għoddha ġennet lin-nannu bil-praspura l-ġdida li għamlet. Donna ma kienet se tinbidel qatt, għax min jitwieled tond ma jmutx kwadru.