Page Status: Pending

Donna ma kinitx tħobb il-Milied minħabba r-rigali, il-kartolini, it-tiżjin u l-btajjel biss. Kellha raġuni oħra għalfejn kienet tistenna din il-festa b’tant ħerqa. Kull sena, ftit qabel il-Milied, kienet iżżurha daqsxejn ta’ ħlejqa li tagħtiha ħafna gost.

Ma’ dħul Ottubru kien dejjem jitfaċċa pitirross ċkejken ċkejken u smin fil-bitħa tan-nanniet. Hekk kif kienet tilmħu jdur minn fuq zokk għal ieħor tas-siġra tal-larinġ, Donna kienet timtela bil-ferħ. Dak sidru oranġjo jagħti fl-aħmar tassew kien jaffaxxinaha għax kien ifakkarha fl-istorja li darba rrakkontalha n-nannu dwar id-demm ta’ Kristu msallab li qattar fuqu. Kienet tissammar tħares lejh minn wara l-ħġieġ tal-bieb tal-bitħa, għall-jiem sħaħ, sakemm jgħib wara xi tliet xhur.

Lin-nanna dejjem kienet titlobha tħejji skutella żgħira bl-ilma u oħra bil-frak tal-ħobż ħalli toħroġhom fil-bitħa. Hi hekk kienet tagħmel. Wara ftit, il-pitirross arah jinżel mis-siġra biex inaqqar xi ftit frak tal-ħobż jew jixrob xi ftit ilma frisk mill-iskutelli li n-nanna tkun għadha kemm poġġietlu fejn is-siġra tal-larinġ. Dak il-ħin, Donna kien ikun l-għaxqa tagħha ssejjaħ lin-nanna u turiha b’subagħha l-werrej minn wara l-ħġieġa lill-pitirross fejn dawk l-iskutelli tal-ikel u x-xorb. Darba fettlilha riedet taqbdu fit-trabokk ħalli tkompli tgawdih tul is-sena kollha, iżda n-nanna ma ħallithiex. Bħala ħlejqa t’Alla kellu d-dritt li jibqa’ jgħix fil-libertà, minbarra li kien ukoll għasfur protett mil-liġi. Donna mill-ewwel fehmet li kienet se tkun egoista jekk tipprova taqbad il-pitirross, avolja kienet trabbi n-nervi meta kien jgħosfor għax kien ikollha tistenna ż-żmien sa ma terġa’ tarah.

Sena minnhom, Donna stenniet lill-pitirross bħas-soltu, iżda kien kollu għalxejn. Il-pitirross baqa’ ma ġiex, u Donna tgħidx kemm bkiet għalih. Kienet dratu jiġi kull sena. Min jaf x’kien sar minnu dan il-ħabib ċkejken tagħha, miskin?

Skont ma qalilha n-nannu, il-pitirross wisq probabbli kien miet. Spjegalha li huwa u jdur bosta pajjiżi madwar id-dinja jista’ jkun li ltaqa’ ma’ xi perikli li temmewlu ħajtu bħall-maltemp, ir-riħ, inkella għasafar akbar minnu li attakkawh. Donna sewdet qalbha iżjed xħin semgħet kliem in-nannu, u bdiet timmaġina minn xiex seta’ għadda dak il-povru pitirross.

Donna ma riditx temmen lil għajnejha meta s-sena ta’ wara reġgħet rat pitirross fuq is-siġra tal-larinġ. Wiċċha xegħel, u marret tiġri tgħid lin-nanniet ferħana se ttir. Huma wkoll ħadu pjaċir bih malli lemħuh minn wara l-ħġieġ tal-bieb tal-bitħa. Tgħid kien l-istess pitirross tas-snin ta’ qabel jew ieħor ġdid? Kien x’kien, l-aqwa li dik is-sena, Donna kellha Milied komplut kif xtaqitu hi.

Charles B. Spiteri

Minn Graceland ħarġet l-aħbar li l-Lisa Marie u l-Hound Dog II, iż-żewġ ajruplani li kienu ddisinjati u nbnew għal Elvis Presley, se jibqgħu b’mod permanenti f’Memphis, fejn l-attrazzjoni turistika hi ċċentrata fuq il-ħajja u l-karriera tal-kantant.

Dan l-avviż temm il-konfużjoni li nħolqot fuq il-futur tal-istess ajruplani, li kienu jintużaw mir-Re biex ikun jista’ jivvaġġa u jmur jagħti l-wirjiet, wara li xtrahom lejn tmiem is-snin sebgħin.

L-ikbar ajruplan, Convair 880, issemma’ Lisa Marie, għal bint Elvis. Minn ġewwa qisu karozza lussuża li ttir. Fih kamra tas-sodda kbira, sistema stereo, kamra tal-konferenzi u l-vitien tal-kamra tal-banju huma miksija bid-deheb. Kien irranġat hekk wara li Elvis xtrah mingħand id-Delta Air Lines u tar bih l-ewwel darba f’Novembru tal-1975.

Meta l-kantant miet, fis-16 ta’ Awwissu 1977, il-pilota ta’ Elvis tajjar il-Lisa Marie sa Kalifornja biex ħa lil Priscilla Presley, l-eks mara tal-kantant, f’Memphis.

L-iżgħar ajruplan, li hu JetStar u ssemma’ Hound Dog II, ukoll intuża minn Presley.

Wara l-mewt ta’ Elvis, iż-żewġ ajruplani nbiegħu lill-kumpanija bl-isem ta’ OKC Partnership.

Minn nofs is-snin tmenin, din il-kumpanija u Graceland qablu li jipparkjaw l-ajruplani fi Graceland, fejn saru żewġ oġġetti mill-aktar mistennija mit-turisti, biex jarawhom minn ġewwa.

Iżda għalkemm il-ftehim li kien hemm iċċajpar xi ftit is-sena li għaddiet, issa jidher li ħarġet ix-xemx u kien deċiż li l-ajruplani jibqgħu f’posthom għal dejjem.

Ralph kien tifel tassew samrani. Minħabba f’hekk, sħabu laqqmuh l-Indjan. Dehrilhom li kien jagħtihom lemħa lill-Indjani. Pero` hu xejn ma ħa gost b’dal-laqam, u kien dejjem jgħidilhom li ma kellux x’jaqsam mal-Indjani la kien Malti bħalhom. Iżda ta’ nebbiexa li kienu, sħabu aktar kienu jgħajtulu Indjan bil-qalb, filwaqt li hu kien iħarsilhom bl-ikrah, u ma jkellimhom xejn. Għalih Donna biss kienet matura fost sħabu kollha. Dejjem sejħitlu b’ismu, u qatt ma ivvintatlu laqmijiet. Għalhekk kien joqgħod magħha fil-brejk.

Meta fil-party tal-Karnival Ralph daħal fil-klassi liebes ta’ kawboj, sħabu ma waqfux imaqdruh, u jiżżuffjettaw bih.

“Għax ma lbistx ta’ Indjan, għid?”, beda Leli.

“Pinġut kien joqgħodlok kieku l-kostum ta’ Indjan”, kompla miegħu Karl.

“Inti qatt rajt film tal-kawbojs? Dawk ma jkunux somor bħalek”, qallu Raymond.

“Vera tixraqlek ta’ kawboj, ħa ngħidlek! Qisek, qisek artist. Ħa ħa ħaj”, issokta Daniel.

Ralph ma weġibhomx, u qagħad rasu baxxuta jisma’ lil kulħadd jgħid tiegħu. Xħin tellgħuhomlu, mar ifittex lil Donna, u qagħad bilqiegħda maġenbha. Kienet semgħethom kollox, u vera kien qed jiddispjaċiha għalih. “Anki llum se jaqbdu miegħu?”, qalet f’qalbha. Indunat li f’għajnejh kellu d-dmugħ, u aktar tħassritu. Fil-pront ħarġet tissue mill-basket, u tathielu biex jimsaħ għajnejh biha. Imbagħad qabdu jitkellmu bħas-soltu. 

“Għalfejn qed tibki, Ralph? Għandek kostum sabiħ tant. Taf kemm inti pulit?”

“Kont ferħan bih dalgħodu, imma qagħdu jidħku bija, ja kattivi li huma.”

“Tagħtix kashom. La kellek aptit tilbes ta’ kawboj ħadd ma kellu għalfejn jindaħallek. Mhux kulħadd jilbes li jrid fil-Karnival!”

“Kelli nilbes hekk bilfors, Donna. Il-kostum ta’ kawboj silifuli l-kuġin għax ommi ma kellhiex flus biex tixtrili wieħed billi missieri jinsab marid ħafna, u għandu bżonn il-flus għall-kura.”

“Anki jien kelli nilbes il-kostum tat-tifla tal-ħabiba tan-nanna. Kemm ilu li miet il-papa`, il-mama` qed tibża’ iżjed għall-flus għax m’għandhiex xi paga għolja.”

“Imma vera li l-kawbojs ma jkunux somor? Nidher tad-daħk jaqaw, Donna?”

“Ralph, inti qatt rajt Ċiniża b’għajnejha mhux imġebbdin? Mela anki jien tad-daħk għax liebsa ta’ Ċiniża mingħajr ma nixbah liċ-Ċiniżi! Jien l-aqwa li lbist ta’ xi ħaġa biex nieħu gost ftit illum. Ma jinteressanix x’jgħidu l-oħrajn dwari.”

“Inti żgur li m’intix tad-daħk daqskemm jixraqlek il-kostum.”

“Inti wkoll tixraqlek ta’ kawboj. Kieku biss ma jeżistux kawbojs somor, inti tkun l-ewwel wieħed. U f’dak il-każ inti tkun kawboj oriġinali.”

Ralph qabad jitbissem għax għoġbitu tal-“kawboj oriġinali.” Donna dejjem fehmitu, u kellmitu bħala ħabiba sinċiera. Ħassu xortih tajba ferm li kellu lilha għax kienet ittellagħlu l-moral meta sħabu kienu jaqbdu miegħu. Waqt il-party hu u Donna qagħdu l-ħin kollu fejn xulxin. Tgħidx kemm kielu pizza u qassatat, u żifnu flimkien. Minn dakinhar `il quddiem daħħalha f’rasu biex qatt aktar ma jieħu għal sħabu, u jibda jagħti widen għal dak li tgħidlu Donna. Għalkemm Ralph u Donna kienu ħbieb kbar, kellhom jinfirdu wara xi żmien għax marru fi skejjel differenti. Qatt iżjed ma ltaqgħu, iżda l-memorji sbieħ li kellhom ta’ xulxin baqgħu mnaqqxin f’moħħhom u fir-ritratti li ħaditilhom l-għalliema fil-party tal-Karnival meta libsu ta’ kawboj u Ċiniża.

TMIEM

Charles B. Spiteri

Aktar minn mitt sena mindu nstabu oġġetti xjentifiċi f’qiegħ il-baħar, l-esperti qed jittamaw li jirnexxilhom isibu aktar sigrieti. Dan permezz ta’ teknoloġija ferm aktar moderna fl-għadis.

Arkeologi Griegi u Amerikani qed iħufu madwar in-nawfraġju ta’ bastiment antik Ruman f’Antikythera, billi jilbsu l-Exosuit – libsa tal-għadis mill-aktar moderni – li tippermettilhom jinżlu aktar mid-doppju tal-fond li kienu jinżlu.

Fl-1900 l-għaddasa kienu sabu dak li ssejjaħ il-Mekkaniżmu t’Antikythera – makkinarju tas-seklu tnejn qabel Kristu, li jitqies bħala l-aktar kompjuter qadim tad-dinja. Is-sejba saret ’il barra mill-gżira Griega.

Dan kien mekkaniżmu avvanzat immens, użat mill-Griegi tal-qedem biex jistudjaw iċ-ċikli tas-sistema solari. Tant kien avvanzat dan l-arloġġ li kellhom jgħaddu 1,500 sena oħra biex fl-Ewropa ntlemaħ arloġġ ieħor sofistikat bħalu.

Il-libsa tal-għadis Exosuit, prodotta fil-Kanada min-Nuytco Research, tippermetti lill-għaddasa jinżlu f’fond ta’ 492 pied (150 metru). Hi magħmula mill-aluminju u kapaċi tissupplixxi l-ossiġnu għal 50 siegħa, kif ukoll tippermetti li ssir komunikazzjoni ma’ nies fuq il-baħar permezz ta’ optical cable.

Fiha wkoll erba’ muturi (thrusters) b’qawwa ta’ 1.6 horsepower biex jgħinu lill-għaddas idur taħt il-baħar b’ħeffa tabilħaqq kbira. Kull libsa tiżen bejn 226  u 272 kilogramm. Il-prezz tagħha jibda minn madwar €502,155.

Angeliki Simosi, Kap tad-Direttorat għall-Antikitajiet ta’ Taħt il-Baħar, qal li hemm sinjali tajbin ħafna li jafu jinstabu oġġetti oħra fuq il-bastiment mgħarraq. Dan jista’ jbassru wara l-għadis li sar fl-2012 u l-2013.

Dimitris Kourkoumelis, arkeologu ieħor fit-tim, qal li hemm numru ta’ oġġetti taħt il-baħar, peress li dan il-bastiment kien iġorr ħafna rikkezzi mill-Asja Minuri.

L-istess arkeologi qed jisperaw li jikkonfermaw il-preżenza tat-tieni vapur mgħarraq, madwar 250 metru bogħod mis-sejba oriġinali.

L-‘arloġġ’ antik li nstab u ttella’ kien f’kaxxa tal-injam ta’ 340 x 180 x 90 mm u jikkonsisti minn gerijiet, uċuħ tal-bronż u roti li jingranaw f’xulxin. Instabu wkoll 40 gear tal-bronż maħdumin bl-idejn. Dan il-mekkaniżmu jingħad li nħoloq madwar is-sena 100 qabel Kristu u aktarx hu l-eqdem kalkulatur tad-dinja.

Studji li saru fuqu huma tal-fehma li kien jintuża biex jara l-moviment tal-pjaneti u l-qlib tal-jiem u s-snin.

Bħalissa l-mekkaniżmu jinsab esibit fil-Mużew Nazzjonali tal-Arkeoloġija f’Ateni.

Donna kienet tifla fuq ruħha wisq. Mindu marret toqgħod man-nanniet kienet dejjem tivvinta l-praspar u tinkwetahom. In-nannu kien jirrabja magħha, għax kien iridha tistudja minflok toqgħod taħli ħinha tagħmel il-ħmerijiet. Iżda hi kienet minn widna jidħol u mill-oħra joħroġ. Għalkemm kienet tipprova tobdih, malli jillarga minn ħdejha kienet tqum minn postha u tibda ddur u tagħqad mad-dar ħalli tara x’bawxata ġdida se tagħmel.

Darba minnhom l-għalliema ta’ Donna għamlet lezzjoni dwar il-mużika. Spjegat kif il-mużika ma tinħoloqx mill-istrumenti biss. Lill-istudenti tagħha wriethom kif anki jekk sempliċiment tħabbat mgħarfa ma’ tazza tal-ħġieġ tinħoloq tip ta’ melodija ħelwa, mentri jekk tħabbat l-għotjien ta’ żewġ borom ma’ xulxin, il-melodija li tinħoloq tkun ferm aktar qawwija.

Donna fetħet par widnejn daqsiex għal kliem l-għalliema tagħha, u tassew għoġbitha l-lezzjoni ta’ dakinhar. Meta waslet lura d-dar mill-iskola kielet platt soppa u wara għamlet il-homework man-nannu. Xħin lestietu n-nannu mar jimtedd għax kien għeja. Imma ma damx igawdi l-mistrieħ tiegħu għal ħin twil. Il-ħsejjes li beda jisma’ tarrxulu widnejh.

Lanqas laħaq ħareġ minn kamartu li ma rax lil Donna għaddejja fil-kuritur tħabbat l-għotjien tal-borom flimkien u tidħak kemm tiflaħ, għax kien irnexxielha tagħmel bħalma qaltilha l-għalliema tagħha. In-nannu ried jgħolliha, u wiċċu sar aħmar nar bir-rabja.

Iżda Donna kienet pronta telgħet ’il fuq għax kienet taf li n-nannu ma kienx se jitla’ warajha, billi kellu saqajh juġgħuh. Bla dubju Donna kienet tellfitu r-raqda tiegħu għalkollox dakinhar, għax baqgħet sejra tħabbat dawk l-imberkin għotjien tal-borom hi u ddur fil-kmamar ta’ fuq. In-nannu qabad jigdem idu daqskemm kien inkorlat għaliha, imma ma setax iwaqqafha għax kienet ħarbitlu, ja mqarba li hi!

Lin-nannu mhux biss dejqu dak l-istorbju sħiħ li għamlet Donna, iżda inkwieta ferm meta ftakar li dawk l-għotjien tal-borom kienu jiswew il-flus, għax kienu ta’ marka fina. Beda jaħseb li b’dak it-taħbit kollu Donna kienet se tirranġahomlu għall-frisk!

Xħin omm Donna daħlet id-dar mill-ewwel saret taf min kien qiegħed jagħmel dawk il-ħsejjes kollha li bdew iriegħdu kullimkien, għax gżaha n-nannu. Il-mamà telgħet fuq, tatha ħasla kif tmiss il-liġi u malajr kellha tinżel ’l isfel u tpoġġi l-għotjien lura fuq il-borom fl-armarju tal-kċina. Imbagħad qaltilha biex titlob skuża lin-nannu talli ma ħallitux jistrieħ. Hi hekk għamlet, u hu ħafrilha minnufih, għax kien iħobbha daqs dawl għajnejh. Donna tbissmitlu u wegħditu li ma terġax tagħmillu aktar bħal dakinhar. Qabel marret torqod tatu bewsa fuq ħaddejh bħas-soltu, għax hi wkoll kienet tħobbu ħafna, minkejja kollox.

Meta n-nanna rritornat mill-mawra tagħha f’Għawdex aktar tard filgħaxija, tgħidx kemm raddet slaleb malli tarrfulha li dakinhar Donna kienet għoddha ġennet lin-nannu bil-praspura l-ġdida li għamlet. Donna ma kienet se tinbidel qatt, għax min jitwieled tond ma jmutx kwadru.

Charles B. Spiteri

Dan l-aħħar smajna ferm fuq kemm hu ħażin il-laħam proċessat u l-bacon, għax skont studji li saru, jafu jqabbdu l-kankru. Niftakar żmien meta kienu joħorġu reklami fuq kemm kienet tajba t-tali jew it-tali xarba. Jgħaddi ż-żmien u l-kumpaniji tal-marketing ixellfu dan kollu u jibdew jgħidu li xarba skura hi ħażina għas-saħħa. L-istess il-bajd. Dari konna nixorbu l-bajda minn taħt it-tiġieġa, appena tbidha.

Sa ftit żmien ilu kien hawn min jgħid li l-bajd hu ħażin għas-saħħa. Issa reġa’ hawn min isostni li bajda iebsa ma tagħmel l-ebda deni u ma fihiex kolesterol. Allura jista’ jkun li dawn huma affarijiet tal-marketing?

Minn xi tiftix li għamilt sibt li fil-fatt hawn min hu tal-fehma li l-bacon fih ħafna valuri għas-saħħa. Pereżempju l-proteini li fih iżommulna l-livelli tal-enerġija fl-aqwa tagħhom mingħajr ma jħaxxnu wisq.

Studji li saru f’diversi universitajiet u ċentri mediċi wrew li meta dak li jkun jinkludi l-bacon b’mod naturali bħala parti mid-dieta tiegħu, ikun qed inaqqas il-pressjoni u l-livelli tad-dijabete, kif ukoll ibiegħed lilu nnifsu minn attakk tal-qalb jew puplesija.

Waqt li għal diversi snin inħarġu stejjer tal-waħx fuq il-bacon, instab li dan jagħtina ħafna proteini,  jgħin lill-ġisem inaqqas il-piż u jżid il-metaboliżmu ta’ dak li jkun billi jibnilu muskoli aktar b’saħħithom mingħajr ma jħaxxinhom.

Attwalment il-bacon fih inqas xaħam, xaħam saturat u kolesterol minn ħafna qatgħat taċ-ċanga jew tat-tiġieġa. Waqt li xi ħut fih inqas xaħam u kolesterol mill-bacon, il-bacon fih aktar proteini u ma fihx veleni bħall-merkurju.

Il-bacon hu mimli b’nutrijent importanti magħruf bħala choline, li jgħin biex iżidilna l-intelliġenza u l-memorja, mit-twelid sax-xjuħija, u studji fl-universitajiet sabu li jgħin fil-ġlieda konta l-mard tal-Alzheimer u mard kroniku mentali.

Jingħad li l-bacon jipprovdilna 65% tal-vitamina B1, li hi d-doża ta’ Thiamin li għandna nieħdu kuljum; 47% Niacin (il-vitamina B3), 38% tal-vitamina B12; 36% taż-żingu; 24% tal-vitamina B6 li ninħtieġu; 22% tar-Riboflavin (il-vitamina B2); 22% tal-fosfru li għandna nieħdu; 10% tal-Pantothenate; 10% tal-manjeżja; u 9% tal-ħadid.

Barra minn hekk, il-proteini miksuba minnu huma l-iktar għoljin li nsibu f’kull laħam, ħut u tjur li jinstabu fid-dinja.

Mindu n-nanna bdiet tikber ma baqgħetx tiflaħ tnaddaf id-dar. Qatgħetha li tqabbad magħha lil Tereża bħala seftura, u din aċċettat minn qalbha. Tereża kienet tmur tnaddfilha d-dar darba kull ħmistax nhar ta’ Sibt filgħodu.

Donna mill-ewwel għamlet ħbieb magħha għax kellha natural taz-zokkor. Waqt li kienet tkun għandhom it-tifla kienet il-ħin kollu ddur warajha, daqqa biex turiha xi pupa ġdida li tkun qalgħet u oħra biex tgħidilha xi tkun għamlet l-iskola tul dik il-ġimgħa. Tereża kienet toqgħod tismagħha bil-paċenzja kollha u titbissmilha. Qabel titlaq kienet dejjem tagħtiha bewsa daqskemm kienet tiggustaha. Kollox kien miexi ħarir, sakemm Donna ivvintat praspura.

Meta darba waħda Tereża marret għandhom bħas-soltu, in-nannu ħareġ jagħmel passiġġata għax saqajh ma kinux qegħdin juġgħuh wisq. Tereża bdiet iddur minn kamra għal oħra biex tfarfar u taħsel l-art. Sadanittant in-nanna qagħdet tippreparalha belgħa te u biċċa suflè ħalli tagħtihomlha kif tlesti. Donna ma kienet tidher imkien. Tgħid fejn kienet qiegħda? Mhux soltu tagħha li kienet tkun daqshekk kwieta.

F’daqqa waħda Tereża daħlet fil-kċina b’nifisha maqtugħ. Kellha wiċċha aħmar nar. Kienet tidher inkwetata ferm. Qalet lin-nanna li l-iskrivanija tan-nannu kienet qisha se ssiefer daqskemm kellha fajls u karti fuqha, filwaqt li l-kxaxen tagħha kienu kollha miftuħin beraħ. In-nanna stagħġbet b’li qaltilha Tereża, għax l-iskrivanija tan-nannu kienet dejjem tkun pupilla. Ma riditux jaraha f’dik is-sura, u nfixlet waħda nobis. Żgur li mhux hu kien qala’ dak l-imbarazz kollu minn ġol-kxaxen. It-traskuraġni kien jobgħodha minn ġuf ommu. Tereża u n-nanna ħadu biċċa xogħol sa ma ġabru l-affarijiet kollha f’posthom ħalli n-nannu ma jagħmilx xi frattarija xħin jiġi lura d-dar.

Meta telqet Tereża, in-nanna ġietha l-kurżità fejn kienet Donna. Wara li daret ma’ kullimkien sabitha mistoħbija wara l-gwardarobba tal-kamra tas-sodda tagħha. Xħin staqsietha jekk kinitx daħlet fl-istudju tan-nannu, Donna ma kellmitha xejn. In-nanna bdiet taħseb li kienet għamlet xi brikkunata minn tagħha, għax hekk kienet tixhed dik it-tbissima nebbiexa tagħha. Kellha raġun. Fil-fatt Donna kienet daħlet baxx baxx hemm ġew u qagħdet tgerfex fil-kxaxen tan-nannu. Mela għalhekk kienet għebet! Minn dakinhar ’il quddiem, l-istudju tan-nannu beda jinżamm dejjem imsakkar fuq ordni tan-nanna, u Donna qatt aktar ma daħlet fih.

Donna kienet tinqala’ għall-praspar, iżda qajla kienet tagħti kas l-istudju. Il-qatla tagħha kienet li tqum filgħodu kmieni għall-iskola, u kemm-il darba kienet tara kif tagħmel biex tfalli xi ġurnata, taparsi qamet ma tiflaħx. Fil-klassi ma tantx kienet toqgħod ħsiebha fil-lezzjonijiet, u l-homework kienet tagħmlu kif ġie ġie biex tfittex teħles minnu ħalli toqgħod tilgħab.

Meta waslu t-testijiet tal-aħħar tas-sena, Donna ma studjatx. Ftit ġimghat wara, l-għalliema tatha l-ktieb tar-riżultati, bħalma għamlet lil sħabha tal-klassi, u qaltilha biex tieħdu d-dar ħalli tarah u tiffirmah il-mamà matul il-weekend, u mbagħad terġa’ tagħtihulha t-Tnejn ta’ wara. 

Iżda dan il-ktieb baqa’ ma rritornax għand l-għalliema. Għalhekk din ċemplet lill-mamà ħalli tara kienx wasal għandha l-ktieb tar-riżultati ta’ Donna. Il-mamà weġbitha li ma kienet rat ebda ktieb. Quddiem l-għalliema, Donna qabdet tħokk rasha, u qalet li ma kinitx taf fejn hu. L-għalliema baqgħet imbellha. Tgħid fejn kien sparixxa l-ktieb?

Il-ktieb tar-riżultati nstab xi jiem wara fid-dustbin tal-klassi mill-fattiga tal-iskola li ħallietu fuq il-mejda tal-għalliema. Donna kienet remietu hemm, u għamlet tabirruħha li tilfitu. Ma riditx turih lill-mamà ma jmurx tagħmel xi għamla għaliha talli marret ħażin fit-testijiet. U jekk il-mamà kien ifettlilha tgħid b’kollox lin-nannu, min jaf kemm kien jirrabja magħha għax dejjem kien iridha tistudja biex tkun brava fis-suġġetti kollha!

L-għada filgħodu l-fattiga qalet lill-għalliema bis-sejba tal-ktieb fid-dustbin. L-għalliema riedet lil Donna tispjegalha għala kienet remietu. It-tifla bdiet tlaqlaq għax għalkemm kienet ittantat teħles minnu ħafif ħafif, kienet inqabdet. L-għalliema basret li kienet għamlet hekk ghax riedet tiżgiċċa mill-mamà. B’hekk reġgħet ċemplitilha biex tgħarrafha għaliex il-ktieb tar-riżultati ta’ bintha ma kienx wasal għandha. 

Dakinhar Donna qalgħet ċanfira doppja: waħda mingħand l-għalliema talli m’obdithiex meta qaltilha biex tieħu l-ktieb tar-riżultati magħha d-dar; u oħra mingħand il-mamà talli ħbiet minnha r-riżultati tat-testijiet. Donna talbithom jaħfrulha, u wegħdithom li qatt aktar ma terġa’ tagħmel dil-praspura. Ma nafx jekk emmnuhiex għax il-praspar Donna kienet tikolhom bil-ħobż.

Charles B. Spiteri

Sojourner Truth twieldet fil-jasar. Meta nħelset ivvjaġġat u qasmet l-Istati Uniti, tipprietka l-libertà u l-ugwaljanza għan-nisa u l-poplu iswed.

Il-post li fih twieldet Sojourner kien razzett fl-istat ta’ New York, u ngħatat l-isem ta’ Isabella. Inbiegħet kemm-il darba, u qabel ma nħelset mill-jasar fl-1826 kienet iżżewġet lil skjav ieħor. Daħlet taħdem bħala seftura f’diversi djar tas-sinjuri fi New York. Uliedha wkoll kienu lsiera, u xtaqet immens li tarahom jingħataw il-libertà.

Fl-1843 qatgħetha li tivvjaġġa minn post għal ieħor, tipprietka. Ħadet l-isem ta’ Sojourner Truth għax ma riditx tibqa’ bl-isem li ngħatalha meta kienet ilsira. Kullimkien ippritkat li l-ilsiera kellhom jinħelsu, u ngħaqdet fi grupp li ried li tinqered l-iskjavitù u li emmen li n-nisa kienu qed ikunu trattati b’mod ħażin għall-aħħar. Meta aktar tard l-iskjavitù kienet abolita, Sojourner baqgħet f’Washington biex tgħin lill-iskjavi liberati jibdew jgħixu ħajja ġdida u biex tipprotesta kontra d-diskriminazzjoni razzjali li ppruvat iżżommhom stmati ħażin bħalma kienu miżmumin qabel.

Ħafna nies ma qablux ma’ Sojourner Truth. Qassis kien saħaq li jekk Alla kien tal-fehma li n-nisa jkunu ugwali għall-irġiel, kien jibgħat sinjal permezz ta’ Ġesù Kristu. Sojourner wieġbet li Kristu twieled minn Alla u minn mara, u li r-‘raġel’ ma kellu x’jaqsam xejn miegħu.

Peress li Sojourner Truth la kienet taf tikteb u lanqas taqra, irrakkuntat l-istorja tagħha lil ħabib biex in-nies ikunu jafu kemm kienet kerha l-ħajja ta’ lsira.

Sojourner Truth iltaqgħet mal-President Lincoln biex tinkoraġġih jiġġieled kontra l-istati tan-naħa t’isfel, fejn kien hemm ħafna lsiera. Talbitu wkoll biex iwaqqaf il-kummerċ tal-ilsiera.