Page Status: Pending

Il-mamà u l-papà ferħu bil-bosta meta rċivew l-istedina għall-ikel mingħand Lucy u Joe. Kienu ilhom ħbieb magħhom mindu kienu għarajjes, imma dan l-aħħar kienu ilhom ħafna ma jiltaqgħu. Din kellha tkun okkażjoni sabiħa li terġa’ tlaqqagħhom flimkien.

L-istedina kienet bit-tfal, iżda Elise u Luca ma setgħux imorru magħhom għax kienu dabbru riħ qawwi li xeħithom fis-sodda għal xi jiem. Il-mamà u l-papà qatgħuha li jieħdu magħhom biss lil Peter. Meta wasal is-Sibt filgħaxija, il-mamà libbsitu kemxejn kmieni lil Peter, u wara niżel isfel u qagħad jara t-televixin sakemm isir il-ħin. Il-mamà u l-papà ma damux jintilfu wisq fuq, u mas-sebgħa u nofs kienu lesti biex joħorġu. Xi kwarta wara, waslu n-nanna Marija u n-nannu Ġużi biex joqogħdu ma’ Luca u m’Elise, u l-mama`, il-papàu Peter telqu `l barra minnufih.

Fit-tmienja preċiż, waslu għand ħbiebhom Ta’ Xbiex, li tawhom merħba liema bħalha. Id-dar tagħhom kienet żgħira u ftit antika, imma qalbhom kienet kbira. Lucy ġabitilhom tazza nbid ħamra mill-flixkun favorit tagħhom lill-mamà u lill-papà u Joe mar fil-kċina, li minnha ħareġ bit-tray tal-barquettes u l-galletti bid-dips tat-tonn taż-żejt u tas-salamun. Peter qagħad bi kwietu jixrob tazza luminata friska, filwaqt li l-kbar naqqru xi ħaġa u nfexxew jitkellmu dwar x’kien għadda mingħalihom f’kemm kien ilhom ma jaraw lil xulxin. Id-diskursata ma kinitx tieqaf li kieku Joe ma ħarisx lejn l-arloġġ u ra li kienu diġa` saru kważi d-disgħa ta’ billejl.

Malli kulħadd ħalla s-salott, u daħal fil-kamra tal-pranzu, Lucy u Joe servew is-soppa tal-ħaxix bil-croutons fil-wiċċ u ngħadet it-talba ta’ qabel l-ikel. Kif daq is-soppa, Peter qarras wiċċu u beda jgerger li l-ikel kien ħażin. Il-mamà u l-papà nkisru u qalulu biex ineħħi l-croutons  mis-soppa għax forsi ma kinux jogħġbuh billi kienu xi ftit ibsin. Hu hekk għamel, iżda xorta waħda ma setax iniżżilha. Tefa’ l-platt `l hemm u rabba n-nervi. Il-mamà u l-papà tawh ħarsa kerha, iżda Lucy bil-kalma kollha staqsietu x’ikel kien jiggosta minflok is-soppa. It-tifel weġibha li xtaq jiekol bajda u ftit patata moqlija.

Wara ftit tal-ħin, għajnejn Peter xegħlu għax quddiemu kellu platt daqsiex imżewwaq bl-ikel li kien iħobb. Iżda, b’għaġeb kbir reġa’ ma riedx jiekol minħabba li l-bajda kienet bla togħma u l-patata moqlija kienet mielħa ħafna. Il-papà ma felaħx jissaportih aktar, u qam minn fuq is-siġġu u beda jgħajjat miegħu talli kien qed iwaqqgħalhom wiċċhom l-art lilu u lill-mamà quddiem ħbiebhom. Lucy u Joe għamlu tabirruħhom li ma ħadux għalihom u qalu lill-papà biex jikkalma u jerġa’ jpoġġi bilqiegħda. Lucy reġgħet resqet lejn Peter, qabditlu wiċċu u bil-ħlewwa kollha qaltlu li kienet se tagħtih biċċa ċikkulata bnina, li żgur li qatt ma kien kiel bħalha. It-tifel  tbissem, però l-ferħ tiegħu malajr għeb hekk kif ħa l-ewwel gidma. Iċ-ċikkulata tegħemha morra għax kienet mill-iskura. Peter ma ridhiex u beda jgħajjat li kienet skaduta. Lucy ma kellhiex ċikkulata bajda milli kien imdorri jiekol hu, u li kellha togħma iktar ħelwa. Għalhekk, baqa’ b’xiber imnieħer.

It-tmaqdir ta’ Peter waqaf hemm għax il-mamà u l-papà ma ħallewh iduq xejn iżjed. Lucy u Joe qatgħu qalbhom x’jaqbdu joffrulu aktar billi l-ħin kollu kien igorr. Peter ma ħax gost li kien baqa’ bil-ġuħ. Il-mamà u l-papà kien tassew iddispjaċiehom li ma ġabx ruħu sew quddiem ħbiebhom. Ħalfu li din kienet l-ewwel u l-aħħar darba li ħaduh magħhom għand xi ħadd daqskemm kien ġegħelhom jistħu. Fil-verità, Peter kien ta’ żaqqu fommu u dak li jħoss kien jgħidu bla tlaqliq quddiem kulħadd. Fil-fatt kellu raġun għax l-ikel ma kienx daqshekk tajjeb, iżda l-mamà u l-papà kiluh ta’ bilfors biex Lucy u Joe ma jiħdux fastidju u jiksruha magħhom.

In former days, on New Year’s Day (l-Istrina), the Maltese used to give money gifts to the young members of the family. The well-to-do families also used to give money gifts to their domestic servants as well as to other people who rendered them a service throughout the year.

The Maltese used to give great importance to New Year’s Day lunch. In the past, many Maltese preferred to have fish for this meal on New Year’s Day. Fish was considered, by the Maltese, to be an augury of good luck. Whilst trying to include fish, they also tried to exclude hotch-potch soup from this lunch as they believed that those persons who ate this type of soup would grow ham bones for the rest of the year. Another belief which concerns this day’s lunch is a warning for those who eat cabbages on this special day. According to this belief, these people would groan for a whole year. 

Family members were expected to be present at lunch-time on this particular day. It was held that those who absented themselves would die by the end of the same year. 

British influence

The importance of fish on the first day of the year died out. Due to British influence, fish lost its place of honour. It was taken over by the turkey. New Year Day’s lunch became very similar to that of Christmas Day. It included soup and ‘timpana’ (a locally made pasta dish). Turkey was served with potatoes and vegetables. White Maltese wine dominated the New Year Day’s lunch and for sweets there were either Christmas pudding and mince pies or Maltese sufflè. Nuts also accompanied the day’s sweets.

Usually there was a guest or two invited for this special lunch. There was a custom among Maltese families, to invite a brother’s or a sisters’ family for lunch for Christmas day and this brother or sister and their partner would reciprocate this gesture by inviting the host family for New Year’s Day. Unmarried siblings were also invited for this lunch who would usually turn up accompanied by a widowed mother or father.

When the guests arrived, they used to give money gifts to the children of the host family, who placed these gifts inside a wooden box. The children were expected to wait till lunch was over and guests to leave, to open their wooden boxes and count the money they would have received.

L-erbgħin jum tar-Randan kienu gerbu ġimgħa wara ġimgħa. Il-Ġimgħa l-Kbira u l-Għid il-Kbir kienu ċċelebrati bis-solennità li tixirqilhom. Addijo bajd tal-Għid u figolli! Issa t-temp kien jibbnazza dejjem iżjed. Kien beda żmien it-tberik tal-familji wkoll. L-uffiċċju parrokkjali qassam fuljett f’kull dar bid-dati tat-tberik għal kull triq fir-raħal bħas-soltu. Il-mamà qagħdet attenta li ssib id-data tat-triq tagħha preċiża u niżlitha fuq l-almanakk tal-kċina bħala ġurnata importanti. Fil-fuljett parrokkjali kien hemm enfasi li kull familja tilqa’ bi ħġarha lill-Arċipriet il-ġdid, Dun Frans Busuttil, li kien ilu r-raħal għal dawn l-aħħar xhur. Il-mamà u l-papà qraw il-kliem iswed fuq l-abjad b’reqqa kbira, u qatgħuha li jippreparaw ruħhom tajjeb ħalli jagħtuh merħba mistħoqqha. 

Ftit ġranet wara, il-mamà marret għand Ċetta tal-grocer u xtrat id-dqiq, il-bajd, il-butir tat-tisjir, il-lewż, iż-żbib u z-zokkor biex issajjar ftit ħelu bnin kif taf hi. Bagħtet ukoll lill-papà jixtri flixkun whisky ħalli jagħtu grokk minnu lill-Arċipriet. Il-whisky swieh sold mhux ħażin għax kien wieħed mit-tajbin nett.

Dakinhar tat-tberik, id-dar kienet tleqq minn fuq s’isfel. Fis-salott, il-mamà firxet tapit aħmar u għamlet bukkett fjuri friski fil-buqar ta’ fuq il-mejda. Fil-kċina kien hemm riħa tfuħ taqsamlek qalbek. Il-mamà kienet xammret il-kmiem u bdiet tħawwad il-kejk minn filgħodu kmieni. Qalgħet idejha ddawwar bl-imgħarfa tal-injam sakemm ħalltet l-ingredjenti kollha flimkien billi l-cake mixer inzertat bil-ħsara. Meta dehrilha, qabdet it-taħlita, ferrgħetha f’reċipjent tond u tefgħetha fil-forn. Wara ħawdet it-taħlita tal-biskuttini tal-lewż, qegħdithom fejn xulxin f’reċipjent ieħor bil-karta tal-ostja taħthom u għamlithom fil-forn ukoll.

Waranofsinhar, il-mamà tgħidx kemm ġriet wara Luca u Elise biex ifittxu jlestu l-homework għax ma riditx pitazzi fin-nofs. Huma tefgħu rashom fil-kotba u ma ħlewx ħin. Il-mamà mbagħad firxet id-dvalja tal-bizzilla fuq il-mejda tal-kċina u poġġiet fuqha platt taċ-ċaqquf mimli b’diversi biċċiet tal-kejk u biskuttini tal-lewż. Ħdejh għamlet il-flixkun tal-whisky u tazza żgħira tal-kristall. Kif warrbet il-mamà, it-tfal intefgħu jnaqqru l-kejk u l-biskuttini mill-platt għax kien infetħilhom l-aptit. Dik l-ikla ħelu bnin niżlitilhom għasel.

Xħin wasal l-Arċipriet, il-mamà u l-papà ħadulu b’idejh u laqgħuh fis-salott. Imbagħad raddew is-salib, qalu talba qasira, u Dun Frans beda jroxx l-ilma mbierek ma’ kullimkien. Malli daħal fil-kċina lemaħ lil Luca u lil Elise. Berikhom u huma tbissmulu, u bisulu idu b’sinjal ta’ rispett. Wara, poġġa bilqiegħda fuq wieħed mis-siġġijiet tal-injam biex jistrieħ ftit u jgħid kelma magħhom ilkoll. Il-mamà ferrgħetlu grokk whisky u hekk kif ittantat tqiegħed il-platt quddiemu biex toffrilu biċċa kejk jew biskuttin, indunat li kien vojt. Mill-ewwel ħasbet ħażin fit-tfal u dlonk ftakret li kienet rathom ifarfru l-frak minn ma’ ħalqhom meta raw lil Dun Frans dieħel ħdejhom. Tathom ħarsa kerha għax mhux suppost kellhom imissuh dak il-platt taċ-ċaqquf. Il-ftit biċċiet kejk u biskuttini li kien għad fadlilha fuq ir-riħ spiċċa kielhom kollha l-Arċipriet. Dawk suppost kienet refgħethom għal wara t-tberik biex jikluhom mat-te. Imma, issa, hi u l-papà kienu se jibqgħu mingħajrhom minħabba dawk iż-żewġ żaqqiqin, Elise u Luca. L-Arċipriet żgur li ma ddispjaċiehx li mar għandhom għax tgħidx kemm dam jgħidilhom prosit tal-ħelu bnin u tal-whisky fin li tawh.

In former days, Carnival festivities started with the ‘Parata’ on Carnival Saturday. This consists of an ancient Maltese sword-dance which commemorates the Maltese victory over the Turks in 1565. It comprises of a company of young men or children dressed up in gay ribbons and armed with wooden swords. The dancers represent either Christian or Turkish soldiers.

The members of the company form two concentric rings of an equal number of dancers representing the two different ‘armies’. The dance is directed by a leader who blows a whistle and strikes his own sword against the first one of the opposing group. The dancers of the outer ring start to move to the left three paces at a time, striking the sword of the dancers in the inner circle to the beat of a bass drum. While this is going on there would also be the playing of a violin and a bagpipe. 

When the dance reaches the end a girl who represents the ‘Għarusa tal-Parata’ (the bride of the Parata) is lifted shoulder-high. This young girl will be splendidly dressed up in a white dress and a red cloak – the colours of the national flag. She also carries a small dagger. She is carried around the square as a sign of the Christian victory. 

History

Under the Knights, the ‘Parata’ was considered to be a very serious activity. People eagerly awaited the performance of the dance. They knew quite well that if there was no ‘Parata’ there would be no Carnival. This created the need for the dancers to wait outside the Palace of the Grandmaster (today the Palace of the President) until they received permission for the celebration of Carnival. It was the custom for the Knight Grand Cross who had been last appointed to call on the Grand Master to remind him about this permission. When the request was granted then a ‘bandu’ proclaiming the opening of Carnival was immediately issued.

Once the permission reached the dancers they would start to perform the dance on the Palace Square (Piazza San Giorgio). Similar dances were then performed in front of the houses of wealthy persons who were likely to pay the dancers for their trouble.

During the times of the Knights, there was a custom of hanging a stone from the ‘Castellania’ or the Palace of Justice balcony (today the offices of the Medical and Health Ministry) as a sign that justice had been suspended for the three days of Carnival. It is recorded that in 1752 the Knight Grand Cross failed to appear before the Grand Master. The people started to protest but he was warned in time to make the amends by obtaining the Grand Master’s permission before any acts of violence could start.

Donna kienet żaqqieqa mill-kbar. Kienet l-hena tagħha tgerrem il-gallettini, u tnaqqar xi biċċa ċikkulata milli ssib fl-armarju tal-kċina tan-nanna. Xħin tinzerta waħidha kienet tagħmel dan ħalli tiekol kemm trid bla ma ħadd jgħidilha xejn. Dan l-aħħar bdiet tiżżaqqaq, u l-mamà qaltilha biex tnaqqas mill-piż għax il-ħxuna kienet ħażina għaliha. Imma kliem il-mamà waqa’ fuq widnejn torox, u Donna ma semgħetx minnha.

Darba minnhom, il-mamà xtrat flixkun żejt taż-żebbuġa lokali mingħand tal-merċa. Meta marret lura d-dar sabet lil Donna qed tistennieha fil-kċina. Staqsietha x’kien fih dak il-flixkun żgħir li ħarġet mill-basket tax-xiri, u hi weġbitha li kien mimli biż-żejt taż-żebbuġa. Donna waqgħetilha żaqqha, u talbitha tagħmlilha biċċa ħobż bih. Il-mamà ma qaltilhiex le, għax iż-żejt taż-żebbuġa sustanzjuż għas-saħħa, mhux bħall-ħelu li hu mimli biz-zokkor. Ħarġet sikkina mill-kexxun tal-pożati, qattgħet biċċtejn ħobż, ferrgħet fuqhom ftit żejt taż-żebbuġa, u qegħdithom fi platt quddiem Donna li kien qed tistennieh fuq ix-xwiek bi tbissima fuq fommha.

Dak il-ħobż frisk biż-żejt taż-żebbuġa tassew kien ifuħ, u kif Donna daqitu tgħidx kemm għoġobha. Kellu togħma tajba wisq. Xħin kilitu, riedet ftit ieħor, iżda l-mamà qaltilha li għal dakinhar kienet kielet biżżejjed għax ħafna ħobż biż-żejt kien jagħmlilha d-deni.

Donna kellha għajnejha akbar minn żaqqha. Meta l-mamà warrbet minn ħdejha, imliet il-platt biż-żejt taż-żebbuġa, u qagħdet ixxappap il-ħobż fih, u tieklu. Tant ħadet gost li lanqas tat kas kemm kielet ħobż. Dakinhar kienet l-ewwel darba li daqet iż-żejt taż-żebbuġa, u żgur li ma kinitx se tkun tal-aħħar.

Donna kellha tpatti qares tal-ikla ħobż biż-żejt li kielet. Aktar tard filgħaxija qabadha wġigħ ta’ żaqq qawwi, u tgħidx kemm bkiet. Ħassitha veru ma tiflaħx. Dak hu x’jiġrilu min ma jismax mill-mamà tiegħu! Il-mamà basret għala kien ġralha hekk avolja ma wrietha b’xejn; għax sabet il-ħobż nieqes mill-borża u ż-żejt nieqes mill-flixkun. Donna ħadet lezzjoni mill-iżball li għamlet minħabba li webbset rasha. Qatt iżjed ma reġgħet kielet ħobż biż-żejt aktar milli tatha l-mamà. Beżgħet li terġa’ tuġagħha żaqqha, u għalhekk m’abbużatx tiekol minnu żżejjed.

Charles B. Spiteri

Bla dubju, jekk dan ir-raġel jagħżel li jiġi Malta, żgur li ma joqgħodx jum bla xogħol għax kull kunsill lokali jipprova jħaddmu miegħu!

Andrew Hawes ta’ 43 sena, li ddejjaq bil-ħmieġ tal-klieb li ta’ kuljum iħammġu t-toroq fejn joqgħod, qed jilbes ilbies camouflage u jistaħba qalb l-arbuxelli fil-park ta’ Leiston, f’Suffolk, bl-iskop li jiġbed ritratti ta’ dawk is-sidien tal-klieb li ma jiġbrux il-ħmieġ li jagħmlu fl-art.

Meta jara lil xi ħadd iħalli l-ħmieġ mal-art, joħroġ fid-dieher u jhedded lil sidien il-klieb li jirrappurtahom jekk ma jnaddfux il-ħmieġ. Min ma jismax bil-kelma t-tajba, jiġi rrappurtat lill-pulizija, li joħorġu ċ-ċitazzjonijiet.

Ladarba jkun liebes camouflage, Andrew, sewwieq tat-trakkijiet u missier ta’ erbat itfal, ħadd ma jinduna bih. Hu saħaq li qed jagħmel dan kollu għax il-ħmieġ tal-klieb jista’ jagħmi lit-tfal minħabba infezzjonijiet, u hu ma jridx li wliedu jispiċċaw ma jarawx tort ta’ sidien traskurati.

Hu u l-ġirien tiegħu jqattgħu ħin konsiderevoli jnaddfu l-ħmieġ tal-klieb ta’ ħaddieħor, u l-għada jerġgħu jsibu ħmieġ ieħor. Issa waqqfu grupp li l-membri tiegħu jagħmlu ronda regolari biex is-sidien jindunaw bihom u jiġbru l-ħmieġ tal-klieb tagħhom.

Mistoqsi dwar ix-xogħol li qed iwettaq ‘bil-moħbi’ hu qal li l-pulizija qalulu li mhux illegali, għax qed iwettaq ħidma ta’ CCTV u huma jimxu fuq ix-xhieda li jkollhom. Kull ċitazzjoni tiswa lis-sid maħmuġ u traskurat ta’ kelb is-somma ta’ €115.

Donna ma kinitx tħobb il-Milied minħabba r-rigali, il-kartolini, it-tiżjin u l-btajjel biss. Kellha raġuni oħra għalfejn kienet tistenna din il-festa b’tant ħerqa. Kull sena, ftit qabel il-Milied, kienet iżżurha daqsxejn ta’ ħlejqa li tagħtiha ħafna gost.

Ma’ dħul Ottubru kien dejjem jitfaċċa pitirross ċkejken ċkejken u smin fil-bitħa tan-nanniet. Hekk kif kienet tilmħu jdur minn fuq zokk għal ieħor tas-siġra tal-larinġ, Donna kienet timtela bil-ferħ. Dak sidru oranġjo jagħti fl-aħmar tassew kien jaffaxxinaha għax kien ifakkarha fl-istorja li darba rrakkontalha n-nannu dwar id-demm ta’ Kristu msallab li qattar fuqu. Kienet tissammar tħares lejh minn wara l-ħġieġ tal-bieb tal-bitħa, għall-jiem sħaħ, sakemm jgħib wara xi tliet xhur.

Lin-nanna dejjem kienet titlobha tħejji skutella żgħira bl-ilma u oħra bil-frak tal-ħobż ħalli toħroġhom fil-bitħa. Hi hekk kienet tagħmel. Wara ftit, il-pitirross arah jinżel mis-siġra biex inaqqar xi ftit frak tal-ħobż jew jixrob xi ftit ilma frisk mill-iskutelli li n-nanna tkun għadha kemm poġġietlu fejn is-siġra tal-larinġ. Dak il-ħin, Donna kien ikun l-għaxqa tagħha ssejjaħ lin-nanna u turiha b’subagħha l-werrej minn wara l-ħġieġa lill-pitirross fejn dawk l-iskutelli tal-ikel u x-xorb. Darba fettlilha riedet taqbdu fit-trabokk ħalli tkompli tgawdih tul is-sena kollha, iżda n-nanna ma ħallithiex. Bħala ħlejqa t’Alla kellu d-dritt li jibqa’ jgħix fil-libertà, minbarra li kien ukoll għasfur protett mil-liġi. Donna mill-ewwel fehmet li kienet se tkun egoista jekk tipprova taqbad il-pitirross, avolja kienet trabbi n-nervi meta kien jgħosfor għax kien ikollha tistenna ż-żmien sa ma terġa’ tarah.

Sena minnhom, Donna stenniet lill-pitirross bħas-soltu, iżda kien kollu għalxejn. Il-pitirross baqa’ ma ġiex, u Donna tgħidx kemm bkiet għalih. Kienet dratu jiġi kull sena. Min jaf x’kien sar minnu dan il-ħabib ċkejken tagħha, miskin?

Skont ma qalilha n-nannu, il-pitirross wisq probabbli kien miet. Spjegalha li huwa u jdur bosta pajjiżi madwar id-dinja jista’ jkun li ltaqa’ ma’ xi perikli li temmewlu ħajtu bħall-maltemp, ir-riħ, inkella għasafar akbar minnu li attakkawh. Donna sewdet qalbha iżjed xħin semgħet kliem in-nannu, u bdiet timmaġina minn xiex seta’ għadda dak il-povru pitirross.

Donna ma riditx temmen lil għajnejha meta s-sena ta’ wara reġgħet rat pitirross fuq is-siġra tal-larinġ. Wiċċha xegħel, u marret tiġri tgħid lin-nanniet ferħana se ttir. Huma wkoll ħadu pjaċir bih malli lemħuh minn wara l-ħġieġ tal-bieb tal-bitħa. Tgħid kien l-istess pitirross tas-snin ta’ qabel jew ieħor ġdid? Kien x’kien, l-aqwa li dik is-sena, Donna kellha Milied komplut kif xtaqitu hi.

Charles B. Spiteri

Minn Graceland ħarġet l-aħbar li l-Lisa Marie u l-Hound Dog II, iż-żewġ ajruplani li kienu ddisinjati u nbnew għal Elvis Presley, se jibqgħu b’mod permanenti f’Memphis, fejn l-attrazzjoni turistika hi ċċentrata fuq il-ħajja u l-karriera tal-kantant.

Dan l-avviż temm il-konfużjoni li nħolqot fuq il-futur tal-istess ajruplani, li kienu jintużaw mir-Re biex ikun jista’ jivvaġġa u jmur jagħti l-wirjiet, wara li xtrahom lejn tmiem is-snin sebgħin.

L-ikbar ajruplan, Convair 880, issemma’ Lisa Marie, għal bint Elvis. Minn ġewwa qisu karozza lussuża li ttir. Fih kamra tas-sodda kbira, sistema stereo, kamra tal-konferenzi u l-vitien tal-kamra tal-banju huma miksija bid-deheb. Kien irranġat hekk wara li Elvis xtrah mingħand id-Delta Air Lines u tar bih l-ewwel darba f’Novembru tal-1975.

Meta l-kantant miet, fis-16 ta’ Awwissu 1977, il-pilota ta’ Elvis tajjar il-Lisa Marie sa Kalifornja biex ħa lil Priscilla Presley, l-eks mara tal-kantant, f’Memphis.

L-iżgħar ajruplan, li hu JetStar u ssemma’ Hound Dog II, ukoll intuża minn Presley.

Wara l-mewt ta’ Elvis, iż-żewġ ajruplani nbiegħu lill-kumpanija bl-isem ta’ OKC Partnership.

Minn nofs is-snin tmenin, din il-kumpanija u Graceland qablu li jipparkjaw l-ajruplani fi Graceland, fejn saru żewġ oġġetti mill-aktar mistennija mit-turisti, biex jarawhom minn ġewwa.

Iżda għalkemm il-ftehim li kien hemm iċċajpar xi ftit is-sena li għaddiet, issa jidher li ħarġet ix-xemx u kien deċiż li l-ajruplani jibqgħu f’posthom għal dejjem.

Ralph kien tifel tassew samrani. Minħabba f’hekk, sħabu laqqmuh l-Indjan. Dehrilhom li kien jagħtihom lemħa lill-Indjani. Pero` hu xejn ma ħa gost b’dal-laqam, u kien dejjem jgħidilhom li ma kellux x’jaqsam mal-Indjani la kien Malti bħalhom. Iżda ta’ nebbiexa li kienu, sħabu aktar kienu jgħajtulu Indjan bil-qalb, filwaqt li hu kien iħarsilhom bl-ikrah, u ma jkellimhom xejn. Għalih Donna biss kienet matura fost sħabu kollha. Dejjem sejħitlu b’ismu, u qatt ma ivvintatlu laqmijiet. Għalhekk kien joqgħod magħha fil-brejk.

Meta fil-party tal-Karnival Ralph daħal fil-klassi liebes ta’ kawboj, sħabu ma waqfux imaqdruh, u jiżżuffjettaw bih.

“Għax ma lbistx ta’ Indjan, għid?”, beda Leli.

“Pinġut kien joqgħodlok kieku l-kostum ta’ Indjan”, kompla miegħu Karl.

“Inti qatt rajt film tal-kawbojs? Dawk ma jkunux somor bħalek”, qallu Raymond.

“Vera tixraqlek ta’ kawboj, ħa ngħidlek! Qisek, qisek artist. Ħa ħa ħaj”, issokta Daniel.

Ralph ma weġibhomx, u qagħad rasu baxxuta jisma’ lil kulħadd jgħid tiegħu. Xħin tellgħuhomlu, mar ifittex lil Donna, u qagħad bilqiegħda maġenbha. Kienet semgħethom kollox, u vera kien qed jiddispjaċiha għalih. “Anki llum se jaqbdu miegħu?”, qalet f’qalbha. Indunat li f’għajnejh kellu d-dmugħ, u aktar tħassritu. Fil-pront ħarġet tissue mill-basket, u tathielu biex jimsaħ għajnejh biha. Imbagħad qabdu jitkellmu bħas-soltu. 

“Għalfejn qed tibki, Ralph? Għandek kostum sabiħ tant. Taf kemm inti pulit?”

“Kont ferħan bih dalgħodu, imma qagħdu jidħku bija, ja kattivi li huma.”

“Tagħtix kashom. La kellek aptit tilbes ta’ kawboj ħadd ma kellu għalfejn jindaħallek. Mhux kulħadd jilbes li jrid fil-Karnival!”

“Kelli nilbes hekk bilfors, Donna. Il-kostum ta’ kawboj silifuli l-kuġin għax ommi ma kellhiex flus biex tixtrili wieħed billi missieri jinsab marid ħafna, u għandu bżonn il-flus għall-kura.”

“Anki jien kelli nilbes il-kostum tat-tifla tal-ħabiba tan-nanna. Kemm ilu li miet il-papa`, il-mama` qed tibża’ iżjed għall-flus għax m’għandhiex xi paga għolja.”

“Imma vera li l-kawbojs ma jkunux somor? Nidher tad-daħk jaqaw, Donna?”

“Ralph, inti qatt rajt Ċiniża b’għajnejha mhux imġebbdin? Mela anki jien tad-daħk għax liebsa ta’ Ċiniża mingħajr ma nixbah liċ-Ċiniżi! Jien l-aqwa li lbist ta’ xi ħaġa biex nieħu gost ftit illum. Ma jinteressanix x’jgħidu l-oħrajn dwari.”

“Inti żgur li m’intix tad-daħk daqskemm jixraqlek il-kostum.”

“Inti wkoll tixraqlek ta’ kawboj. Kieku biss ma jeżistux kawbojs somor, inti tkun l-ewwel wieħed. U f’dak il-każ inti tkun kawboj oriġinali.”

Ralph qabad jitbissem għax għoġbitu tal-“kawboj oriġinali.” Donna dejjem fehmitu, u kellmitu bħala ħabiba sinċiera. Ħassu xortih tajba ferm li kellu lilha għax kienet ittellagħlu l-moral meta sħabu kienu jaqbdu miegħu. Waqt il-party hu u Donna qagħdu l-ħin kollu fejn xulxin. Tgħidx kemm kielu pizza u qassatat, u żifnu flimkien. Minn dakinhar `il quddiem daħħalha f’rasu biex qatt aktar ma jieħu għal sħabu, u jibda jagħti widen għal dak li tgħidlu Donna. Għalkemm Ralph u Donna kienu ħbieb kbar, kellhom jinfirdu wara xi żmien għax marru fi skejjel differenti. Qatt iżjed ma ltaqgħu, iżda l-memorji sbieħ li kellhom ta’ xulxin baqgħu mnaqqxin f’moħħhom u fir-ritratti li ħaditilhom l-għalliema fil-party tal-Karnival meta libsu ta’ kawboj u Ċiniża.

TMIEM

Storja li tqanqal diqa f’dawk kollha li jħobbu lill-annimali u huma kontra l-ġlied mal-barrin fi Spanja.

Dan ir-ritratt juri lir-raġel li rabba minn żgħir, anzi sa mit-twelid tiegħu, lil dan il-barri. Issa, li kiber, biegħu biex jinqatel fl-arena.

Ġara iżda, li meta waqt il-ġlieda, il-barri ġie ferut u ma setax jaqla’ aktar fih, induna li sidu kien preżenti u fid-disperazzjoni li kien fiha, ġera lejh għall-għajnuna.

Minflok, ingħata l-bewsa taċ-ċaħda u ġie maqtul. Ħafna sostnew li ma jeżistux mostri agħar mill-umani, għax l-ebda annimal mhu korrott, guluż, jew kattiv mal-bniedem.

Ħafna jittamaw li dan ir-ritratt jasal iqanqal stmerrija, li min-naħa tagħha tenfasizza aktar għall-waqfien tal-ġlied mat-toru.

Kienu l-gazzetti Spanjoli nfushom, li mal-istess ritratt li qed jidher hawn, kitbu storja bit-titlu ‘Il-Bewsa ta’ Ġuda’.