Page Status: Pending

Charles B. Spiteri

Teżor enormi ta’ karozzi klassiċi, li jiswew madwar €27,390,400, inkiseb min-neguzjant f’wieħed mill-akbar negozji privati li qatt sar fl-istorja Britannika.

John Collins xtara din il-kollezzjoni impressiva ta’ 27 karozza li jinkludu mudelli bħal Ferrari, Mercedes, Porsche u Lamborghini.

Fosthom hemm ukoll Aston Martin One-77 u Ferrari 288GTO, li bħalissa huma fost l-aktar karozzi klassiċi apprezzati għall-ħeffa tagħhom.

Il-maġġoranza tal-karozzi qajla ntużaw, tant li Lamborghini LP500S tal-1982 għamlet biss 500 mil.

Il-kollezzjoni kienet moħbija f’maħżen barra Londra, u kif sar jaf biha, is-Sur Collins ħaffef biex jinneguzjaha.

B’kollox kiseb erba’ Aston Martins, 11-il Ferrari, Jaguar, erba’ Lamborghini, ħames Mercedes u żewġ Porsche.

Numru mill-Ferraris jiswew aktar minn €1.4miljun, waqt li Jaguar E-Type tal-1965, għad għandha biss fuq l-arloġġ, 2,605 mili.

Is-Sur Collins li għandu negozju tal-karozzi f’Berkshire qal li s-sid kien bena l-kollezzjoni tiegħu f’dawn l-aħħar 20 sena. F’salt wieħed iddeċieda li jbigħ kollox f’daqqa. Ikkuntattjawh u qatagħha li jixtrihom.

Jirrakkonta li meta mar jara u fetħulu l-maħżen skanta qatigħ għax immaġina li qiegħed fl-għar ta’ Aladdin. Il-karozzi kollha kienu speċjali.

F’ġimgħa mindu xtrahom, kien ġa biegħ għaxra. Mill-karozzi speċjali li fadallu, għadu Aston Martin DB5, bħall-mudell misjuq minn James Bond u Lamborghini Miura, il-vettura meqjusa minn bosta bħala s-supercar oriġinali Taljana.

During the times of the Knights, plays and theatrical productions were generally held in the great halls of the auberges. Valletta was in need of a court theatre. This problem was finally solved when Grand Master Antonio Manoel de Vilhena acquired a site from the Priory of Navarre for the sum of 2,186 scudi. 

It was modelled after the plan of the contemporary Palermo theatre ‘for the honest recreation of the people’. The design is attributed to Romano Carapecchia. Work on the theatre started immediately after the signing of the deed of purchase and it was completed in the short period of ten months. The theatre was given a very simple facade. It had special accommodation for the actors who were generally brought over from foreign countries at the expense of the impresario.

History

The theatre opened its doors on 19 January, 1732, with a performance of Merope by Maffei. Two well known impresarios were Melchiorre Prevost Lanarelli and Giovanni Le Brun. From 1768 to 1770 the impresario was a woman, Natalia Farrugia. During the times of the Knights, the Grand Master appointed a person who used to supervise the management and the theatrical productions.

In 1783 the theatre underwent some modifications and redecoration. Natale Marini sent Comm. Scozzini, one of the commissioners of the theatre, a plan and a model of the interior. This included the stage too, as well as scenery and illumination. When the model was displayed before the Inquisitor and many senior members of the Order (Grand Crosses) and Knights, their comments were very positive, so much so that the commissioners decided to add a further sum of money as bonus to the 49 scudi requested by Marini. The top balcony and the boxes which are housed near the stage were added during the early nineteenth century.

Museum 

This theatre includes a museum. It houses a collection of early librettos, a portrait of the theatre founder and some machines used for theatrical productions. One of the attractions of this museum is a rotating display of stage costumes drawn from the theatre’s large collection. A case in point is a scarlet costume and accessories which were used for Verdi’s opera Rigoletto. Other beautiful costumes include a purple dress used for Giordano’s opera Fedora and a girl’s costume used during a nineteenth century pantomime Alice in Wonderland. Both the museum and the theatre are open to the public. 

Luca u Elise kienu mimlijin sa ruħ ommhom bil-ġugarelli. In-nanniet kienu ta’ sikwit jagħtuhom xi teddybear jixgħel u jiċċaqlaq jew xi logħba ġdida tal-playstation. Kull meta l-mamà kienet teħodhom magħha l-Belt ma kinitx tonqos milli tixtrilhom xi trumbetta tal-plastik u xi raddiena żgħira, li tant kienet taffaxxinahom iddur waħidha ma’ naqra żiffa. Dawn il-ġugarelli kienu jdumu sħaħ mill-Milied sa San Stiefnu għax malajr kienu jagħmluhom biċċiet. 

Dan l-aħħar ġara li Elise u Luca kienu xebgħu dejjem l-istess ħajja.  Ma setgħux jifhmu kif it-tfulija tagħhom kienet tfisser biss logħob bil-ġugarelli. Għalhekk riedu jsibu mezz ieħor kif jistgħu jilagħbu u jieħdu gost flimkien. In-nannu Ġużi ma damx wisq ma ħarġilhom b’idea brillanti. Huwa ssuġġerielhom li jagħmlu mħatra bejniethom fuq min minnhom iqum l-ewwel filgħodu. Lil Luca u lil Elise tgħidx kemm għoġobhom is-suġġeriment tan-nannu, l-aktar għax min jirbaħ l-imħatra kien se jingħata ċikkulata bħala rigal. Huma minnufih ftiehmu li jagħmlu l-imħatra tagħhom mis-Sibt filgħaxija sal-Ħadd filgħodu ħalli xħin iqumu jkun hemm il-mamà d-dar, u tkun tista’ tagħtihom iċ-ċikkulata dak il-ħin stess.

Meta wasal il-jum mistenni, u Elise u Luca kienu lesti biex jidħlu fis-sodda u jorqdu, il-mamà qabdet l-iżveljarin minn fuq il-komodina tal-kamra tagħhom, u għafsitlu l-buttuna biex idoqq fis-sebgħa u nofs tal-għada filgħodu. Qalbhom bdiet tħabbat sitta sitta bl-eċitament kbir li kellhom fuqhom. Il-mamà qratilhom storja biex jikkalmaw u jorqdu trankwilli. Ma damux ma għalqu għajn m’għajn, u l-mamà tfitilhom id-dawl, u marret fejn il-papà u ċ-ċkejken Peter. 

Matul il-lejl, Elise u Luca ma stenbħux lanqas darba waħda biss, iżda kif semgħu t-tisfira rqiqa u qawwija tal-iżveljarin, qamu t-tnejn bilqiegħda f’daqqa fuq is-sodda, u għajtu b’leħen wieħed: ‘IRBAĦT’! Il-mamà u l-papà semgħuhom kollox mill-kamra l-oħra, u telqu jiġru maġenbhom. Il-mamà qaltilhom li l-imħatra kienu rebħuha t-tnejn li huma għax kienu qamu fl-istess ħin.

Imbagħad, marret fil-kċina, qabdet iċ-ċikkulata mgeżwra fil-fidda vjola, fetħitha, u qasmithielhom f’biċċtejn kbar. Luca u Elise kiluha f’nifs wieħed, u qamu jiġru mis-sodda biex iħejju ruħhom għall-quddies tad-disgħa. Dakinhar, il-mamà u l-papà ħassewhom tassew kuntenti li ħadd minn uliedhom ma kien rebaħ l-imħatra waħdu għax kieku ħoll xagħrek u ġib iż-żejt. L-imħatri għaċ-ċikkulata bejn Elise u Luca baqgħu jsiru ta’ spiss, u maż-żmien anki Peter beda jieħu gost jidħol għalihom meta kiber ftit.

The Mediterranean Conference Centre at Valletta was built by the Knights as a major hospital, known as the ‘Sacra Infermeria’. It was considered to be one of the major buildings in the new capital city. Its construction began in 1574 according to plans by Gerolamo Cassar.

At first the Sacra Infermeria included a courtyard and two main wards built at right angle to each other. The Old Ward or Great Ward was built along the St Lazarus curtain overlooking the Grand Harbour. The smaller ward was known either as Saletta or Small Ward. The other rooms were used for patients with specialised cases or contagious diseases. These rooms were reached through a covered and balustrated passage.

A decision was taken to enlarge the building. This occurred during the grand masterships of Rafael and Nicolas Cotoner. The large ward was extended and became known as ‘Sala Grande’. In the old ward, niches were created. Each niche provided facilities for two patients. These were used as latrines or as patients’ dressing rooms. Other additions were made to the building such as spaces for the new pharmacy and the residential quarters for the hospital staff. A series of internal staircases connected the two floors and the basements.

The beds of the sick were placed inside the halls and it was also here where the knights used to serve the poor sick persons in silver items. The drugs were kept in majolica jars made in Caltagirone (Sicily). The walls were covered by woollen tapestries in winter and paintings by Mattia Preti in summer. The patients with acute cases were placed along the right side of the ward while those with chronic cases along the opposite wall. The ceiling was covered with timber supported by wooden corbels.

Under the ‘Sala Grande’ there is an underground ward known as ‘Sala del Magazzeno Grande’ (Grand Magazine Ward known now as La Valette Hall) where galley slaves (buonavoglie) and sailors who needed hospitalisation were kept. Part of this area served as storage too. Its roof is cross vaulted with bosses of coats-of-arms of Grand Masters Jean L’Evesque de Cassiere and the Cotoner brothers. Below this ward there is another basement with plain ceiling supported by stone arches springing from the ground.

During French and British rules this building served many needs. It served as a military hospital, Police Headquarters, for theatrical productions, a school, a general elections vote counting centre and an examination centre. It became known as Knightshall. It was badly damaged during the Second World War, AND remained in A dilapidated state for many years. Then it was decided to adapt this historic and architectural gem to the needs of a conference centre. Its halls have been cleverly adapted to offer an ideal venue as a modern conference centre.

The Mediterranean Conference Centre is made up of nine halls. The La Valette Hall is used for banqueting. The main court yard was turned into a theatre (Republic Hall) with a seating capacity for 1,000. The Mediterranean Conference Centre also houses an audio-visual presentation – ‘The Malta Experience’ and a permanent exhibition of the Order of St John.

Donna ma kinitx tħobb il-Milied minħabba r-rigali, il-kartolini, it-tiżjin u l-btajjel biss. Kellha raġuni oħra għalfejn kienet tistenna din il-festa b’tant ħerqa. Kull sena, ftit qabel il-Milied, kienet iżżurha daqsxejn ta’ ħlejqa li tagħtiha ħafna gost.

Ma’ dħul Ottubru kien dejjem jitfaċċa pitirross ċkejken ċkejken u smin fil-bitħa tan-nanniet. Hekk kif kienet tilmħu jdur minn fuq zokk għal ieħor tas-siġra tal-larinġ, Donna kienet timtela bil-ferħ. Dak sidru oranġjo jagħti fl-aħmar tassew kien jaffaxxinaha għax kien ifakkarha fl-istorja li darba rrakkontalha n-nannu dwar id-demm ta’ Kristu msallab li qattar fuqu. Kienet tissammar tħares lejh minn wara l-ħġieġ tal-bieb tal-bitħa, għall-jiem sħaħ, sakemm jgħib wara xi tliet xhur.

Lin-nanna dejjem kienet titlobha tħejji skutella żgħira bl-ilma u oħra bil-frak tal-ħobż ħalli toħroġhom fil-bitħa. Hi hekk kienet tagħmel. Wara ftit, il-pitirross arah jinżel mis-siġra biex inaqqar xi ftit frak tal-ħobż jew jixrob xi ftit ilma frisk mill-iskutelli li n-nanna tkun għadha kemm poġġietlu fejn is-siġra tal-larinġ. Dak il-ħin, Donna kien ikun l-għaxqa tagħha ssejjaħ lin-nanna u turiha b’subagħha l-werrej minn wara l-ħġieġa lill-pitirross fejn dawk l-iskutelli tal-ikel u x-xorb. Darba fettlilha riedet taqbdu fit-trabokk ħalli tkompli tgawdih tul is-sena kollha, iżda n-nanna ma ħallithiex. Bħala ħlejqa t’Alla kellu d-dritt li jibqa’ jgħix fil-libertà, minbarra li kien ukoll għasfur protett mil-liġi. Donna mill-ewwel fehmet li kienet se tkun egoista jekk tipprova taqbad il-pitirross, avolja kienet trabbi n-nervi meta kien jgħosfor għax kien ikollha tistenna ż-żmien sa ma terġa’ tarah.

Sena minnhom, Donna stenniet lill-pitirross bħas-soltu, iżda kien kollu għalxejn. Il-pitirross baqa’ ma ġiex, u Donna tgħidx kemm bkiet għalih. Kienet dratu jiġi kull sena. Min jaf x’kien sar minnu dan il-ħabib ċkejken tagħha, miskin?

Skont ma qalilha n-nannu, il-pitirross wisq probabbli kien miet. Spjegalha li huwa u jdur bosta pajjiżi madwar id-dinja jista’ jkun li ltaqa’ ma’ xi perikli li temmewlu ħajtu bħall-maltemp, ir-riħ, inkella għasafar akbar minnu li attakkawh. Donna sewdet qalbha iżjed xħin semgħet kliem in-nannu, u bdiet timmaġina minn xiex seta’ għadda dak il-povru pitirross.

Donna ma riditx temmen lil għajnejha meta s-sena ta’ wara reġgħet rat pitirross fuq is-siġra tal-larinġ. Wiċċha xegħel, u marret tiġri tgħid lin-nanniet ferħana se ttir. Huma wkoll ħadu pjaċir bih malli lemħuh minn wara l-ħġieġ tal-bieb tal-bitħa. Tgħid kien l-istess pitirross tas-snin ta’ qabel jew ieħor ġdid? Kien x’kien, l-aqwa li dik is-sena, Donna kellha Milied komplut kif xtaqitu hi.

Charles B. Spiteri

Minn Graceland ħarġet l-aħbar li l-Lisa Marie u l-Hound Dog II, iż-żewġ ajruplani li kienu ddisinjati u nbnew għal Elvis Presley, se jibqgħu b’mod permanenti f’Memphis, fejn l-attrazzjoni turistika hi ċċentrata fuq il-ħajja u l-karriera tal-kantant.

Dan l-avviż temm il-konfużjoni li nħolqot fuq il-futur tal-istess ajruplani, li kienu jintużaw mir-Re biex ikun jista’ jivvaġġa u jmur jagħti l-wirjiet, wara li xtrahom lejn tmiem is-snin sebgħin.

L-ikbar ajruplan, Convair 880, issemma’ Lisa Marie, għal bint Elvis. Minn ġewwa qisu karozza lussuża li ttir. Fih kamra tas-sodda kbira, sistema stereo, kamra tal-konferenzi u l-vitien tal-kamra tal-banju huma miksija bid-deheb. Kien irranġat hekk wara li Elvis xtrah mingħand id-Delta Air Lines u tar bih l-ewwel darba f’Novembru tal-1975.

Meta l-kantant miet, fis-16 ta’ Awwissu 1977, il-pilota ta’ Elvis tajjar il-Lisa Marie sa Kalifornja biex ħa lil Priscilla Presley, l-eks mara tal-kantant, f’Memphis.

L-iżgħar ajruplan, li hu JetStar u ssemma’ Hound Dog II, ukoll intuża minn Presley.

Wara l-mewt ta’ Elvis, iż-żewġ ajruplani nbiegħu lill-kumpanija bl-isem ta’ OKC Partnership.

Minn nofs is-snin tmenin, din il-kumpanija u Graceland qablu li jipparkjaw l-ajruplani fi Graceland, fejn saru żewġ oġġetti mill-aktar mistennija mit-turisti, biex jarawhom minn ġewwa.

Iżda għalkemm il-ftehim li kien hemm iċċajpar xi ftit is-sena li għaddiet, issa jidher li ħarġet ix-xemx u kien deċiż li l-ajruplani jibqgħu f’posthom għal dejjem.

Ralph kien tifel tassew samrani. Minħabba f’hekk, sħabu laqqmuh l-Indjan. Dehrilhom li kien jagħtihom lemħa lill-Indjani. Pero` hu xejn ma ħa gost b’dal-laqam, u kien dejjem jgħidilhom li ma kellux x’jaqsam mal-Indjani la kien Malti bħalhom. Iżda ta’ nebbiexa li kienu, sħabu aktar kienu jgħajtulu Indjan bil-qalb, filwaqt li hu kien iħarsilhom bl-ikrah, u ma jkellimhom xejn. Għalih Donna biss kienet matura fost sħabu kollha. Dejjem sejħitlu b’ismu, u qatt ma ivvintatlu laqmijiet. Għalhekk kien joqgħod magħha fil-brejk.

Meta fil-party tal-Karnival Ralph daħal fil-klassi liebes ta’ kawboj, sħabu ma waqfux imaqdruh, u jiżżuffjettaw bih.

“Għax ma lbistx ta’ Indjan, għid?”, beda Leli.

“Pinġut kien joqgħodlok kieku l-kostum ta’ Indjan”, kompla miegħu Karl.

“Inti qatt rajt film tal-kawbojs? Dawk ma jkunux somor bħalek”, qallu Raymond.

“Vera tixraqlek ta’ kawboj, ħa ngħidlek! Qisek, qisek artist. Ħa ħa ħaj”, issokta Daniel.

Ralph ma weġibhomx, u qagħad rasu baxxuta jisma’ lil kulħadd jgħid tiegħu. Xħin tellgħuhomlu, mar ifittex lil Donna, u qagħad bilqiegħda maġenbha. Kienet semgħethom kollox, u vera kien qed jiddispjaċiha għalih. “Anki llum se jaqbdu miegħu?”, qalet f’qalbha. Indunat li f’għajnejh kellu d-dmugħ, u aktar tħassritu. Fil-pront ħarġet tissue mill-basket, u tathielu biex jimsaħ għajnejh biha. Imbagħad qabdu jitkellmu bħas-soltu. 

“Għalfejn qed tibki, Ralph? Għandek kostum sabiħ tant. Taf kemm inti pulit?”

“Kont ferħan bih dalgħodu, imma qagħdu jidħku bija, ja kattivi li huma.”

“Tagħtix kashom. La kellek aptit tilbes ta’ kawboj ħadd ma kellu għalfejn jindaħallek. Mhux kulħadd jilbes li jrid fil-Karnival!”

“Kelli nilbes hekk bilfors, Donna. Il-kostum ta’ kawboj silifuli l-kuġin għax ommi ma kellhiex flus biex tixtrili wieħed billi missieri jinsab marid ħafna, u għandu bżonn il-flus għall-kura.”

“Anki jien kelli nilbes il-kostum tat-tifla tal-ħabiba tan-nanna. Kemm ilu li miet il-papa`, il-mama` qed tibża’ iżjed għall-flus għax m’għandhiex xi paga għolja.”

“Imma vera li l-kawbojs ma jkunux somor? Nidher tad-daħk jaqaw, Donna?”

“Ralph, inti qatt rajt Ċiniża b’għajnejha mhux imġebbdin? Mela anki jien tad-daħk għax liebsa ta’ Ċiniża mingħajr ma nixbah liċ-Ċiniżi! Jien l-aqwa li lbist ta’ xi ħaġa biex nieħu gost ftit illum. Ma jinteressanix x’jgħidu l-oħrajn dwari.”

“Inti żgur li m’intix tad-daħk daqskemm jixraqlek il-kostum.”

“Inti wkoll tixraqlek ta’ kawboj. Kieku biss ma jeżistux kawbojs somor, inti tkun l-ewwel wieħed. U f’dak il-każ inti tkun kawboj oriġinali.”

Ralph qabad jitbissem għax għoġbitu tal-“kawboj oriġinali.” Donna dejjem fehmitu, u kellmitu bħala ħabiba sinċiera. Ħassu xortih tajba ferm li kellu lilha għax kienet ittellagħlu l-moral meta sħabu kienu jaqbdu miegħu. Waqt il-party hu u Donna qagħdu l-ħin kollu fejn xulxin. Tgħidx kemm kielu pizza u qassatat, u żifnu flimkien. Minn dakinhar `il quddiem daħħalha f’rasu biex qatt aktar ma jieħu għal sħabu, u jibda jagħti widen għal dak li tgħidlu Donna. Għalkemm Ralph u Donna kienu ħbieb kbar, kellhom jinfirdu wara xi żmien għax marru fi skejjel differenti. Qatt iżjed ma ltaqgħu, iżda l-memorji sbieħ li kellhom ta’ xulxin baqgħu mnaqqxin f’moħħhom u fir-ritratti li ħaditilhom l-għalliema fil-party tal-Karnival meta libsu ta’ kawboj u Ċiniża.

TMIEM

Storja li tqanqal diqa f’dawk kollha li jħobbu lill-annimali u huma kontra l-ġlied mal-barrin fi Spanja.

Dan ir-ritratt juri lir-raġel li rabba minn żgħir, anzi sa mit-twelid tiegħu, lil dan il-barri. Issa, li kiber, biegħu biex jinqatel fl-arena.

Ġara iżda, li meta waqt il-ġlieda, il-barri ġie ferut u ma setax jaqla’ aktar fih, induna li sidu kien preżenti u fid-disperazzjoni li kien fiha, ġera lejh għall-għajnuna.

Minflok, ingħata l-bewsa taċ-ċaħda u ġie maqtul. Ħafna sostnew li ma jeżistux mostri agħar mill-umani, għax l-ebda annimal mhu korrott, guluż, jew kattiv mal-bniedem.

Ħafna jittamaw li dan ir-ritratt jasal iqanqal stmerrija, li min-naħa tagħha tenfasizza aktar għall-waqfien tal-ġlied mat-toru.

Kienu l-gazzetti Spanjoli nfushom, li mal-istess ritratt li qed jidher hawn, kitbu storja bit-titlu ‘Il-Bewsa ta’ Ġuda’.

In-nannu ta’ Donna kien sikwit jiżra’ xi frott u ħaxix fil-ġardina tiegħu. L-għors tiegħu kien li mbagħad joqgħod isaqqih u jarah jikber bil-mod sa ma jasallu l-waqt li jaqtgħu u jieklu. Ma’ kulħadd kien iħobb jiftaħar kemm hu bnin il-frott u l-ħaxix li jkabbar hu.

Darba fettillu żera’ l-frawli. Kien jaf tajjeb li Donna kienet tagħmel ħafna għalih għax, meta kien ikun f’waqtu, lilu biss kienet tfittex għad-deżerta jew għat-tnaqqir. Issa kienet tabilħaqq ferħana se ttir li n-nannu kien żergħalha l-frawli. Iżda hu qalilha biex tistennieh isir aħmar, qabel ma dduqu, għax inkella jkun għadu nej, u jagħmlilha d-deni.

Għodwa waħda, Donna inzertat qiegħda tilgħab bil-ballun fil-ġardina meta fid-daqqa u l-ħin lemħet xi ħaġa ħamra qalb il-ħaxix. Wiċċha xegħel. Malajr ħasbet li l-frawli kien sar, u telqet tiġri taqta’ waħda ħalli tara kienx tajjeb bħal dak li kienet tixtrilha n-nanna mingħand Charlie tal-ħaxix. Imbagħad, daħlet fil-kċina, laħalħitha bi ftit ilma tal-vit, u tefgħetha f’ħalqha. 

Miskina Donna! Kienet tqarrqet bla ma lanqas biss indunat. Ma felħitx iżżomm bil-ħruq. Ħasset ħalqha qiegħed jinxtewa. Wiċċha ħmarilha daqs il-peprin, u beda ħiereġ ħafna dmugħ minn għajnejha. Dik li qatgħet mill-ġardina mhux vera kienet frawla, iżda bżaru aħmar miż-żgħar milli jaħraq. Billi kienet għadha żgħira ma ntebħitx x’kien, u gidmitu mingħajr ma ħasbitha darbtejn. Hekk kif ħasset dak il-ħruq tal-infern ġo ħalqha, Donna beżqitu ‘l barra, u ntefgħet tixrob l-ilma frisk mill-vit forsi tħossha xi ftit aħjar. Damet tixrob għal naqra ħin mhux ħażin sakemm il-ħruq fl-aħħar beda jtaffi.

Donna għarfet li dak li ġralha kien kollu t-tort tagħha. Kellha għajnejha ikbar minn żaqqha għax ma stennietx lin-nannu jaqtgħalha l-frawli, u jagħtihulha malli jidhirlu li hu tajjeb għall-ikel. Ma qalet lil ħadd x’kienet għamlet. Meta sar il-frawli, u daqitu, tassew għoġobha. Kellu togħma ħelwa manna għall-kuntrarju tal-bżaru li kien jaħraq nar. 

Minħabba fiha, in-nannu baqa’ jiżra’ l-frawli kull sena dment li kien għadu jiflaħ. Donna kienet dejjem tkun fuq ix-xwiek biex ifittex jasal dak il-jum li fih jinqata’ ħalli tieklu. In-nannu baqa’ jkabbar il-bżar aħmar ukoll, iżda Donna qatt iżjed m’azzardat idduqu wara dak li ġralha.

Grupp ta’ arkeologi ta’ taħt il-baħar mill-Grecja u l-Amerika, ħabbru s-sejba inkredibbli ta’ 22 għarqa ta’ bastimenti antiki, ilkoll madwar Fourni, arċipelagu Grieg żgħir.

Is-sejba saret f’nofs dak li fil-passat kien il-kanal ewlieni għall-bastimenti u r-rotta għall-kummerċ bejn il-Greċja, Ċipru u l-Eġittu. L-għerqiet imorru lura għal bejn is-sena 700 qabel Kristu u s-seklu 16.

L-aktar sejba importanti saret f’post 17-il mil bogħod, imferrxa madwar it-13-il gżira li jiffurmaw l-arċipelagu, in-naħa tal-Lvant fil-baħar Eġew.

Peter Campbell, mill-Università ta’ Southampton u ko-direttur tal-Fundazzjoni Nawtika RPM qal li fi 13-il jum biss, qabżu kull stennija u żiedu 12 fil-mija mat-total ta’ bastimenti antiki fl-ibħra territorjali Griegi, li kienu diġà jafu bihom.

Il-kummerċ bil-bastimenti li jaqsmu bejn il-Greċja u l-Asja minuri kien ikollhom ibaħħru minn hemm u kultant kienu jfittxu kenn fir-reġjun kollu blat.

Il-qagħda ta’ Fourni bejn iż-żewġ gżejjer ta’ Samos u Ikarja jafu wasslu biex l-istess post iservi ta’ ċimiterju għall-bastimenti mgħarrqin.

Peter Campbell żied jgħid: “Ikarja u l-kosta fil-punent a’ Samos la għandhom portijiet u lanqas fejn jankraw il-bastimenti; għalhekk Fourni kien l-aktar post żgur fejn setgħu jirmiġġjaw.”

Is-sejba saret mill-grupp ta’ arkeologi mill-Eforat Grieg tal-Antikità ta’ taħt il-Baħar u l-Fondazzjoni Nawtika RPM, li ħadmu ma’ għaddasa u sajjieda lokali.

George Koutsouflakis, direttur Grieq qal: “Fl-aqwa każi, f’tiftix tipiku nillokaw erbgħa sa ħames għarqiet ta’ bastiment kull staġun. Stennejna staġun ta’ suċċess, iżda ħadd ma kien imħejji għal dan. Litteralment, il-bastimenti mgħarrqa nstabu kullimkien.”

L-oġġetti misjuba f’dawn il-bastimenti inkludew ġarar u amfori li huma xhieda tar-relazzjonijiet kummerċjali bejn Ċipru, il-Levant, il-Greċja u l-Eġittu.