Page Status: Pending

Luca u Elise kienu mimlijin sa ruħ ommhom bil-ġugarelli. In-nanniet kienu ta’ sikwit jagħtuhom xi teddybear jixgħel u jiċċaqlaq jew xi logħba ġdida tal-playstation. Kull meta l-mamà kienet teħodhom magħha l-Belt ma kinitx tonqos milli tixtrilhom xi trumbetta tal-plastik u xi raddiena żgħira, li tant kienet taffaxxinahom iddur waħidha ma’ naqra żiffa. Dawn il-ġugarelli kienu jdumu sħaħ mill-Milied sa San Stiefnu għax malajr kienu jagħmluhom biċċiet. 

Dan l-aħħar ġara li Elise u Luca kienu xebgħu dejjem l-istess ħajja.  Ma setgħux jifhmu kif it-tfulija tagħhom kienet tfisser biss logħob bil-ġugarelli. Għalhekk riedu jsibu mezz ieħor kif jistgħu jilagħbu u jieħdu gost flimkien. In-nannu Ġużi ma damx wisq ma ħarġilhom b’idea brillanti. Huwa ssuġġerielhom li jagħmlu mħatra bejniethom fuq min minnhom iqum l-ewwel filgħodu. Lil Luca u lil Elise tgħidx kemm għoġobhom is-suġġeriment tan-nannu, l-aktar għax min jirbaħ l-imħatra kien se jingħata ċikkulata bħala rigal. Huma minnufih ftiehmu li jagħmlu l-imħatra tagħhom mis-Sibt filgħaxija sal-Ħadd filgħodu ħalli xħin iqumu jkun hemm il-mamà d-dar, u tkun tista’ tagħtihom iċ-ċikkulata dak il-ħin stess.

Meta wasal il-jum mistenni, u Elise u Luca kienu lesti biex jidħlu fis-sodda u jorqdu, il-mamà qabdet l-iżveljarin minn fuq il-komodina tal-kamra tagħhom, u għafsitlu l-buttuna biex idoqq fis-sebgħa u nofs tal-għada filgħodu. Qalbhom bdiet tħabbat sitta sitta bl-eċitament kbir li kellhom fuqhom. Il-mamà qratilhom storja biex jikkalmaw u jorqdu trankwilli. Ma damux ma għalqu għajn m’għajn, u l-mamà tfitilhom id-dawl, u marret fejn il-papà u ċ-ċkejken Peter. 

Matul il-lejl, Elise u Luca ma stenbħux lanqas darba waħda biss, iżda kif semgħu t-tisfira rqiqa u qawwija tal-iżveljarin, qamu t-tnejn bilqiegħda f’daqqa fuq is-sodda, u għajtu b’leħen wieħed: ‘IRBAĦT’! Il-mamà u l-papà semgħuhom kollox mill-kamra l-oħra, u telqu jiġru maġenbhom. Il-mamà qaltilhom li l-imħatra kienu rebħuha t-tnejn li huma għax kienu qamu fl-istess ħin.

Imbagħad, marret fil-kċina, qabdet iċ-ċikkulata mgeżwra fil-fidda vjola, fetħitha, u qasmithielhom f’biċċtejn kbar. Luca u Elise kiluha f’nifs wieħed, u qamu jiġru mis-sodda biex iħejju ruħhom għall-quddies tad-disgħa. Dakinhar, il-mamà u l-papà ħassewhom tassew kuntenti li ħadd minn uliedhom ma kien rebaħ l-imħatra waħdu għax kieku ħoll xagħrek u ġib iż-żejt. L-imħatri għaċ-ċikkulata bejn Elise u Luca baqgħu jsiru ta’ spiss, u maż-żmien anki Peter beda jieħu gost jidħol għalihom meta kiber ftit.

The Mediterranean Conference Centre at Valletta was built by the Knights as a major hospital, known as the ‘Sacra Infermeria’. It was considered to be one of the major buildings in the new capital city. Its construction began in 1574 according to plans by Gerolamo Cassar.

At first the Sacra Infermeria included a courtyard and two main wards built at right angle to each other. The Old Ward or Great Ward was built along the St Lazarus curtain overlooking the Grand Harbour. The smaller ward was known either as Saletta or Small Ward. The other rooms were used for patients with specialised cases or contagious diseases. These rooms were reached through a covered and balustrated passage.

A decision was taken to enlarge the building. This occurred during the grand masterships of Rafael and Nicolas Cotoner. The large ward was extended and became known as ‘Sala Grande’. In the old ward, niches were created. Each niche provided facilities for two patients. These were used as latrines or as patients’ dressing rooms. Other additions were made to the building such as spaces for the new pharmacy and the residential quarters for the hospital staff. A series of internal staircases connected the two floors and the basements.

The beds of the sick were placed inside the halls and it was also here where the knights used to serve the poor sick persons in silver items. The drugs were kept in majolica jars made in Caltagirone (Sicily). The walls were covered by woollen tapestries in winter and paintings by Mattia Preti in summer. The patients with acute cases were placed along the right side of the ward while those with chronic cases along the opposite wall. The ceiling was covered with timber supported by wooden corbels.

Under the ‘Sala Grande’ there is an underground ward known as ‘Sala del Magazzeno Grande’ (Grand Magazine Ward known now as La Valette Hall) where galley slaves (buonavoglie) and sailors who needed hospitalisation were kept. Part of this area served as storage too. Its roof is cross vaulted with bosses of coats-of-arms of Grand Masters Jean L’Evesque de Cassiere and the Cotoner brothers. Below this ward there is another basement with plain ceiling supported by stone arches springing from the ground.

During French and British rules this building served many needs. It served as a military hospital, Police Headquarters, for theatrical productions, a school, a general elections vote counting centre and an examination centre. It became known as Knightshall. It was badly damaged during the Second World War, AND remained in A dilapidated state for many years. Then it was decided to adapt this historic and architectural gem to the needs of a conference centre. Its halls have been cleverly adapted to offer an ideal venue as a modern conference centre.

The Mediterranean Conference Centre is made up of nine halls. The La Valette Hall is used for banqueting. The main court yard was turned into a theatre (Republic Hall) with a seating capacity for 1,000. The Mediterranean Conference Centre also houses an audio-visual presentation – ‘The Malta Experience’ and a permanent exhibition of the Order of St John.

F’aċċident li ma jitwemminx, kelb tat-triq f’Oman, sab u salva tarbija tat-twelid meta ġarrha f’ħalqu mid-deżert sa ġiet salvata min-nies. L-awtoritajiet f’Oman fetħu investigazzjonijiet wara li dan l-aċċident seraq l-attenzjoni tal-pajjiż kollu, bl-Għarab jaqsmu bejniethom l-informazzjoni permezz tal-internet.

L-istorja seħħet f’Kharbika, Oman. Raġel li kien qed isuq rota lemaħ kelb mitlub miexi fit-triq b’xi ħaġa f’ħalqu. Imbagħad lemaħ qtar tad-demm fit-triq u għalhekk mar qrib tal-kelb biex jarah mill-qrib. Ma setax jemmen lil għajnejh. Il-kelb kellu tarbija tat-twelid, li ma kinitx ilha mwielda aktar minn ftit sigħat u kienet għadha bil-kurdun imwaħħal.Ir-raġel ħaseb li l-kelb kien se jiekol lit-tarbija, u li seta’ jagħmel għalih, iżda hekk kif inġemgħu aktar nies, il-kelb deher jitlaq lit-tarbija minn ħalqu. In-nies skantaw bir-reazzjoni tal-kelb, l-aktar għax kien kelb mitluq! Huma qalu li l-ħarsa f’għajnejn l-annimal kellha elf tifsira…. “Għinuh” jew “x’dinja krudila.”

Jidher li l-kelb kien qed iqarreb lejn sptar (jew jipprova jsib wieħed) biex iwassal lit-tarbija fis-sala tal-emerġenza. It-tobba baqgħu perplessi għax ma emmnux lil għajnejhom, peress li t-tarbija ma kinitx feruta u min jaf il-kelb kemm kien ilu jżommha f’ħalqu.
Mirakolożament it-tarbija ġiet salvata!

Waqt li l-awtoritajiet fetħu investigazzjoni,biex jaraw x’wassal għal dan l-abbandun, il-pulizija ċċekkjaw l-isptarijiet kollha għax ħasbu li l-kelb seta’ seraq lit-tarbija minn xi wieħed mill-isptarijiet, iżda l-ommijiet kollha kellhom it-trabit tagħhom. Ebda tarbija ma kienet nieqsa.

Madankollu, xhieda fl-ispatrijiet qalu lill-pulizija li aktar kmieni, tifla marret fl-emerġenza u ma riditx lit-tabib jinvistaha, kemm-il darba kien se jagħmel xi referenza għat-twelid. Għalhekk ħarbet. 

Il-Pulizija hi tal-fehma li din it-tifla taf tkun omm it-tarbija. Wellditha u ħallietha xi mkien fejn in-nies ma setgħux isibuha, iżda l-kelb sabha u kien jaf fejn għandu jmur biex isalvaha!

U minn dan kollu jirriżulta wkoll li anki fl-aħrax tad-deset, il-klieb jistgħu jitqiesu bħala anġli neżlin mis-sema.

At the entrance of Valletta, next to the new House of Parliament, stand the ruins of the Royal Opera House. This ‘Teatro dell’Opera’ was built in 1861 on the site of a demolished house, known as ‘Casa La Giornata’, the residence of the Turcopilier of the Auberge d’Angleterre (English Auberge). 

There were several reasons which led to the building of a new Opera House at Valletta. The Manoel Theatre had become too small to house an ever increasing number of people. The Manoel’s stage became too small to stage certain type of operas such as those of Rossini, Donizetti, Puccini and Verdi. The number of tourists visiting the island was increasing, some wanted to visit this theatre for an opera night. The need for a new bigger theatre was being felt and an English architect Edward M. Barry was chosen for the project. The facade of the Opera House was typically Corinthian and it had a colonnade on all its sides. Its cost amounted to £60,000 which was a huge sum of money at the time.

An attraction of this theatre was the salon, which was placed over the entrance hall. This hall was lit by five large windows. The theatre’s painting-room and the workshops were on the roof. As the Opera House was one of Valletta’s attractions, the local government tried its best to manage this ‘musical heaven’. The day to day running was left in the hands of a committee which was appointed by the government of the day. By time the new theatre started to be very popular with both the Maltese and the families of the British servicemen who were stationed in Malta. The village elite used to dress up in their best attire and hire a ‘karozzin’ (Maltese traditional horse-driven coach) to take them to Valletta to watch an opera at this theatre.

History

The Royal Opera House opened on the night of 9 October, 1866, with Bellini’s famous opera ‘I Puritani’. Month after month, year after year, the opera seasons went on uninterruptedly, even during the First World War. There was only one exception; that is a brief interruption from 1874 to 1877 following a fire. This incident had destroyed the theatre’s interior fittings and decorations. It was reopened on 11 October, 1877, with Verdi’s new opera Aida. The theatre became more beautiful with boxes in five tiers and a pit which could accommodate more than 1,000 persons.

The Second World War brought the end of a long story of famous operas, composers’ visits and resonant voices. During this great war, one direct hit from an air attack brought the theatre to its knees. There were many attempts to rebuild the Royal Opera House. In the end it was decided to convert the site into an open-air theatre known as Pjazza Teatru Rjal.

Charles B. Spiteri

Minn Graceland ħarġet l-aħbar li l-Lisa Marie u l-Hound Dog II, iż-żewġ ajruplani li kienu ddisinjati u nbnew għal Elvis Presley, se jibqgħu b’mod permanenti f’Memphis, fejn l-attrazzjoni turistika hi ċċentrata fuq il-ħajja u l-karriera tal-kantant.

Dan l-avviż temm il-konfużjoni li nħolqot fuq il-futur tal-istess ajruplani, li kienu jintużaw mir-Re biex ikun jista’ jivvaġġa u jmur jagħti l-wirjiet, wara li xtrahom lejn tmiem is-snin sebgħin.

L-ikbar ajruplan, Convair 880, issemma’ Lisa Marie, għal bint Elvis. Minn ġewwa qisu karozza lussuża li ttir. Fih kamra tas-sodda kbira, sistema stereo, kamra tal-konferenzi u l-vitien tal-kamra tal-banju huma miksija bid-deheb. Kien irranġat hekk wara li Elvis xtrah mingħand id-Delta Air Lines u tar bih l-ewwel darba f’Novembru tal-1975.

Meta l-kantant miet, fis-16 ta’ Awwissu 1977, il-pilota ta’ Elvis tajjar il-Lisa Marie sa Kalifornja biex ħa lil Priscilla Presley, l-eks mara tal-kantant, f’Memphis.

L-iżgħar ajruplan, li hu JetStar u ssemma’ Hound Dog II, ukoll intuża minn Presley.

Wara l-mewt ta’ Elvis, iż-żewġ ajruplani nbiegħu lill-kumpanija bl-isem ta’ OKC Partnership.

Minn nofs is-snin tmenin, din il-kumpanija u Graceland qablu li jipparkjaw l-ajruplani fi Graceland, fejn saru żewġ oġġetti mill-aktar mistennija mit-turisti, biex jarawhom minn ġewwa.

Iżda għalkemm il-ftehim li kien hemm iċċajpar xi ftit is-sena li għaddiet, issa jidher li ħarġet ix-xemx u kien deċiż li l-ajruplani jibqgħu f’posthom għal dejjem.

Ralph kien tifel tassew samrani. Minħabba f’hekk, sħabu laqqmuh l-Indjan. Dehrilhom li kien jagħtihom lemħa lill-Indjani. Pero` hu xejn ma ħa gost b’dal-laqam, u kien dejjem jgħidilhom li ma kellux x’jaqsam mal-Indjani la kien Malti bħalhom. Iżda ta’ nebbiexa li kienu, sħabu aktar kienu jgħajtulu Indjan bil-qalb, filwaqt li hu kien iħarsilhom bl-ikrah, u ma jkellimhom xejn. Għalih Donna biss kienet matura fost sħabu kollha. Dejjem sejħitlu b’ismu, u qatt ma ivvintatlu laqmijiet. Għalhekk kien joqgħod magħha fil-brejk.

Meta fil-party tal-Karnival Ralph daħal fil-klassi liebes ta’ kawboj, sħabu ma waqfux imaqdruh, u jiżżuffjettaw bih.

“Għax ma lbistx ta’ Indjan, għid?”, beda Leli.

“Pinġut kien joqgħodlok kieku l-kostum ta’ Indjan”, kompla miegħu Karl.

“Inti qatt rajt film tal-kawbojs? Dawk ma jkunux somor bħalek”, qallu Raymond.

“Vera tixraqlek ta’ kawboj, ħa ngħidlek! Qisek, qisek artist. Ħa ħa ħaj”, issokta Daniel.

Ralph ma weġibhomx, u qagħad rasu baxxuta jisma’ lil kulħadd jgħid tiegħu. Xħin tellgħuhomlu, mar ifittex lil Donna, u qagħad bilqiegħda maġenbha. Kienet semgħethom kollox, u vera kien qed jiddispjaċiha għalih. “Anki llum se jaqbdu miegħu?”, qalet f’qalbha. Indunat li f’għajnejh kellu d-dmugħ, u aktar tħassritu. Fil-pront ħarġet tissue mill-basket, u tathielu biex jimsaħ għajnejh biha. Imbagħad qabdu jitkellmu bħas-soltu. 

“Għalfejn qed tibki, Ralph? Għandek kostum sabiħ tant. Taf kemm inti pulit?”

“Kont ferħan bih dalgħodu, imma qagħdu jidħku bija, ja kattivi li huma.”

“Tagħtix kashom. La kellek aptit tilbes ta’ kawboj ħadd ma kellu għalfejn jindaħallek. Mhux kulħadd jilbes li jrid fil-Karnival!”

“Kelli nilbes hekk bilfors, Donna. Il-kostum ta’ kawboj silifuli l-kuġin għax ommi ma kellhiex flus biex tixtrili wieħed billi missieri jinsab marid ħafna, u għandu bżonn il-flus għall-kura.”

“Anki jien kelli nilbes il-kostum tat-tifla tal-ħabiba tan-nanna. Kemm ilu li miet il-papa`, il-mama` qed tibża’ iżjed għall-flus għax m’għandhiex xi paga għolja.”

“Imma vera li l-kawbojs ma jkunux somor? Nidher tad-daħk jaqaw, Donna?”

“Ralph, inti qatt rajt Ċiniża b’għajnejha mhux imġebbdin? Mela anki jien tad-daħk għax liebsa ta’ Ċiniża mingħajr ma nixbah liċ-Ċiniżi! Jien l-aqwa li lbist ta’ xi ħaġa biex nieħu gost ftit illum. Ma jinteressanix x’jgħidu l-oħrajn dwari.”

“Inti żgur li m’intix tad-daħk daqskemm jixraqlek il-kostum.”

“Inti wkoll tixraqlek ta’ kawboj. Kieku biss ma jeżistux kawbojs somor, inti tkun l-ewwel wieħed. U f’dak il-każ inti tkun kawboj oriġinali.”

Ralph qabad jitbissem għax għoġbitu tal-“kawboj oriġinali.” Donna dejjem fehmitu, u kellmitu bħala ħabiba sinċiera. Ħassu xortih tajba ferm li kellu lilha għax kienet ittellagħlu l-moral meta sħabu kienu jaqbdu miegħu. Waqt il-party hu u Donna qagħdu l-ħin kollu fejn xulxin. Tgħidx kemm kielu pizza u qassatat, u żifnu flimkien. Minn dakinhar `il quddiem daħħalha f’rasu biex qatt aktar ma jieħu għal sħabu, u jibda jagħti widen għal dak li tgħidlu Donna. Għalkemm Ralph u Donna kienu ħbieb kbar, kellhom jinfirdu wara xi żmien għax marru fi skejjel differenti. Qatt iżjed ma ltaqgħu, iżda l-memorji sbieħ li kellhom ta’ xulxin baqgħu mnaqqxin f’moħħhom u fir-ritratti li ħaditilhom l-għalliema fil-party tal-Karnival meta libsu ta’ kawboj u Ċiniża.

TMIEM

Storja li tqanqal diqa f’dawk kollha li jħobbu lill-annimali u huma kontra l-ġlied mal-barrin fi Spanja.

Dan ir-ritratt juri lir-raġel li rabba minn żgħir, anzi sa mit-twelid tiegħu, lil dan il-barri. Issa, li kiber, biegħu biex jinqatel fl-arena.

Ġara iżda, li meta waqt il-ġlieda, il-barri ġie ferut u ma setax jaqla’ aktar fih, induna li sidu kien preżenti u fid-disperazzjoni li kien fiha, ġera lejh għall-għajnuna.

Minflok, ingħata l-bewsa taċ-ċaħda u ġie maqtul. Ħafna sostnew li ma jeżistux mostri agħar mill-umani, għax l-ebda annimal mhu korrott, guluż, jew kattiv mal-bniedem.

Ħafna jittamaw li dan ir-ritratt jasal iqanqal stmerrija, li min-naħa tagħha tenfasizza aktar għall-waqfien tal-ġlied mat-toru.

Kienu l-gazzetti Spanjoli nfushom, li mal-istess ritratt li qed jidher hawn, kitbu storja bit-titlu ‘Il-Bewsa ta’ Ġuda’.

In-nannu ta’ Donna kien sikwit jiżra’ xi frott u ħaxix fil-ġardina tiegħu. L-għors tiegħu kien li mbagħad joqgħod isaqqih u jarah jikber bil-mod sa ma jasallu l-waqt li jaqtgħu u jieklu. Ma’ kulħadd kien iħobb jiftaħar kemm hu bnin il-frott u l-ħaxix li jkabbar hu.

Darba fettillu żera’ l-frawli. Kien jaf tajjeb li Donna kienet tagħmel ħafna għalih għax, meta kien ikun f’waqtu, lilu biss kienet tfittex għad-deżerta jew għat-tnaqqir. Issa kienet tabilħaqq ferħana se ttir li n-nannu kien żergħalha l-frawli. Iżda hu qalilha biex tistennieh isir aħmar, qabel ma dduqu, għax inkella jkun għadu nej, u jagħmlilha d-deni.

Għodwa waħda, Donna inzertat qiegħda tilgħab bil-ballun fil-ġardina meta fid-daqqa u l-ħin lemħet xi ħaġa ħamra qalb il-ħaxix. Wiċċha xegħel. Malajr ħasbet li l-frawli kien sar, u telqet tiġri taqta’ waħda ħalli tara kienx tajjeb bħal dak li kienet tixtrilha n-nanna mingħand Charlie tal-ħaxix. Imbagħad, daħlet fil-kċina, laħalħitha bi ftit ilma tal-vit, u tefgħetha f’ħalqha. 

Miskina Donna! Kienet tqarrqet bla ma lanqas biss indunat. Ma felħitx iżżomm bil-ħruq. Ħasset ħalqha qiegħed jinxtewa. Wiċċha ħmarilha daqs il-peprin, u beda ħiereġ ħafna dmugħ minn għajnejha. Dik li qatgħet mill-ġardina mhux vera kienet frawla, iżda bżaru aħmar miż-żgħar milli jaħraq. Billi kienet għadha żgħira ma ntebħitx x’kien, u gidmitu mingħajr ma ħasbitha darbtejn. Hekk kif ħasset dak il-ħruq tal-infern ġo ħalqha, Donna beżqitu ‘l barra, u ntefgħet tixrob l-ilma frisk mill-vit forsi tħossha xi ftit aħjar. Damet tixrob għal naqra ħin mhux ħażin sakemm il-ħruq fl-aħħar beda jtaffi.

Donna għarfet li dak li ġralha kien kollu t-tort tagħha. Kellha għajnejha ikbar minn żaqqha għax ma stennietx lin-nannu jaqtgħalha l-frawli, u jagħtihulha malli jidhirlu li hu tajjeb għall-ikel. Ma qalet lil ħadd x’kienet għamlet. Meta sar il-frawli, u daqitu, tassew għoġobha. Kellu togħma ħelwa manna għall-kuntrarju tal-bżaru li kien jaħraq nar. 

Minħabba fiha, in-nannu baqa’ jiżra’ l-frawli kull sena dment li kien għadu jiflaħ. Donna kienet dejjem tkun fuq ix-xwiek biex ifittex jasal dak il-jum li fih jinqata’ ħalli tieklu. In-nannu baqa’ jkabbar il-bżar aħmar ukoll, iżda Donna qatt iżjed m’azzardat idduqu wara dak li ġralha.

Grupp ta’ arkeologi ta’ taħt il-baħar mill-Grecja u l-Amerika, ħabbru s-sejba inkredibbli ta’ 22 għarqa ta’ bastimenti antiki, ilkoll madwar Fourni, arċipelagu Grieg żgħir.

Is-sejba saret f’nofs dak li fil-passat kien il-kanal ewlieni għall-bastimenti u r-rotta għall-kummerċ bejn il-Greċja, Ċipru u l-Eġittu. L-għerqiet imorru lura għal bejn is-sena 700 qabel Kristu u s-seklu 16.

L-aktar sejba importanti saret f’post 17-il mil bogħod, imferrxa madwar it-13-il gżira li jiffurmaw l-arċipelagu, in-naħa tal-Lvant fil-baħar Eġew.

Peter Campbell, mill-Università ta’ Southampton u ko-direttur tal-Fundazzjoni Nawtika RPM qal li fi 13-il jum biss, qabżu kull stennija u żiedu 12 fil-mija mat-total ta’ bastimenti antiki fl-ibħra territorjali Griegi, li kienu diġà jafu bihom.

Il-kummerċ bil-bastimenti li jaqsmu bejn il-Greċja u l-Asja minuri kien ikollhom ibaħħru minn hemm u kultant kienu jfittxu kenn fir-reġjun kollu blat.

Il-qagħda ta’ Fourni bejn iż-żewġ gżejjer ta’ Samos u Ikarja jafu wasslu biex l-istess post iservi ta’ ċimiterju għall-bastimenti mgħarrqin.

Peter Campbell żied jgħid: “Ikarja u l-kosta fil-punent a’ Samos la għandhom portijiet u lanqas fejn jankraw il-bastimenti; għalhekk Fourni kien l-aktar post żgur fejn setgħu jirmiġġjaw.”

Is-sejba saret mill-grupp ta’ arkeologi mill-Eforat Grieg tal-Antikità ta’ taħt il-Baħar u l-Fondazzjoni Nawtika RPM, li ħadmu ma’ għaddasa u sajjieda lokali.

George Koutsouflakis, direttur Grieq qal: “Fl-aqwa każi, f’tiftix tipiku nillokaw erbgħa sa ħames għarqiet ta’ bastiment kull staġun. Stennejna staġun ta’ suċċess, iżda ħadd ma kien imħejji għal dan. Litteralment, il-bastimenti mgħarrqa nstabu kullimkien.”

L-oġġetti misjuba f’dawn il-bastimenti inkludew ġarar u amfori li huma xhieda tar-relazzjonijiet kummerċjali bejn Ċipru, il-Levant, il-Greċja u l-Eġittu.

Il-bużnanna ta’ Donna kienet ilha mejta s-snin. Iżda ta’ kull sena n-nannu tagħha, li kien jiġi binha, kien dejjem jagħmlilha quddiesa għal ruħha fil-jum li jfakkar mewtha. Għaliha kienet tmur il-familja kollha b’sinjal ta’ rispett. 

Sena minnhom in-nannu spiċċa mar għall-quddiesa ma’ Donna biss. Dakinhar in-nanna inzertat ftit ma tiflaħx, u l-mama` nqabdet xogħol. Minn xħin daħlu fil-knisja, Donna ma ċċaqalqitx minn fejn in-nannu, u qagħdet titlob sakemm bdiet il-quddiesa kif qalilha tagħmel hu. Qabel telqu mid-dar, kien wissieha ħafna biex toqgħod bilgħaqal, u ġġib ruħha sew għax ma kienx xieraq li toqgħod titpastaż quddiem knisja nies. Donna għamlet l-almu tagħha biex tobdih. Ma kellhiex aptit taqla’ xi ċmas mingħandu la jaslu d-dar. In-nannu ħassu tassew kuntent meta raha li semgħet minnu, u ma tniffsitx.

Imma lin-nannu kellha tiġrilu waħda tinkiteb mingħajr qatt ma basar f’mitt sena. F’daqqa waħda, f’nofs il-quddiesa, ħass xi ħaġa kiesħa silġ taqa’ fuq rasu. Tant inħasad li beda jgħajjat donnu barri. Kulħadd iċċassa jħares lejh. Donna qabżet pied mill-art bil-qatgħa li ħadet, iżda kienet se tmut bid-daħk malli rat wirdiena daqsiex fuq ras in-nannu. Anki l-qassis kellu jwaqqaf il-quddiesa għal ftit tal-ħin meta ntebaħ li kienet ġrat xi ħaġa. 

Kulħadd dar madwar in-nannu. Kien hemm min ħaseb li kien ħass xi ħaġa, kien hemm min qal li kien ra fatat, u kien hemm min ried imur għat-tabib. Ħadd ma induna bil-wirdiena. Hu beda jgħidilhom waħda f’waħda li kienet waqgħet xi ħaġa kiesħa fuq rasu. Hekk kif sema’ lil xi ħadd mill-folla jgħid li kellu wirdiena kbira, aktar infixel, u twerwer. Kien jibża’ mill-wirdien iżjed mill-bard ta’ Jannar, u ried jeħles minnha malajr kemm jista’ jkun. 

Sa fl-aħħar, xi ħadd kuraġġuż mill-folla qabad tissue, u biha neħħielu l-wirdiena li tant kienet ġennitu. In-nannu fil-pront ħa r-ruħ, u rringrazzja lil dak il-proxxmu li ħelislu minnha. Il-quddiesa, imbagħad, kompliet għaddejja bil-kwiet. Xħin Donna u n-nannu marru lura d-dar, in-nanna u l-mama` tassew baqgħu mbellhin meta saru jafu b’kollox. In-nannu baqa’ jiftakarha għal għomru kollu l-biċċa tal-wirdiena, u kull meta kien jidħol il-knisja kien iħares lejn is-saqaf għal darba tnejn, qabel ma jpoġġi bilqiegħda, ma jmurx taqa’ xi wirdiena oħra fuq rasu u jisfratta l-quddiesa.